Мировниот договор меѓу Иран и Америка е на дофат

Меморандумот за разбирање меѓу САД и Иран е во завршна фаза на договор по неколку рунди ревизии, а се базира на предлогот од 14 точки на Иран, објави иранската државна новинска агенција ИРНА. Можно е тој да биде потпишан веќе во недела.

Иако засега нема официјална потврда од Вашингтон и Техеран, иранските медиуми во последните часови објавуваат сè повеќе детали за содржината на привремениот договор што би можел да биде потпишан следната недела и да го означи почетокот на нова фаза во односите меѓу двете земји.

Американскиот новински медиум „Аксиос“ објави дека четири авиони на американските воздухопловни сили полетале за Европа за да се подготват за можна церемонија на потпишување меѓу САД и Иран на договор за завршување на војната.

Авионите наводно се упатуваат кон Женева каде што се очекува потпретседателот на САД, Џ.Д. Венс, да потпише во име на Вашингтон, според „Аксиос“, повикувајќи се на извори запознаени со подготовките.

Додека Доналд Трамп тврди дека договорот би можел да биде потпишан уште овој викенд, Иран изјави дека сè уште не донел конечна одлука.

Клучните прашања нема да бидат решени веднаш

Според ИРНА и полуофицијалната новинска агенција Мехр, документот предвидува прекин на непријателствата на сите регионални фронтови поврзани со конфликтот меѓу САД и Иран, вклучително и Либан. Како дел од договорот, Вашингтон би се обврзал да изврши притисок врз Израел да ги прекине воените операции против Хезболах во областите Бејрут и јужен Либан.

Едно од најчувствителните прашања, нуклеарната програма на Иран, нема да биде решено веднаш според сегашниот нацрт. Се вели дека Иран не презема нови обврски пред почетокот на специјалните преговори што би се воделе 60 дена по потпишувањето на меморандумот. Техеран инсистира на одржување на своите фундаментални принципи, вклучително и правото на збогатување ураниум.

Во врска со Ормускиот теснец, иранските медиуми нагласуваат дека Техеран нема намера да се откаже од контролата врз овој стратешки важен воден пат или да се врати во ситуацијата што постоеше пред избувнувањето на конфликтот. Според овие тврдења, меморандумот би содржел само одредби за нормализирање на поморскиот сообраќај и укинување на блокадата на САД врз иранските пристаништа. Управувањето со теснецот би било координирано исклучиво меѓу земјите од регионот, без директна улога на САД.

Некои теми се изоставени

Голем дел од договорот се однесува и на економски прашања. Иран бара ослободување на 24 милијарди американски долари замрзнати финансиски средства во странство, при што половина од оваа сума ќе биде достапна веднаш по потпишувањето на документот. ИРНА тврди дека Техеран добил посебни гаранции од трети страни за ова.

Прашањето за укинување на санкциите на САД би се решило и за време на 60-дневниот транзициски период. Во тој период, според тврдењата на Иран, Вашингтон не треба да одлучува за нови санкции или дополнително да го зголеми своето воено присуство на Блискиот Исток.

Посебно внимание се посветува на делот за постконфликтната обнова на Иран. Агенцијата Мехр наведува дека документот вклучува рамковен план за реконструкција вреден најмалку 300 милијарди долари. Конкретните механизми за имплементација и финансирање ќе бидат договорени дури по потпишувањето на меморандумот.

Пречките сè уште се големи

Во исто време, според истата агенција, темите за иранската програма за балистички ракети и мрежата на регионални сојузници и вооружени групи што Западот често ги нарекува прокси сили на Иран, беа целосно изоставени од преговорите.

И покрај оптимистичките извештаи на државните медиуми, агенцијата Тасним, која се смета за блиска до иранската Револуционерна гарда, предупредува дека текстот на договорот сè уште треба да помине низ финална анализа и да биде одобрен од надлежните институции во Иран.

Доколку биде потврден, меморандумот би претставувал најголем дипломатски пробив меѓу Вашингтон и Техеран во последните децении и потенцијално би го отворил патот за поширок мировен договор што би можел значително да го промени безбедносниот и политичкиот пејзаж на Блискиот Исток. Сепак, пречките остануваат јасно видливи и се чини дека Иран не е подготвен да попушти по клучните прашања (Хормуз и нуклеарната програма) на кои инсистираат САД.