Украина удира силно со дронови во Москва, но Русија ги празни градовите во Донецк со страшна тактика

Надија Трофимчук, 79, целиот свој живот го поминала во источниот украински град Слoвјанск и и покрај тоа што војната во Донбас трае повеќе од една деценија, таа никогаш сериозно не размислувала да замине. Слoвјанск бил нејзин дом, градот каде што пораснала, работела, одгледала семејство и уживала во периоди на мир меѓу брановите на конфликти. Дури и по почетокот на руската инвазија во 2022 година, таа остана уверена дека ситуацијата ќе се стабилизира и дека нејзиниот град, како и многу пати претходно, ќе издржи, изјави таа за „Њујорк тајмс“.

Но, едно утро во април оваа година сè променило. Седнала на мала, преклопна пластична маса на импровизиран контролен пункт за евакуација. Вода и чај биле пред неа, но не ги допрела. Не разговарала со никого, не ги погледнала луѓето околу себе. Нејзиниот поглед бил вперен некаде во далечината, кон излезот, кон напуштањето на градот што го нарекуваше дом целиот свој живот. „Имавме удар. Многу, многу, многу голем удар“, рече таа, кревајќи ги веѓите зад нејзините виолетово-златни очила во облик на мачкини очи.

Во тој напад, како што објави „Њујорк тајмс“, руските сили фрлија бомба тешка повеќе од 1.300 килограми во центарот на Словјанск. Експлозијата срамни со земја речиси цел градски блок, оставајќи зад себе урнатини, изгорени згради и уништена инфраструктура. Иако нападот не беше прв од ваков вид, неговиот обем и локација имаа моќен психолошки ефект врз жителите: за многумина, тоа беше знак дека воениот фронт се движи опасно блиску до самото срце на градот.

Донецк како „појас на утврдувања“ на Украина

Регионот Донецк со години е едно од клучните боишта на војната во Украина. Од 2014 година, кога започна конфликтот во Донбас, украинските власти постепено развија систем на утврдувања, логистички точки и одбранбени линии кои требаше да го спречат руското напредување кон запад. По почетокот на инвазијата во 2022 година, овој систем, честопати наречен „појас на утврдувања“, беше дополнително зајакнат.

Словјанск, Краматорск, Друживка и Костјантиновка станаа клучни градови за одбрана, не само воено, туку и симболично, како последни големи урбани точки под украинска контрола во тој дел од Донецк. Но, и покрај годините подготовки, руската армија постепено ја менуваше тактиката и сега се фокусира на комбинација од бавен копнен напредок и интензивно воздушно и артилериско бомбардирање.

Друживка е веќе речиси целосно уништена и функционално неупотреблива како урбан центар. Костјантинивка е под постојан притисок и делумни пенетрации од страна на руските сили, додека Словјанск и Краматорск остануваат последните големи градови кои сè уште функционираат, иако се под постојани напади. Иако не се во непосредна опасност од моментален пад, руските сили се доволно блиску за да бидат секојдневно погодени со лизгачки бомби, дронови и артилерија со долг дострел.

Тивок егзодус на населението

Резултатот од постојаните напади не е само физичко уништување на инфраструктурата, туку и брзо празнење на градовите. Слoвјaнск, кој пред војната имаше население од околу 100.000 жители, сега се намали на помалку од половина од тој број, а трендот на заминување се забрзува од недела во недела. Локалните власти проценуваат дека околу илјада луѓе го напуштаат градот секоја недела. Улиците се сè повеќе празни, продавниците ги затвораат вратите, а многу станбени згради остануваат напуштени.

На местата за евакуација се забележува постојан прилив на луѓе, кои носат само најосновни работи, торби, документи, лекови и по некој сувенир. Една од нив е 71-годишната Лена од блиската Николаевка, која чека превоз до западниот дел на земјата. Нејзиниот глас е тивок, но решителен додека ја опишува ситуацијата во нејзиниот град. „Сè е уништено и сè уште не е завршено. Градот е избришан од животот“, вели таа.

Ваквите изјави повеќе не се исклучок, туку правило. Луѓе од целиот регион Донецк зборуваат за истото искуство: ноќни напади, дронови што летаат над куќите, повторени експлозии и постепено исчезнување на основните услови за живот.

Уништување без окупација

Украинските воени извори сè повеќе предупредуваат дека стратегијата на Русија во оваа фаза од војната не бара нужно брзо територијално заземање. Наместо тоа, фокусот е на постепено уништување на инфраструктурата и изолација на градовите.

