По смртта на Борис премиерот Богдан Филов излезе како најмоќна фигура во Бугарија. Тој беше одлучувачкиот фактор кој ги бира тројцата регенти кои ќе ја водат државата бидејќи наследникот Симеон имаше само седум години. Самиот Филов беше еден од нив

Професорот Богдан Филов првично беше избран за премиер, бидејќи се очекуваше тој да биде „сјаен дворски украс“ и „подготвена алатка на кралот“. По смртта на царот Борис тој одеднаш се појави како водечка политичка фигура во Бугарија. Опозициските лидери исто така станаа поважни бидејќи земјата се разочара од прогерманската политика на владата; се очекуваше да биде само прашање на време пред тие да дојдат на власт. Сојузничките воздушни напади, рускиот напредок и очекувањето на сојузничкиот напад на Балканот станаа главните фактори што ја одредуваат судбината на Бугарија.

Кога Борис почина, неговиот мал син Симеон имаше само седум години. Според членовите 27 и 143 од бугарскиот устав, требаше да се одржат посебни избори за Големо народно собрание за избор на Совет на регенти за управување со земјата додека новиот цар е малолетен. Филов не сакаше да види изборна кампања што може да ја доведе во прашање владината политика и да ја загрози стабилноста на државата. Тој исто така посака братот на мртвиот цар, принцот Кирил, да биде именуван за еден од регентите, иако Уставот предвидуваше тие да бидат избрани само од водечки државни службеници или луѓе кои се одликуваат со јавни служби. Иако сфати дека изборот на Кирил во Регентството може да биде неуставен, Филов тврдеше дека во земја во која доминираат силни монарси од нејзиното основање, присуството на член на кралското семејство во Советот на регенти ќе додаде многу кон неговиот престиж и авторитет.

Бидејќи парламентарната опозиција сигурно беше дека ќе протестира кога работата ќе се најде на дебата, Филов реши да ги реши сите детали претходно за владата да може да претстави солиден фронт. Требаше да има тројца регенти: самиот Филов, принцот Кирил и третиот сè уште неименуван.

Водечки кандидат за преостанатата позиција и, алтернативно, за премиерската функција беше амбасадорот во Швајцарија, Георги Ќосеиванов. И покрај претходниот непочитуван мандат како премиер (1935-40) и западното образование, Германците ја фаворизираа неговата кандидатура. Но тој ги отуѓи Македонците во 1937 година склучувајќи го пактот за пријателство со Југославија и се сугерираше дека Филов сметал оти е поценет во Берн поради неговите контакти со сојузниците. Филов конечно го избра генералот Никола Михов за трет регент. Михов, министер за војна од април 1942 година, беше германски образуван, способен офицер и не се занимаваше премногу со политика; покрај тоа, тој неодамна беше опишан како „најискрениот поборник за соработка со Германците“. Филов го фаворизираше Михов затоа што бараше не само поддршка од армијата, туку и „целосен договор меѓу двајца регенти со цел да се спротивстави на можните влијанија врз принцот“ – особено влијанието на сестрата на Кирил, Евдокија. Изборот на Михов беше популарен кај армијата и кај претставниците на Народното собрание, кои не сакаа да го видат Ќосееиванов вратен на висока функција.

Слабиот човек во Регентството беше принцот Кирил. Тој имаше репутација на Дон Жуан и секогаш беше опкружен со жени кои го користеа неговото име и му помагаа да ги троши своите пари. Тој сè уште имаше големи долгови од времето кога живееше во Виена по Првата светска војна, бидејќи и неговиот татко Фердинанд и неговиот брат Борис одбија да создадат преседан со отплата на неговите долгови. Тој немаше интерес за политика, но како неговиот брат беше заинтригиран од механички работи, особено од тркачки автомобили. Тој и Борис беа во многу добри односи, но царот се пожали дека „принцот ‘Кики’ никогаш нема да претставува ништо затоа што тој не покажува интерес за апсолутно ништо“. Откако стана регент, Кирил целосно ги запостави своите службени должности. Филов мораше да го потсети иритираниот генерал Михов дека принцот „не стекнал навика на продолжена и концентрирана работа“. Тие конечно одлучија дека единствениот начин да се справат со него е претходно да се договараатт и потоа да го соочат принцот со подготвено мислење. Што се однесува до чувствата на Кирил кон Германија, Бекерле објави во август 1943 година: „Верувам дека тој нема свои посебни мислења, но дека може да се опише како пријателски настроен кон Германија, бидејќи тоа е став околу него. Не гледам основа да кажам дека има нацистички тенденции“.

