Војната шест месеци подоцна: Украина во трка со времето
Експлозиите во една земја ретко се добри вести во друга – освен ако двете не се во војна. А, Русија и Украина се во војна шест месеци откако на почетокот на 24 февруари претседателот Владимир Путин нареди почеток на инвазијата за која само САД предупредуваа со месеци, а Украина иако знаеше, избра да не каже за да не предизвика паника. Нападите на Крим ја одбележуваат полугодишнината од војната, покажувајќи две работи.
Прво, Украина се обидува да ја врати иницијативата откако долго се бранеше од Русија. Второ, Киев знае дека долгорочно, временските услови може да работат во корист на Москва. Иако изминатата половина година е повод за да се направи проценка , тоа веќе не е важно за најмалку 5.900 убиени цивили според ОН и многу повеќе неофицијално, ниту за илјадниците воени смртни случаи од двете армии , така што во сегашната фаза на војната двете страни се подготвени да го подигнат влогот со непредвидливи последици за текот на конфликтот.
Што се обидува да направи Украина?
Додека Русија успева да напредува во некогаш „приоритетниот“ Донбас по само неколку километри месечно во водечките насоки, Украина сфаќа колку е тешко да се врати изгубената територија. И со најдоброто оружје што САД се подготвени да го обезбедат, немаат нумеричка супериорност: им треба многу повеќе ако сакаат да ги вратАт своите територии окупирани од Русија.
Така, контраофанзивата, за која Украина најави дека ќе се случи на југ, засега е заменета со напади врз клучни објекти на руската логистика. Ветувањето за враќање на Керсон до септември беше заменето со нешто што почнува да изгледа како систематска кампања за онеспособување или деградирање на авијациските и артилериските компоненти на руската војска на Крим и во јужна Украина. Или барем да се обликува ситуацијата во областа за да биде попогодна за евентуална украинска офанзива.
Промената, до што и да води, е фундаментална. Со месеци Русија ја имаше иницијативата. Обидите на Украина за контраофанзива – особено околу Харков – останаа ограничени: силите на Киев ги турнаа Русите на околу 40 километри од градот, но не ги избркаа од областа. Нападите врз неговиот центар се речиси секојдневна појава. Во првите четири-пет месеци, до почетокот на летото, главно се бранеше. Историчарот и резервен полковник Мишел Гоја летото напиша дека фронтот во Украина се протега на 1.300 километри и едвај се движи. Само „новите ресурси и иновациите“ можат да го променат тоа. Овој историчар и истражувач, како и многу други, смета дека војната ќе трае долго: месеци или години, колку што дозволуваат Британија и САД.
Од овој месец, сепак, „иновацијата“ е тука: од првата експлозија на аеродромот Саки кај Новофеодоровка, во која Русија загуби најмалку 10 воени авиони. Туристите кои беа првите очевидци на експлозијата за многу краток период се намалија за половина. Набргу следеа и серија напади долж брегот. Мерките за безбедност беа засилени, илјадници жители се евакуирани,и според руските медиуми секојдневно се „активира противвоздушната одбрана“ на полуостровот. Беше најавена и смена на командантот на Црноморската флота.
Резултатот од сето ова нема да биде враќање на Крим. Акциите на Украина сепак имаат за цел да предизвикаат хаос и паника, да ја нарушат логистиката и арсеналот на непријателот, а во исто време да дејствуваат во неговиот заден дел. Во соседната – и окупирана – Херсонска област на Крим Украинците го онеспособија главниот мост во близина на Керсон така што Русите мораа да изградат нов од понтони.
Со новиот пристап, Украина го подигна и влогот: ден по првиот напад на Крим, Зеленски предупреди дека војната може да заврши само по враќањето на Крим. Ова е сериозно зацврстување на тонот. Досега Украина сакаше само повлекување на руските сили од териториите што не беа под нејзина контрола пред 24 февруари (т.е. да останат само во „републиките“ од Донбас).
Во чија корист игра времето?
Обидот на Украина да даде тон не е изненадувачки. Во она што често се опишува како ќор-сокак, каде двете страни бележат минимален напредок, нејзиниот избор не е голем соочена со големите руски ресурси. Крајот на војната се уште изгледа незамислив, и покрај загубите.
Иако пролетта загубите на руската армија беа сериозни според признанието на Кремљ, тоа не го менува фактот дека секој ден умираат 100-200 украински војници . Нумеричката супериорност на руската армија е значајна пред вооружените сили на Украина.
Податоците од Институтот за проучување на војната, тинк-тенк со седиште во Вашингтон, и дневните брифинзи од британското воено разузнавање, во меѓувреме, покажуваат дека руската војска се бори да одржи борбена опрема, покажувајќи неефикасност на небото (а тоа често доведува до цивилни жртви во неточни напади), а наедно не успева да се справи со украинските комуникации, ниту да ги искористи нејзините поморски способности. Поради тоа украинските противбродски ракети и крстосувачките ракети Нептун го потопија крстосувачот Москва, предводник на Црноморската флота, пролетта.
Во отсуство на воена мобилизација (бидејќи нема „војна“), Русија користи алтернативни средства за засилување: платеници како оние од приватната армија „Вагнер“ – која веќе отворено извршува задачи на фронтот – и сепаратисти од „ народните републики“ во Доњецк и Луганск. Од вториот град, жител изјави за руското издание на Би-Би-Си дека во автобусот слушнал жена како објаснува на телефон: „Мојот сопруг денеска беше повикан во единица – нивната компанија не го исполнила планот за мобилизација“.
