Канада и Ерменија на чекор до сојузништво со ЕУ, Русија со „прстот во уста“

Европските лидери се собраа во Ерменија на два невидени самити досега. Денес, повеќе од 30 европски лидери и премиерот на Канада, Марк Карни, ќе учествуваат на самитот на Европската политичка заедница. Канада ќе стане првата неевропска земја што ќе присуствува на состанок на Европската политичка заедница кога премиерот Марк Карни ќе се придружи на самитот на групата од над 48 земји во Ереван, Ерменија, во понеделник.

Карни изјави дека е решен да изгради нова мрежа на трговски и дипломатски сојузи по губењето на американските пазари под водство на Доналд Трамп. Неговото присуство, исто така, ќе претставува демонстрација на западна поддршка за Ерменија во нејзините напори да се дистанцира од Русија во време кога пристапот на Вашингтон кон противниците на Москва, како што е Украина, е во најдобар случај двосмислен. Канадските дипломати ги отфрлија сугестиите дека Отава би можела да побара членство во ЕУ.

Во вторни,пак, ќе се одржи  првиот самит ЕУ-Ерменија, со учество на Урсула фон дер Лајен и Антонио Коста. Москва со иритација гледа како односите на Ереван со ЕУ стануваат сè потопли, објави Би-Би-Си. Ерменија долго време се смета за еден од најблиските сојузници на рускиот претседател Владимир Путин во Јужен Кавказ.

ЕУ ги продлабочува врските со Ерменија бидејќи руското влијание се намали по целосната инвазија на Украина, за која се смета дека го одвлекла вниманието на Москва кон други земји што ги смета за нејзино „блиско странство“. Во вторник, се очекува премиерот на Ерменија, Никол Пашинјан, и лидерите на ЕУ, Урсула фон дер Лајен и Антонио Коста, формално да го поздрават концептот на мисија на ЕУ за борба против странското мешање во Ерменија на самитот во Ереван, каде што ќе разговараат и за енергетиката, транспортот и економската поддршка.

ЕУ формира тим од 20-30 цивилни експерти за двегодишна мисија со седиште во Ерменија, со цел подобрување на одговорот на руските кибер напади, манипулација со информации и мешање, како и борба против нелегалните финансиски текови. Се очекува мисијата, која може да се зголеми по број на луѓе и времетраење, да започне со работа по парламентарните избори на 7 јуни. Одделно, надворешната служба на ЕУ објави „хибриден тим за брз одговор“ со краткорочна цел да се бори против странското мешање пред изборите, кои се сметаат за клучни во одредувањето дали Ерменија ќе остане на широко прозападен пат.

Шефицата за надворешна политика на ЕУ, Каја Калас, минатиот месец изјави: „Ерменците се соочуваат со масовни кампањи за дезинформации и сајбер напади. Кога Ерменците ќе излезат на гласање во јуни, тие сами треба да ја изберат иднината на својата земја“.

Висок функционер на ЕУ го опиша самитот ЕУ-Ерменија како „критична пресвртница во нашите односи“ и „симбол на Ерменија, постепено, полека, географски преориентирана кон запад“. ЕУ се обидува да ги подобри транспортните врски и зелената транзиција во Ерменија и започна разговори што на крајот би можеле да им дозволат на Ерменците безвизно патување во блокот за кратки престои.

Ерменија долго време беше најцврст сојузник на Русија на Кавказ, но разочарувањето започна откако Москва не испрати воена помош за време на војните во Нагорно-Карабах во 2020 и 2023 година. Кадифената револуција на Ерменија во 2018 година, која стави акцент на демократијата и владеењето на правото, исто така ја постави поранешната советска република на поинаков пат од Русија, која се лизна подлабоко во авторитаризам.

Дури и пред да потпише мировен договор со Азербејџан, Ерменија се обидуваше да се приближи кон ЕУ. Зборувајќи пред Европскиот парламент во март, Пашинјан сигнализираше намера да ги усвои стандардите на ЕУ, додека ерменскиот парламент минатата година донесе закон со кој ја прогласи својата намера да аплицира за членство во ЕУ.Но, Ерменија е под силен притисок од Русија, сè уште значаен трговски и безбедносен партнер, кој има база во градот Ѓумри. Москва воведе ограничувања за продажба на увезена ерменска минерална вода и коњак, што потсетува на слични обиди за користење економска моќ врз своите соседи. Владимир Путин, исто така, го предупреди Пашинјан дека евтините руски испораки на гас се во прашање ако Ерменија се стреми кон подлабока интеграција со Европа.

Европратениците минатата недела ја повикаа ЕУ да оди подалеку од симболиката на настаните во Ерменија. Во необврзувачка резолуција, Европскиот парламент повика на силна меѓународна мисија за набљудување на изборите, сајбер безбедност за изборната инфраструктура и силни заштитни мерки против купување гласови.

Француската центристичка европратеничка Натали Лоазо, која беше вклучена во изготвувањето на текстот, рече: „Соочена со сите оние што сакаат да извршат притисок врз ерменските гласачи, земјата се надева на помош од Европската Унија да спроведе слободни и фер избори“.

Планот на Трамп да повлече повеќе од 5.000 војници од Германија во текот на следната година и економското влијание врз западните економии од продолжениот конфликт меѓу САД и Иран ќе бидат меѓу главните теми на дискусија во Ереван. Ерменија граничи со Иран, но за разлика од соседниот Азербејџан, не тврди дека ирански ракети паднале на нејзина територија.

Ереван беше избран да биде домаќин на ЕПС – институција која ја поддржуваше францускиот претседател Емануел Макрон, а во која е вклучена и Велика Британија – за да ѝ се даде шанса на Ерменија да ги покаже своите зајакнати врски со Европа и на тој начин да продолжи со бавното одвојување од Русија, нејзиниот поранешен поддржувач.

Премиерот на Ерменија, Никол Пашинјан, водеше политика на диверзификација која во пракса полека ја вовлекува неговата земја во европскиот амбиент. Неговата партија Граѓански договор се соочува со парламентарни избори во јуни и се стреми кон голема победа за да може да продолжи со напорите за мир со Азербејџан. Пашинјан се соочува со три опозициски партии кои се посочувствителни кон Русија. (Гардијан и други извори)