ВЛЕН: Договорот за далноводот кон Албанија беше шема за испумпување пари

Реакцијата доаѓа по раскинувањето на договорот со „Енергоинвест“ од Сараево, кој беше ангажиран за изградба на далноводот од ТС Битола 2 до македонско-албанската граница. Од ВЛЕН тврдат дека договорот морал да биде раскинат бидејќи проектот со години бил блокиран, а наместо реализација се барале нови анекси и дополнителни плаќања.

Од партијата обвинуваат дека преку фиктивни договори, подизведувачи и нереализирани обврски се создавал простор за извлекување јавни пари. Во реакцијата се наведува дека во проектот, како подизведувачи во време на ДУИ, се појавувале лица блиски до партискиот врв, меѓу кои се спомнува и Нефи Усеини од Охрид, за кого ВЛЕН тврди дека е поврзан со Али Ахмети и Бујар Османи. Обвинувањата не се поткрепени со судска одлука, но ВЛЕН бара случајот да се третира како пример за партиско влијание врз инфраструктурни проекти.

Според ВЛЕН, старото раководење со проектот не донело изградба, туку застој. Од партијата наведуваат дека компанијата што ДУИ сега ја брани имала реализација од едвај неколку проценти за повеќе од пет години, додека паралелно барала дополнителни средства што, според нив, достигнувале до половина од вредноста на договорот.

Податоците што претходно ги објави МЕПСО покажуваат дека договорот со „Енергоинвест“ бил склучен на 7 февруари 2020 година, со рок за завршување од 30 месеци, кој истекол на 30 мај 2023 година. МЕПСО соопшти дека изведувачот не ги исполнувал обврските, повеќепати го напуштал градилиштето и барал дополнителни 7 до 8 милиони евра преку анекс, иако договорот бил од типот „клуч на рака“. До раскинувањето биле завршени 24 од планираните 269 фундаменти, односно 8,9 проценти, а била испорачана 51,2 проценти од опремата.

Од ВЛЕН велат дека одлуката за раскинување не била донесена политички или самоволно, туку по анализа и форензичка проверка побарана од МЕПСО преку проект на УСАИД. Тие тврдат дека постапката била водена во согласност со правилата на Европската банка за обнова и развој и дека секој чекор, вклучително и новата тендерска постапка, бил под надзор на ЕБОР.

МЕПСО во април минатата година објави нов меѓународен тендер за изградба на 400-киловолтната конекција со Албанија. Со тендерот се предвидува изградба на околу 100 километри надземен далновод од ТС Битола 2 до македонско-албанската граница, во вредност од околу 17 милиони евра, финансирани преку заем и грантови од ЕБОР и европските фондови.

Интерконекцијата Битола – Елбасан е дел од поширокиот енергетски коридор Исток–Запад, кој треба да ги поврзе електропреносните системи на Бугарија, Македонија, Албанија и понатаму кон Италија. Проектот предвидува изградба на 400-киловолтен надземен вод, како и нова 400/110 kV трафостаница во охридско-струшкиот регион, со цел да се подобри стабилноста на преносната мрежа во југозападниот дел од земјата.

Од новото раководство на МЕПСО наведуваат дека проектот бил затекнат во застој и дека со новата постапка се поставува модел на транспарентна набавка, базирана на техничка изведба, квалитет и финансиска способност. Генералниот директор Бурим Љатифи претходно изјави дека од 269 предвидени фундаменти биле завршени само 24, што, според него, покажува дека проектот бил запоставен.

Во меѓувреме, проектот е рестартиран. МЕПСО соопшти дека нов изведувач е конзорциум предводен од хрватската компанија Dalekovod d.d., дел од групацијата KONČAR, која има долгогодишно искуство во изградба на високонапонски далекуводи и работела на проекти во повеќе европски земји. Од компанијата тврдат дека изборот се вршел според процедурите на ЕБОР, без субјективно влијание од инвеститорот.

Проектот има и европска финансиска тежина. Според Western Balkans Investment Framework, ЕБОР обезбедила заем од 37 милиони евра за поддршка на изградбата, а Европската Унија ко-финансира со грант од 12 милиони евра преку WBIF. На македонската страна се предвидени 97,5 километри преносна линија, нова трафостаница кај Охрид и далекуводно поле во Битола.

Политичкиот судир околу интерконекцијата сега се води на две линии. ВЛЕН ја обвинува ДУИ дека со години одржувала блокиран договор преку кој се извлекувале пари, додека ДУИ ја критикува новата постапка и раскинувањето на договорот. МЕПСО, пак, тврди дека раскинувањето било неопходно поради неисполнети обврски, пробиени рокови, барања за дополнителни средства и напуштање на теренот од претходниот изведувач.

Интерконекцијата со Албанија останува еден од најважните енергетски проекти за земјата, но и пример како инфраструктурен проект од регионално значење може да стане предмет на партиски обвинувања, прашања за подизведувачи, европски пари, анекси и одговорност за изгубени години.