Сепак, ресурсите на украинската армија да му се спротивстави на напаѓачот – уште помалку да освои територии од него – не се неисцрпни. Но, војната до изнемоштеност тешко дека ќе работи во нејзина корист.
„Времето не е на страната на Украина“, изјави за АФП политичкиот аналитичар од Москва, Константин Калачов. „Оваа „специјална воена операција“ би можела да трае со години. Русија се надева дека ќе победи… Времето не е на страната на Украина, а нејзината економија може да пропадне“.
Постои уште една теза: според професорот Марк Девор од Универзитетот Сент Ендрјус. Според него, колку подолго трае војната, толку е поголема веројатноста дека економското влијание на санкциите ќе се надополни со национално руско незадоволство и воени жртви, а убедувањето на Путин да ја продолжи војната ќе стане премногу опасно политички.
Статус кво на теренот сепак не е во корист на Украина. Еден проблем се ресурсите. Не се знае колку долго би траел државниот буџет без европска помош. Светска банка признава дека украинската економија би можела да колабира за половина до една година. Делови од економската инфраструктура се уништени, над другите, на окупираните територии (една петтина од земјата), Украина нема контрола. Ова може да важи и за Русија (чие Министерство за финансии тврди дека очекуваниот колапс е само 4,2%, а инфлацијата за годината – 13,4 проценти, но според некои експерти ефектот од тешките западни санкции допрва треба да се почувствува).
Меѓу совладаните ресурси на Украина, еден е клучен: најголемата нуклеарна централа во Европа. Зад стравовите на меѓународната заедница од несреќа во „стил на Чернобил“, вознемиреноста на Украина за руската предност останува скриена: контролата на нуклеарната централа Запорожје обезбедува не само платформа за удари на другиот брег на Днепар, туку и можност да се напојуваат окупираните територии и Крим: планот за исклучување од украинската мрежа и лишувањето на Украина од клучниот извор на енергија веќе не е тајна: околу 20% од украинската електрична енергија доаѓа од централата.
Договорот за жито беше поздравен бидејќи дозволи делумно деблокирање на украинските пристаништа, но за нив војната останува економски удар. „Еден брод е ништо“, рече Зеленски додека светот навиваше за продолжување на извозот, што, мора да се признае, нема да ги реши економските проблеми на „корпата за леб на Европа“ (56% од нејзината земја е обработлива).
Другиот проблем се „референдуми“ припојување што Русија се подготвува да ги одржи во Херсонската област, делови од Запорожје и самопризнаените „народни републики“ Доњецк и Луганск, кои таа ефективно ги контролира. Зеленски ги дефинираше ваквите потези како „црвена линија“. Сепак, Русија ја прекрши црвената линија по црвената линија. Од веќе цитираниот извештај на Би-Би-Си од Луганск произлегува дека кампањата за „референдумите“ се одвива со полна сила и тие се неизбежни, дури и да не се одржат веднаш. Медуза неодамна пишуваше за резервните планови на Кремљ за одложување, кои беа примени со измешани чувства. Интеграцијата на овие земји во економијата е во тек (рубли беа воведени во регионот Керсон), филтрирање на медиумите – исто така, заедно со промената на образовната програма. Киев формираше лојална окупациска власт („воено-цивилна администрација“) која насилно издаваше руски пасоши и организираше кампањи со наслов „Ние сме заедно со Русија“ и „Ние сме еден народ“. Дури и непризнаени – како што се случи со Крим, „одвојувањето“ на овие територии од украинската економија и нивната формална интеграција во Русија неизмерно би ја искомплицирало задачата на Украина.
Дали Западот е уморен?
Тука, битката на Украина со времето се соочува со не помала пречка. За да спречи колапс на Украина, Западот вложува милијарди долари во плати, оружје и програми за реконструкција. На прв поглед, нема опасност од ова запирање. Главниот донатор, САД, објави рекордна воена помош од милијарда долари пред само две недели, а вкупната помош за помалку од една година достигна 9 милијарди долари. Од вчера се подготвуваат нови три милијарди долари. Во своето интервју за „Вашингтон пост“ минатата недела, Зеленски не криеше дека без американска помош и разузнавање војната ќе беше изгубена.
Пентагон неодамна го објави импресивниот арсенал. Западна и Источна Европа (без Бугарија и неколку други земји) почнаа да помагаат веќе во првите месеци.Меѓутоа, во јули, како што забележува „Политико“, шесте најголеми земји во Европа за првпат не исполниле ниту едно ново барање за оружје за Украина. Покрај Франција, Германија и Италија, тука спаѓа и Шпанија, која покажа силна поддршка за Украина, но и нејзините најнедвосмислени европски сојузници, Британија и Полска. Како што се приближува есента и земјите го свртуваат вниманието кон сопствените економски проблеми, тешко е да се очекува истата решителност што Европа ја покажа од февруари. „Темната зима ќе ја тестира поддршката на Европа за Украина како никогаш досега“, резимира Си-Ен-Ен.
Во тешки времиња, политичарите имаат должност да гледаат на своите избирачи, а за нив, економските проблеми можеби допрва почнуваат и трансатлантскиот консензус – како што го опишаа во разговорите шефовите на владите – ќе пропадне. За Европа тоа би било ќорсокак, а за Зеленски – стапица. Тој не може да прогласи еднострано примирје, не само затоа што ставовите на јавноста се прилично против тоа, туку и затоа што во неговата средина се верува дека тоа само ќе и даде време на Русија, како што се случи по конфликтот во 2014 година. (Дневник)