Полковник Вадим Кострицки од 30. механизирана бригада на Украина ја опишува ситуацијата во Краматорск како процес на „бавно гаснење на градот“. Според него, руските сили ги таргетираат транспортните патишта, магацините, енергетските објекти и цивилните области со цел постепено да ја намалат функционалноста на градот и да го принудат населението да замине.

Оваа тактика веќе е видена во Бахмут, Авдиивка и Торецк, градови кои се речиси целосно уништени по долготрајни борби, без јасна цивилна функција.

Хуманитарните работници на терен се соочуваат со вонредни предизвици. Владислав Арсени од организацијата „Исток СОС“, која помага со евакуациите, ја опишува сè поопасната ситуација во која работат.

Во последните месеци, вели тој, беспилотните летала ФПВ станаа постојана закана дури и на патиштата што претходно се сметаа за релативно безбедни. Затоа возилата за евакуација сега имаат системи за откривање дронови. „Друживка е веќе премногу опасна за влез. Словјанск и Краматорск се сè уште достапни, но тоа ќе се промени“, објаснува тој.

Може да се видат патишта со уништени возила, изгорени остатоци од инфраструктура и импровизирани безбедносни мрежи што се поставени над патиштата за да се обидат да ги сопрат дроновите пред да удрат.

Здравствениот систем во регионот е растегнат до крајни граници. Болниците секојдневно примаат ранети цивили, а лекарите работат под постојана закана. Директорот на болницата во Словјанск, Володимир Иваненко, вели дека секоја недела се лекуваат помеѓу 10 и 15 лица повредени во напади со беспилотни летала и експлозии.

Породилното одделение веќе е затворено откако беше оштетено во еден од нападите, а главниот болнички комплекс сега презема дополнителни функции бидејќи се очекува ситуацијата дополнително да се влоши. „Се подготвуваме за сценарио во кое движењето низ градот ќе стане речиси невозможно“, вели Иваненко.

Сцените во центрите за евакуација се тажни. Луѓето пристигнуваат исцрпени, често без лични работи и без јасна претстава што ги чека. 75-годишниот Јуриј Тарасов ја изгуби својата куќа во ноќен напад во Николаевка.

Седеше згрбавен држејќи торба во која ги имаше последните лични работи. „Нема куќи, ниту една не е останата“, повтори тој. Во торбата има документи, лекови, малку облека и ситни алатки што успеал да ги спаси. Не успеал да ги земе и своите домашни миленици со себе. Таа загуба, рече тој, му тежи повеќе од материјалната штета.

Нов живот во евакуацијата

Краматорск, некогаш индустриски и административен центар на регионот, сега е речиси непрепознатлив. Парковите се празни, продавниците се затворени, а улиците се претежно пусти.

Полицискиот службеник Павло Дјаченко, кој работи на документирање на последиците од нападите, вели дека ситуацијата се влошува. „Животот тука е застрашувачки“, вели тој, покажувајќи фотографии од урнатини и уништени згради. По утринските напади, градот повторно беше погоден попладне, што дополнително го забрза егзодусот.

Во западна Украина, особено во Лозова, секојдневно пристигнуваат автобуси со евакуирани лица. Тие доаѓаат од Краматорск, Словјанск и околните села. Меѓу нив е и четиригодишната Ангелина, која пристигна со своите родители и плишана играчка. „Мојата Мотја е прекрасна“, рече девојчето, покажувајќи го својот плишан мамут. За неа, како и за илјадници други деца, војната го промени нивниот дом, нивното училиште и целиот нивен живот.

Иако руските сили напредуваат релативно бавно, последиците од нивните постапки се брзи и трајни. Градовите не треба формално да бидат освоени за да престанат да функционираат.

Бахмут, Авдиивка, Торецк и многу други места веќе доживеале таква судбина – освоени по долги битки, но претходно речиси целосно уништени. Украина сè уште ја отфрла идејата за територијални отстапки во Донецк, но реалноста на терен покажува дека бројот на места што можат да се одбранат се намалува секој ден.

За жителите на Словјанск и Краматорск, сепак, ова повеќе не е прашање на геополитика, стратегија или преговори. Станува збор за преживување, напуштање и губење на домот што исчезнува пред нивните очи, пишува во својата репортажа „Њујорк тајмс“.