Кремљ фаќал ИСИС-овци и ги правел соработници

Повеќе од една година руските разузнавачки служби работат во воени услови – многу малку се знае јавно со што се занимавале. Специјалниот дописник на Медуза, Лилија Јапарова и експертот за тероризам Вера Миронова открија дека меѓу другото, Федералната служба за безбедност на земјата (ФСБ) регрутирала поранешни борци на Исламската држава (или ИСИС) и се обидувала да ги вгради во проукраинските чеченски единици и кримските татарски баталјони. Своето истражување првично го објавија во мај лани, а сега го реобјавуваат:

-Во јануари 2014 година, кога Баурџан Култанов првпат се приклучи на Исламската држава, тој не беше изненаден од речиси ништо што го сретна во Сирија и на окупираните територии на Ирак. Додека ги раскажуваше своите искуства таму, тој ја спореди Рака, тогашниот главен град на ИСИС, со Истанбул, каде што се сретнал со своите регрутери, како и со неговиот роден град Астрахан, Русија.

„Луѓето ги живеат своите животи таму, како и секаде“, изјави Култанов за Медуза. „Жените седат дома, одат во чаршија – исто како во Русија. Освен, во овој случај, има беспилотни летала кои постојано им летаат над главата и фрлаат бомби. И сите знамиња се црни. И сите мажи се вооружени“.

Еден друг аспект од животот го потсети Култанов и на Русија: постојаниот надзор на локалните власти на потенцијалните неистомисленици.

„Службата за безбедност на калифатот е нешто како ФСБ. Ќе најдат неистомисленици и ќе ги затворат или убиваат“, рече поранешниот борец. „Јас самиот зборував многу, но не се плашев од последиците: секогаш имав оружје и експлозив на појасот“.

Култанов бил сместен со друг соборец родум од Астрахан, Шамил Измаилов, кој се викал Абу Ханифа во рамките на ИСИС. По шест месеци на фронтот (Култанов во различни периоди се борел против сириската опозиција, против курдските милиции и против Ал Каеда) и една рана во слепоочницата, сфатил дека пропагандните видеа на ИСИС што ги гледал, на кои се прикажани локални жени како плачат и бараат помош, го довеле во заблуда.

„Почнав да исчезнувам, да ги прескокнувам [воените операции]“, рече Бауржан. „Отидов да им помогнам на муслиманите, но на крајот сфатив дека хаосот го создаде самата ИСИС. И дека требаше да излезам од таму“.

Баурџан двапати се обидел да побегне од територијата под контрола на ИСИС, но тој бил приведен од полицијата на калифатот и Амнијат, агенцијата за безбедност и разузнавање на групата.

„Во ноември 2014 година, платив 100 долари на шверцер и конечно стигнав до Турција. Од Сирија, се чинеше невозможно; Се чувствував како да нема место никаде на светот каде што би можел да почнам одново. Но, се покажа дека сепак не е толку тешко“.

По враќањето во Истанбул, Култанов веднаш побарал политички азил, иако не им открил на официјалните лица дека работел за ИСИС. Кога властите дознале, турската полиција го одвела во притвор за депортација.

„Не разбирав добро турски, но успеав да сфатам дека против мене е отворена кривична постапка во Русија. На крајот на краиштата, јас дури и објавив фотографии  на VKontakte – истите фотографии што беа додадени како докази на ФСБ“.

Една ноќ – Култанов се сеќава на точниот датум: 18 јуни 2015 година – во неговата ќелија дошле  некои луѓе во цивилна облека кои Култанов никогаш не ги видел.

„Кога сфатив дека ќе ме депортираат, си ги пресеков зглобовите“, се сеќава тој. „Ме крпеа – а потоа ме претепаа. На аеродром пак им побегнав, пак ме претепаа, до тој степен што шевовите на моите зглобови се распукаа. Така, летот го поминав облеан во сопствената крв“.

Кога пристигнал во Москва, Култанов на аеродромот го пречекале полицајци и агенти на ФСБ. „Ми ги симнаа турските лисици и ми ги ставија руските“, изјави тој за Медуза. „Агент по име Максим ми покажа фотографија на која седам во тенк со митралез: „Го препознаваш ли ова?“

„Одлучив да не се кријам“. 

Оттаму Култанов бил пренесен во Астрахан. Александар Гушчин, капетан на ФСБ, кој го надгледувал случајот за кривично дело против Култанов, дошол на аеродромот да го земе.Во канцеларијата на ФСБ во Астрахан, Култанов го пречекале „10 вработени, ако не и повеќе“.

„Некои беа во балаки, додека други беа во униформа“, изјави тој за Медуза. „Десетте од нив застанаа пред мене и викаа: „Потпиши признание! Или можеби сакаш цевка да ти заглави на задникот и да ти се пробива бодликава жица? Или сакаш струја да се праќа преку тебе? Или сакаш да те одведат во шума и да те застрелаат како терорист? И твоите децда бидат испратени во сиропиталиште?“

За неколку дена, Култанов потпишал признание – и Александар Писарев, еден од истражителите на ФСБ кој работел на неговиот случај, почнал да се однесува неочекувано добро со него.

„Тој ми ги покажа сите мои престапи – „учество во незаконска вооружена формација“, „регрутирање“, „платеничка активност“ – и рече: „Па, тоа се дваесет години. Но, ако соработувате со нас, ќе ви го направиме затворскиот рок пократок отколку краток“, се сеќава Култанов.

Случајот се разгледувал во посебна постапка, а Култанов е осуден на само четири години и четири месеци. Ден пред да му биде изречена пресудата, капетанот Гушчин најпрво ја покренал можноста тој да работи со руското разузнавање. „Ќе ти изречеме минимална казна, а штом те ослободат, ќе те направиме агент“, се сеќава Култанов.

Соработката започнала додека Култанов се уште бил во затвор, изјави тој за Медуза. „Го напишав мојот потпис на некои извештаи за Гушчин, лажно сведочејќи за себеси. По наредба на ФСБ, излегов на телевизија и зборував“, рече тој.

Често, агентите му покажувале фотографии од луѓе што никогаш претходно не ги видел и му наложувале да ги „препознае“ како милитанти.

„Да бидам искрен, потпишав толку многу сведоштва што едвај се сеќавам на деталите“, призна Култанов. (Медуза)