Слабиот човек во Регентството беше принцот Кирил. Тој имаше репутација на Дон Жуан и секогаш беше опкружен со жени кои го користеа неговото име и му помагаа да ги троши своите пари. Тој сè уште имаше големи долгови од времето кога живееше во Виена по Првата светска војна. Неговиот татко Фердинанд и братот Борис одбија да му ги платат долговите

Првите задачи на новоизбраните регенти беа назначување премиер и формирање кабинет. Колку Германците се обидоа да влијаат на овие одлуки и каква беше нивната реакција на составот на новата влада по нејзиното формирање? Веднаш по смртта на Борис, на пример, Рибентроп му наредил на Staatssekretär Штенграхт да оди во Софија и „да остане онолку долго колку што сметате дека е потребно за да влијаете врз составот на Советот за регенство и назначувањето на премиерот… Сметам дека е многу пожелно Цанков да стане премиер, ако е тоа можно. Како и да е, на Цанков треба да му се даде одлучувачки удел во обликувањето на идната бугарска политика“. Сепак, достапните докази покажуваат дека Германците не влијаеле значително на изборот на новата влада, па дури и не се залагале за тоа; и нивните предвидувања за нејзиниот состав биле толку погрешни што се чини веројатно дури и да не биле консултирани.

Иван Багрјанов, аграрец, кој се повлече од владата на почетокот на 1941 година, Германците го сметаа за водечки кандидат за премиерската функција. Филов накратко ги разгледуваше Ќосеиванов и Габровски, иако тие имаа мала поддршка. Кандидатурата на Александар Цанков никогаш не беше ни разгледувана. Се веруваше дека Филов ја бара најслабата можна личност за премиерската функција, така што тој самиот би бил неприкосновен лидер на владата. Багрјанов беше елиминиран затоа што беше премногу независен и амбициозен.

Наместо тоа, Филов го избра Добри Божилов, министер за финансии од 1938 година. Божилов беше прилично компетентен во неговата поранешна функција, но тој не беше квалификуван за повисока функција. Тој беше масон на високо ниво и се сомневаше во конечна германска победа, но се очекуваше да биде алатка на Филов, онолку колку што некогаш беше и самиот Филов на Борис. Сите индикации беа дека бугарската политика ќе продолжи непроменета.

Во септември 1943 година Британците почнаа воена кампања во  кај групата острови Додесканес во Егејското Море. По првичниот успех и освојувањето на Самос, Кос, Кастелоризо и неколку други, Германците го возвратија ударот и ги шротераа британските трупи. Британија изгуби 5.000 војници

Реакцијата на Гебелс на владата Божилов, која ја наведува Хајбер, го потврдува впечатокот дека Германија не била незадоволна: „Неговата влада се состои исклучиво од пријатели на поранешниот премиер Филов, кој сега е регент. Како целина, можеме да бидеме задоволни од оваа влада. Таа сигурно нема карактеристично и силно лице, но сепак е отворено прогерманска“. Бекерле го опиша кабинетот како „не незадоволителен “ и изрази задоволство од исклучувањето на одредени сомнителни лица. Иако Германците останаа загрижени за оваа прва воена влада која не беше диригирана од царот, тие сметаа дека продолженото лидерство на Филов е најдобра гаранција дека Бугарија ќе остане прогерманска. Тоа беше секако најбезбојниот кабинет во многу години.

ЕГЕЈСКАТА КАМПАЊА

Бугарите очекуваа сојузничка инвазија на Европа преку Балканот уште од пролетта 1943 година. Сојузниците разгледуваа неколку такви планови. Еден се однесуваше на истоварување на далматинскиот брег со цел да се воспостави контакт со југословенските партизани и да се отворат пристаништа за снабдување за нив; со тоа ќе можеше да се искористат британските трупи кои не беа потребни на друго место. Друг предвиде напад во челото на Јадранот насочен против Љубљанскиот процеп што ја поврзува Германија со Балканот. За претседателот Рузвелт, сепак, балканските операции изгледаа како британски шеми со повеќе политичко отколку воено значење, и тој се плашеше дека тие ќе предизвикаат потешкотии со Русија. Според него, нападот преку Ламанш прекуканалниот напад („Overlord“) заслужува апсолутен приоритет. Во ноември 1943 година, Сојузничкиот комбиниран генералштабот подготви изјава на борбениот брод „Ајова“ кој ја воспостави сојузничката политика кон Балканот.

Два месеци порано, во септември 1943 година, Черчил успеа да ги убеди американските началници на штабовите да го прифатат британскиот план за напад на Додеканеските острови на Егејот. Оваа офанзива, тврдеше тој, ќе ангажира војници во моментот неактивни во областа на Средоземното Море, ќе обезбеди стратешки аеродроми и бази, ќе го оштети германскиот престиж и се надеваме дека ќе ја охрабри Турција да се изјасни во прилог на сојузниците. Се сметаше дека германските гарнизони на овие изолирани острови нема да можат да дадат голем отпор; затоа се очекуваше лесна сојузничка победа. Британските трупи го зазедоа Кастелоризо (мал остров источно од Родос) на 10 септември, го окупираа Кос на 12-ти и потоа слетаа на Самос. Наскоро беа заземени голем број острови и Черчил вршеше притисок за напад на Родос. Во октомври, сепак, Германците го повратија Кос, што „покажа повеќе од секакво сомневање дека и покрај тешките обврски на друго место, Германците беа решени со смели контра мерки на Егејот“. Британската кампања заврши со нечесен крај со евакуацијата на Самос. Велика Британија изгуби над пет илјади војници, сто авиони, шест разорувачи и една подморница. Понатамошната сојузничка интервенција на Балканот беше ефикасно обесхрабрена.

