Блумберг го објави договорот меѓу Америка и Иран во 14 точки. Тоа е голем триумф на Техеран

Влијателната агенција Блумберг го објави попладнево целосниот нацрт на договорот меѓу САД и Иран, со што овој документ повеќе не е само неофицијално „испитување на теренот“.

Текстот од 14 точки што го објави Блумберг е целосно, збор по збор, идентичен со нацртот што вчера ексклузивно го објави арапската телевизија Ал Арабија. Оваа потврда од врвот на западното финансиско и политичко новинарство ги отстранува сите сомнежи за автентичноста на документот и дефинитивно докажува дека Вашингтон и Техеран имаат во свои раце договорен текст што фундаментално ја менува геополитичката архитектура на Блискиот Исток.

Покрај потврдувањето на автентичноста, Блумберг донесува и специфични детали што арапските медиуми ги немаа вчера – документот е официјално регистриран како нацрт-меморандум, а неговото официјално потпишување е закажано за овој петок, 19 јуни, во Швајцарија.

Овој чин формално започнува строго дефиниран период од максимум 60 дена преговори што треба трајно да ја завршат војната, да ги деблокираат клучните енергетски патишта како што е Ормускиот теснец и да постават нови рамки за иранската нуклеарна програма.

План од 300 милијарди долари за Иран

Според аналитичарите, таков договор претставува голем геополитички и финансиски триумф за Техеран. Според документот, Иран и САД, заедно со нивните сојузници во тековната војна, би прогласиле моментален и траен крај на војната на сите фронтови, вклучително и во Либан.

Спогодбата предвидува меѓусебно почитување на суверенитетот, продолжување на преговорите за конечен договор во рок од максимум 60 дена, укинување на американската поморска блокада, обновување на бродскиот сообраќај, повлекување на американските сили од околните области по конечниот договор, исклучоци за извоз на иранска нафта, ослободување на замрзнатите ирански средства и план за економска реконструкција на Иран вреден најмалку 300 милијарди долари.

Иран би повторил во документот дека никогаш нема да произведува нуклеарно оружје, додека прашањето за збогатениот материјал и другите нуклеарни прашања би се решиле во конечниот договор. Дотогаш, двете страни би го задржале статус-кво, Иран во нуклеарната програма, а САД во санкциите и военото распоредување во регионот. Конечниот договор треба да биде ратификуван со обврзувачка резолуција на Советот за безбедност на ОН.

Договорот постигнат вака се чини дека е огромна победа за Иран. Техеран би добил укинување на поморската блокада, враќање на извозот на нафта, пристап до замрзнатите средства, перспектива за укинување на санкциите и план за економска реконструкција вреден најмалку 300 милијарди долари, додека во оваа фаза е потребно само да се повтори тврдењето дека нема да произведува нуклеарно оружје и да го одржува статусот кво во нуклеарната програма додека не се постигне конечен договор, како и отворање на Ормуз за сите бродови во рок од 30 дена.

Доколку нацрт-документот биде потврден во оваа форма, неговото политичко значење е тешко да се одвои во подлабока анализа од фактот дека Иран добива најголем дел од она што е стратешки најважно за Техеран. Документот не предвидува итно расклопување на нуклеарната програма на Иран, не бара предавање на збогатениот материјал пред конечен договор и не воведува нови механизми за притисок во оваа фаза. Наместо тоа, ги остава најчувствителните нуклеарни прашања за понатамошни преговори, додека Иран одржува статус-кво дотогаш.

Од друга страна, американските обврски во нацрт-документот се многу специфични и временски ограничени. САД веднаш би ја укинале поморската блокада, би дозволиле извоз на иранска нафта и петрохемиски производи, би отвориле пат за ослободување на замрзнатите ирански средства и би прифатиле преговори за укинување на санкциите.

Регионалниот дел од нацрт-документот е исто така важен. Крајот на војната не би се однесувал само на Иран и САД, туку и на сите боишта, вклучително и Либан. Ова, барем индиректно, би вклучило во договорот заштита на регионалните сојузници на Иран од продолжување на непријателствата. Во исто време, планираното повлекување на американските сили од околните области по конечниот договор дополнително би го зајакнало иранскиот впечаток дека Техеран го издржал притисокот и го принудил Вашингтон да преговара за нова регионална рамнотежа.

Сериозен удар за Израел

Токму затоа документот изгледа како сериозен удар за Израел, иако земјата не е експлицитно спомената во нацртот. Израел, преку формулацијата на сојузниците на САД во сегашната војна, би бил вклучен во прекинот на непријателствата, вклучувајќи го и Либан. Доколку таков текст биде потврден во конечниот договор, тоа би значело дека стратегијата на Израел за максимален притисок врз Техеран не доведе до колапс на иранскиот режим или до итно демонтирање на клучните делови од нуклеарната програма на Иран.

Поради сето ова, овој нацрт, барем според објавениот текст, не изгледа како документ во кој Иран плаќа висока цена за завршување на војната. Повеќе личи на договор каде што Техеран го прифаќа отворањето на водните патишта и повторува дека нема да произведува нуклеарно оружје (што всушност, барем номинално, е ситуацијата каква што беше пред војната), додека за возврат добива укинување на блокадата, економска помош, пристап до пари и меѓународно призната преговарачка позиција.