Економијата на Путин работи на „шкрги“по украинските напади

Четири години, рускиот претседател Владимир Путин во голема мера успеваше да го заштити населението од економските последици од неговата војна во Украина. Но, не повеќе.

Украинските ракетни и беспилотни напади врз клучната енергетска инфраструктура во последните недели ја претворија војната од релативно мал иритант што повеќето Руси можеа да го игнорираат – во непосредна и сè поакутна криза со горивото. Две третини од 83-те региони на Русија сега пријавуваат проблеми со снабдувањето со гориво, непосредна непријатност за милиони граѓани и подеднакво непосредна закана за одржливоста на многу бизниси.

Ситуацијата е особено акутна на Крим, каде што властите прогласија вонредна состојба и забранија секаква продажба на гориво. Туризмот, клучен за економијата на полуостровот во нормална година, е во колапс.

Путин беше принуден да го признае проблемот минатата недела, повикувајќи ги своите највисоки претставници во Москва за да најдат решение. Јавно, тој дава оптимистички став за кризата. Тој им изјави на државните медиуми дека „секако, овие напади врз нашите инфраструктурни објекти создаваат проблеми. Тоа е очигледно“, но инсистираше дека „одреден дефицит“ на гориво не е „критичен“. Потоа брзо продолжи да тврди дека руските напади многу повеќе ѝ штетат на Украина.

Што се однесува до точните бројки, обемот на штетата се прикрива, при што Русија ги додава домашните цени на горивата на листата на економски податоци што повеќе не ги објавува. Сепак, многу Руси сами откриваат колку се лоши работите. Социјалните медиуми експлодираат со снимки од возачи кои се напаѓаат едни со други за бензин на бензински пумпи, па дури и беснеат со камиони низ редици автомобили што чекаат да наполнат.

Стигнавме до фаза каде што нацијата што покојниот сенатор Џон Мекејн ја исмејуваше како „бензинска пумпа што се маскира како земја“ веќе не е ниту бензинска пумпа: Ројтерс објави во среда дека Индија – најголемиот странски купувач на руска сурова нафта – сега ќе извезува дел од она што го рафинира назад во нејзината земја на потекло. Овој увоз е потребен затоа што – според некои руски профили на социјалните медиуми – Украина намерно ги таргетирала рафинериските единици како што се каталитичките крекери што Русија не може сама да ги поправи или замени, што значи дека нема брз крај на повидок за недостигот на гориво. Каталитичките крекери помагаат да се максимизира приносот на комерцијално корисни дестилати од сурова нафта.

„Количината на бензин достапна во Русија во моментов е одредена од трката помеѓу украинските дронови и руските тимови за поправка“, напиша Сергеј Вакуленко, аналитичар во Карнеги Институтот за меѓународен мир, во истражувачка белешка. „Ако фреквенцијата на украинските напади може да се одржи, а штетата од секој напад да се зголеми, тогаш предноста се свртува кон Киев. Тоа е она што го гледаме во моментов.“

Една светла страна за Кремљ е тоа што земјата сè уште има многу дизел, неопходен за камиони и за земјоделска механизација. Сепак, официјалните лица изјавија по состанокот за време на викендот дека владата може да воведе забрана за извоз подоцна ова лето за да гарантира снабдување околу сезоната на жетва. Русија веќе го забрани извозот на авионско гориво и бензин.

Дури и кога е достапно горивото, постои прашањето за зголемување на цените. Цените на горивата обично имаат големо влијание врз пошироката инфлација, а Централната банка на Русија предупреди во записникот од својот последен состанок во средата дека неодамнешниот пораст е поверојатно да има траен ефект отколку што би бил случај во минатото.

Постоечкиот владин договор за ограничување на цените со големите нафтени компании може да помогне во одржувањето на ниските официјални цени, но анегдотските докази укажуваат на зголемување на неофицијалната продажба на горива со големи маржи, што бизнисите не можат а да не им го пренесат на своите клиенти. Трендот „создава дополнителни инфлациски ризици“, соопшти банката.

Ваквите размислувања беа клучен фактор во одлуката на банката да ја намали својата клучна стапка за само четвртина поен во јуни на 14,25 проценти, во време кога бизнисмените и многумина во владата бараа повеќе.

Претпазливоста на гувернерката на Централната банка, Елвира Набиулина, ѝ донесе многу непријатели во последните четири години, во кои таа мораше да ги зголеми каматните стапки на 23 проценти за да спречи прегревање на економијата. Сега кога инфлацијата се забави на околу 5 проценти, многумина ја обвинуваат дека непотребно ги одолговлекува чекорите.

Герман Греф, извршен директор на најголемата малопродажна банка во Русија, Сбербанк, изјави на состанокот на акционерите во вторникот дека економијата сега се оладила повеќе од доволно и дека централната банка треба побрзо да ги намали стапките. Двајцата се судрија на панел-дискусија на конференција во Москва во средата. Набиулина рече дека е „категорично против“ побрзо намалување на стапките, велејќи дека таков „експеримент врз нашата сопствена земја“ би довел до нагло зголемување на инфлацијата, па дури и стагфлација.

„Ајде само да видиме“, одговори очигледно неубедениот Греф, на смеа од публиката.

Размената е значајна затоа што Греф со години беше шеф на Набиулина во Министерството за економија, а двајцата дејствуваа како противтежа на дрските членови на владата која сè уште во голема мера е информирана според  филозофијата на шпионите од советската ера.

Но, во еден клучен аспект, Греф и Набиулина остануваат на иста страна. И двајцата беа доволно храбри директно да ја поврзат војната со растечките економски проблеми со кои се соочуваат Русите сега.

„Мислам дека сите сме загрижени за истото“, рече Греф во вторник. „Не мислам дека има човек во земјата кој има други грижи освен брзото завршување на непријателствата. Ова е очигледно.“

Од своја страна, Набиулина наводно поднела оставка неколку недели по инвазијата поради длабоки сомнежи во врска со тоа, но Путин ја одбил. Оттогаш, со претпазливост на централен банкар, таа се воздржала да предупреди дека буџетот – и растечкиот јаз помеѓу трошењето и даночните приходи – ризикуваат дополнително да ја поттикнат инфлацијата. Но, таа ја помести таа линија со зголемена итност во текот на изминатата година, бидејќи Русија ги потроши своите резерви и се потпира сè повеќе на задолжување за финансирање на војната.

По огромното зголемување во првата половина од 2026 година, воените и класифицираните трошоци сега сочинуваат речиси половина од вкупниот буџет на владата, според Јанис Клуге, аналитичар во Германскиот институт за меѓународни и безбедносни прашања. Ликвидните средства во Националниот фонд за благосостојба, кој првично беше формиран за да ја заштити економијата од осцилациите на цената на нафтата, во меѓувреме паднаа од околу 7 проценти од бруто домашниот производ на почетокот на 2022 година на само 1,7 проценти од бруто домашниот производ заклучно со април. Со други зборови, не е проблем само недостигот на гориво за Путин. (Политико)