Бугарија беше природно загрижена за сојузничката активност толку блиску, а весниците ја објавија ситуацијата со тревога. На 18 октомври, регентите и Димитар Шишманов (новоназначениот министер за надворешни работи, кој го замени Сава Киров) заминаа во Германија на нивниот прв состанок со Хитлер по стапувањето на должноста. Ако Хитлер претходно се сомневал во нив, по состанокот беше јавено дека бил „малку поуверен“. Бугарите, сепак, не беа толку задоволни од Хитлер. Дури и строго про-германскиот Филов започна да се грижи за повремени сомнежи за можноста на Германија да остане на неодредено време на Балканот. Хитлер истакнал дека линијата од Трст до Родос е долга како Источниот фронт и тој искрено признал дека не постои можност за одбрана на целата област. Наместо тоа, тој се надеваше дека ќе ги зајакне само најверојатните плажи и ќе задржи мобилна резерва од две германски дивизии во Скопје. Занемарувајќи го фактот дека има само ограничен број на соодветни области за слетување на Балканот, бугарската делегација песимистички заклучи дека сојузничките сили за инвазија може да се истоварат, да се закотват на силни позиции и да изградат значителна сила пред да можат да интервенираат силите на Оската. Филов во својот дневник забележа дека „генерално Германците не зборуваат за решавачка победа, туку повеќе за успешна одбрана“. Единствената охрабрувачка вест што Хитлер можеше да ја понуди е дека во наредната пролет Германија ќе има ново чудесно оружје што ќе направи драматична промена во војната.

Ставот на Филов беше значително променет од оној само еден месец претходно, кога тој лично интервенираше за да ги убеди неволните бугарски службеници да ја признаат т.н. Република Сало на Мусолини. Од соборувањето на Мусолини на 25 јули 1943 година, Бугарија и другите држави на Оската во Источна Европа одржуваа лабави односи со новата влада на Бадолјо, која официјално ја водеше војната како порано; но на 8 септември 1943 година, Италија објави дека потпишала сојуз со сојузниците. На 12. германска воздушна единица предводена од Ото Скорцени изведе драматично спасување на Мусолини и го однесе кај Саид во северна Италија, каде што формираше влада во опозиција на онаа во Рим.

Принцот Кирил, брат на царот Борис, беше бонвиван, незаинтересиран за високата политика. Всушност, тој немаше некое посебно свое мислење, го интересираше само лагодниот живот

Германците веднаш ги повикаа своите сојузници-сателити да ја признаат владата во Саид, но престижот на Германија опадна толку драстично што овие земји претпочитаа повнимателен став сè додека не можеа да го утврдат влијанието на повлекувањето на Италија од војната. Бугарскиот министер за надворешни работи, Сава Киров, беше охрабрен од неподготвеноста на Унгарија да го признае Мусолини и се обиде да го одбегне германското барање што е можно подолго. Ова го налути Филов, кој сè уште веруваше дека иднината на Бугарија е во Германија и дека доцнењето во признавањето само ќе ја поткопа германската доверба во Регентството. Киров, рече Филов, „несомнено е дефетист, нема храброст и се плаши да ја преземе одговорноста… За него Германија веќе ја изгуби војната, се сомневам дека ќе може да остане министер уште подолго“. Како што се покажа, тој не остана.

Исплашена, Бугарија конечно ја призна владата на Мусолини на 28 септември, но не презеде ништо против оние италијански дипломати во Софија кои го поддржуваа режимот на Бадолј и не ги замрзнаа нивните банкарски сметки како што побара Германија.

И покрај германското освојување на егејските острови што беа привремено држени од Британците, Бугарија никогаш не ја поврати довербата во способноста на Германија или волјата да го држи Балканот по секоја цена.

Хитлер се сретна со премиерот Божилов на 5 ноември 1943 година и направи малку напор да создаде розова слика за воената ситуација. Наместо тоа, тој му рече на бугарскиот лидер дека нема друг избор освен да ја поддржи Германија; единствената алтернатива беше болшевизацијата на Балканот. Неодамнешната конференција во Москва, рече Хитлер, го стави Балканот во советската сфера на влијание и му даде политичко вето на Сталин за какви било англо-американски воени операции таму. Така, не можеше да има надеж за спречување на советската доминација со пуштање во западните сојузници, како што некои се залагаа.  (Продолжува)