Буџетска криза во Бугарија: Рекордни трошоци, рекорден долг, но нема реформи

СОФИЈА – Новата влада на Бугарија се соочува со истите стапици што ја соборија таа пред неа, при што буџетите стануваат политичка главоболка за најновиот член на еврозоната.

Минатата среда, министерот за финансии Галаб Донев го достави нацрт-буџетот на Бугарија за 2026 година до парламентот – проектирајќи дефицит од 5,7% од БДП, или 7,2 милијарди евра, највисок во речиси три децении и највисок во еврозоната.

Се предвидува дека јавниот долг ќе достигне 50,5 милијарди евра до 2028 година, при што расходите ќе се зголемат за речиси 20 отсто во споредба со 2025 година.

Донев го опиша дефицитот како наследен. „Буџетот изгледа вака бидејќи покажува што било скриено со години“, изјави тој за телевизијата бТВ, имплицирајќи дека претходните влади ја криеле вистинската состојба на јавните финансии за да ги исполнат фискалните критериуми за влез во еврозоната.

Без корективни мерки веќе вклучени во нацртот, дефицитот ќе достигнеше 7,4% од БДП, рече тој.

Неговите критичари не се убедени. Бугарскиот фискален совет, независното тело задолжено за следење на јавните финансии, рече дека буџетот се потпира на „козметички корекции на трошењето и агресивно финансирање на долгот, наместо на вистински реформи“.

Патот до правилото за дефицит од 3 проценти во еврозоната до 2028 година, додаде советот, се потпира на оптимистички претпоставки, а не на структурни промени – и со очекуваните каматни плаќања да достигнат 1,78 милијарди евра годишно до 2028 година (зголемување од под 350 милиони евра во 2022 година), сервисирањето на долгот сè повеќе ќе ги истиснува трошоците за образование и здравствена заштита.

Една бројка го доловува нерамнотежата. Водечката мерка за ограничување на владата – намалување од 10% на трошоците за персонал во јавната администрација од септември – би заштедила 85 милиони евра, но вкупните расходи сепак се очекува да се зголемат за 9,3 милијарди евра. Фискалниот совет предупреди дека секој ефект ќе биде намален со компензаторни зголемувања на платите наменети за заштита на нето-платите на државните службеници.

Централно-десничарската партија Демократска Бугарија го спореди дефицитот со оној на владата на Жан Виденов – период од крајот на 1990-те што заврши со хиперинфлација, празни полици и колапс на валутата, стабилизиран само преку програма за спасување на ММФ и валутен одбор.

Пратеникот Мартин Димитров во четврток предупреди дека дефицитот може да предизвика „романско сценарио“ – земјата, некогаш модел на фискална дисциплина, го виде својот дефицит како се зголемува на 7,7% од БДП, нејзината влада се распаѓа поради мерките за штедење, а нејзината валута нагло ослабува.

Парадоксот на дефицитот

Најострата критика е структурна. Според Институтот за пазарна економија, Бугарија го има својот најголем дефицит во мирно време во услови на кои би завидувал секој министер за финансии: најниска невработеност во ЕУ, најбрз раст на платите и рекордна потрошувачка на домаќинствата.

„Во најповолната можна макроекономска средина, уништувањето на буџетот е финансиска, политичка и социјална катастрофа“, напиша институтот, тврдејќи дека фискалната политика носи барем половина од вината за инфлацијата во Бугарија – сè уште речиси двојно поголема од просекот во еврозоната и покрај тоа што се намали на 5,3% во јуни.

Буџетот веќе предизвика два протести. На 27 јуни, стотици луѓе се собраа пред владата на првите демонстрации против премиерот Румен Радев откако тој ја презеде функцијата. Следниот ден, двете главни синдикални конфедерации организираа свој протест, спротивставувајќи се на намалувањето на трошоците за персонал.

Токму буџетот го заврши мандатот на претходната влада на Росен Жељазков во декември 2025 година – соборена од масовни протести поради зголемување на даноците, и покрај дефицитот од само 3% од БДП.

Радев, тогаш сè уште претседател, јавно побара нејзина оставка. Помалку од седум месеци подоцна, неговиот буџет предвидува дефицит речиси двојно поголем од тоа ниво.

Европска димензија

Советот на ЕУ формално утврди на 25 јуни дека „во Бугарија постои прекумерен дефицит поради непочитување на критериумот за дефицит“ – првпат нова членка на еврозоната се соочува со фискален надзор веднаш по приклучувањето.

Валдис Домбровскис, комесарот за економија на ЕУ, истакна дека „од оваа година па натаму, вишокот над 3% од БДП повеќе не се објаснува со дополнителни трошоци за одбрана“.

Франција, Италија и осум други земји-членки се под слични процедури, но позицијата на Бугарија е поделикатна: Комисијата проектираше дефицит од 4,1% за 2026 година, далеку под сега предложените 5,7%. Софија има рок до 15 октомври да поднесе корективни мерки. (Еурактив)