Јапонска градоначалничка пишува историја – оди на породилно отсуство

Шоко Кавата (35), градоначалничката на градот Јавата во префектурата Кјото, објави дека ќе земе породилно отсуство за раѓањето на своето дете, ставајќи ја во центарот на националната дебата и истакнувајќи голем недостаток во традиционално патријархалните политички и работни системи на Јапонија, пишува Cи-Ен-Ен.

Кавата, која беше избрана во 2023 година, треба да се породи кон средината на септември. Таа планира да земе вкупно 16 недели породилно отсуство – осум недели пред и осум недели по породувањето – за што се верува дека е првпат за актуелен градоначалничка во Јапонија.

Иако вработените во јавниот сектор имаат право на породилно отсуство, не постои законска рамка што им го гарантира ова право на избраните функционери.

Кавата вели дека се надева дека нејзиниот потег ќе стане „катализатор за промена на системот“ во време кога Јапонија се соочува со стрмен пад на наталитетот и постојани родови нееднаквости во политиката.

Јапонија ја доби својата прва жена премиер дури минатата година, додека жените моментално сочинуваат помалку од 15 проценти од членовите на Претставничкиот дом.

„Се надевам дека ќе ги охрабрам не само вработените, туку и сопствениците на компании, менаџерите и сите вклучени во различни видови работа да ги прифатат животните настани како што се родителството и раѓањето деца, воедно воспоставувајќи соодветна рамнотежа помеѓу приватниот и работниот живот“, изјави Кавата за Cи-Ен-Ен.

За време на нејзиното отсуство, градот со речиси 70.000 жители, кој се наоѓа на околу 460 километри југозападно од Токио, ќе биде управуван од заменик-градоначалник. Сепак, Кавата планира редовно да проверува е-пошта додека е дома со своето новороденче.

Откако ја објави својата одлука, на јапонските социјални медиуми се појавија критики. Некои корисници тврдеа дека отсуството на јавен службеник од работа е трошење пари на даночните обврзници.

Сепак, Кавата вели дека луѓето со кои разговарала во живо биле многу разбирачки.

„Всушност, ми рекоа да земам отсуство. Вработените во градската администрација, како и граѓаните, без двоумење ми рекоа дека треба да земам пауза“, рече таа.

Бавно темпо на промени

Според Савако Ширахасе, професорка по социологија на Универзитетот во Токио, многу ставови за јавната администрација во Јапонија сè уште се засноваат на „многу застарени претпоставки“ кои не одговараат на потребите на современите жени на пазарот на трудот.

„Самата законска рамка не претпоставува дека градоначалниците или раководителите на јавните институции би можеле да користат породилно отсуство“, изјави таа за Си-Ен-Ен.

„Но, во исто време, никој не може да спречи некого да го искористи. Тоа е еден вид сива зона.“

Ширахасе се надева дека идните јапонски лидери ќе видат во Кавата пример за создавање подобра рамнотежа помеѓу работата и животот и во јавниот и во приватниот сектор.

Стефани Шварте, истражувач во Јапонскиот центар на Универзитетот Лудвиг Максимилијан во Минхен, истакнува дека иако Јапонија напредува бавно кога станува збор за родовата еднаквост, сè повеќе жени ги рушат традиционалните политички бариери.

Во последните пет години, бројот на жени градоначалнички се зголемил од околу 50 на речиси 80 меѓу повеќе од 1.700 локални самоуправи во земјата.

„Исто така, гледаме сè повеќе жени градоначалници кои го добиваат својот втор, трет или четврти мандат“, рече Шварте.

„Тие испраќаат порака до новите генерации дека секој, без разлика дали е маж или жена, може да ѝ служи на својата заедница и добро да ја заврши работата.“

Криза на наталитетот

Дебатата за породилното отсуство на градоначалникот Јавата доаѓа во време кога јапонската влада со децении се обидува да го спречи намалувањето на наталитетот.

Јапонија регистрираше само 671.236 раѓања на јапонски државјани во 2025 година, што е нов рекордно низок број на раѓања и десетта година по ред со намалување на раѓањата.

Во последниве години, државата ги засили мерките за поттикнување на раѓањата – од субвенции за раѓање деца и домување до кампањи што ги охрабруваат татковците да земат отсуство поради татковство.

Сепак, многу експерти веруваат дека главните причини за ниската стапка на наталитет се длабоко вкоренетата култура на прекумерна работа и растечките трошоци за живот.

Многу млади луѓе во репродуктивна возраст одлучуваат да се посветат на кариера наместо да основаат семејство, додека вработените во бројни сектори пријавуваат предолго работно време и голем притисок од нивните претпоставени.

Во најекстремните случаи, постои и феномен познат како „кароши“, што значи „смрт од прекумерна работа“, термин што се користи за фатални срцеви или мозочни заболувања предизвикани од работно оптоварување.

Кавата верува дека промените сè уште доаѓаат премногу бавно бидејќи јапонските работни места и владини системи не се прилагодени на потребите на жените кои сакаат да станат мајки.

Според Светската банка, околу 56 проценти од жените учествуваат на пазарот на трудот, во споредба со приближно 72 проценти од мажите.

„Ако сакаат дете, жените мора да се откажат од својата кариера. Ако сакаат кариера, мора да се откажат од дете“, вели Кавата, нагласувајќи дека жените не треба да бидат принудени да направат таков избор.

„Чекор по чекор работиме на подобрување на ситуацијата и верувам дека се движиме кон систем што ќе овозможи вистинска родова еднаквост“.