НАСА ќе го лансира првото нуклеарно вселенско летало на Марс во 2028 година

По извршната наредба од декември 2025 година, со која се дава приоритет на „американската вселенска супериорност“, НАСА го унапредува нуклеарниот погон под администраторот Џаред Исакман. Централен дел од оваа нова ера е вселенското летало Space Reactor-1 (SR-1) Freedom.

Вселенското летало SR-1 Freedom е закажано да се лансира во декември 2028 година и ќе биде првото меѓупланетарно вселенско летало напојувано од реактор за нуклеарна фисија. Целта е конечно да се реализира долгогодишната цел за патување во вселената на нуклеарен погон со лансирање на нуклеарно-електрична ракета на Марс. Доколку биде успешна, мисијата ќе го отвори патот за постојана база на нуклеарен погон на јужниот пол на Месечината.

Нуклеарниот термален погон остана во циклусот на развој и не достигна оперативна употреба. SR-1 Freedom има за цел да го прекине тој циклус со користење на постојната технологија за да се исполни строгиот рок до 2028 година.

И покрај 60 години истражување и 20 милијарди долари потрошени на разни неуспешни или прекинати програми, мисијата има за цел да успее таму каде што нејзините претходници, како што е краткотрајниот SNAP-10A, не успеаја.

За да се осигури дека ќе го исполни рокот за лансирање во 2028 година, НАСА намерно го ограничува опсегот на вселенското летало, комбинирајќи нов систем на нуклеарен реактор со докажани постоечки технологии, наместо да се обидува со целосен редизајн.

Исакман го карактеризира SR-1 Freedom како „решение од 70 проценти“, дизајнирано првенствено за да ја демонстрира одржливоста на нуклеарниот погон, наместо да служи како конечен, совршен модел.

Вселенското летало ќе користи реактор од 20 kWe кој користи HALEU (високопродуктивен, ниско збогатен ураниум) за напојување на напредни електрични погони. Се очекува да се активира во рок од 48 часа од лансирањето и да го започне своето едногодишно патување до Марс.

Системот ќе користи затворен Брајтонов циклус за претворање на топлината во електрична енергија, поддржан од топлински цевки и штит од зрачење од бор карбид.

За управување со термичките оптоварувања и погонот, вселенското летало ќе користи лесни композитни титаниумски радијатори и напреден систем за електричен погон од 48 kW, кој исто така служи како примарна комуникација и дистрибуција на енергија на вселенското летало.

Примарната мисија е да дејствува како матичен брод за Skyfall, три хеликоптери во стилот на Ingenuity.

Опремени со радар што пенетрира на земјата, ројот дронови ќе ги испитуваат потенцијалните места за слетување и ќе идентификуваат наслаги од мраз, обезбедувајќи клучни податоци потребни за проверка на теренот за претстојните мисии со екипаж.

НАСА сè уште не ја утврдила судбината на вселенското летало SR-1 Freedom по мисијата Skyfall. Службениците во моментов размислуваат дали леталото напојувано со реактор ќе изврши едноставно прелетување или ќе се обиде да влезе во орбитата на Марс откако ќе биде испорачан неговиот примарен товар.

НАСА планира да премине од развој на хардвер во јуни 2026 година на лансирање на SR-1 Freedom во декември 2028 година.

Оваа мисија служи како чекор напред за Lunar Reactor-1, планиран за 2030 година, како дел од пошироката промена кон масовно производство на реактори од класа мегавати за мисии со екипаж на Марс и комерцијална употреба.

За да го изостри овој фокус, агенцијата ја паузира орбиталната програма Gateway, пренасочувајќи ги сите ресурси кон воспоставување постојана површинска база на јужниот пол на Месечината.

Со давање приоритет на нуклеарната енергија пред сончевата, НАСА има за цел да обезбеди конзистентна топлина и енергија потребни за опстанок и истражување во трајно засенчените региони на кратерот Шеклтон.

Трофазниот план на НАСА од 30 милијарди долари започнува со комерцијално враќање на товар и екипаж на Месечината, а потоа се развива за да воспостави инфраструктура на нуклеарен погон до 2032 година.

До 2036 година, агенцијата има за цел да одржи континуирано човечко присуство преку станбени места способни да поддржат екипажи од четири лица за време на повеќемесечни престои.