Агенција: Во Европа се шверцуваат гасови кои ја затоплуваат климата

Огромни количества на разладни гасови кои ја затоплуваат климата од Кина и Турција илегално се шверцуваат во Европа, што го поткопува глобалниот пакт за нивно постепено отстранување, се вели во извештајот на Агенцијата за истражување на животната средина (EIA) со седиште во Лондон.

Гасовите се флуоројаглеводороди (HFC), низа хемикалии кои се користат главно за индустриско и мало ладење, кои не ја осиромашуваат озонската обвивка како другите забранети средства за ладење, но како стакленички гасови можат да бидат неколку илјади пати посилни од јаглерод диоксидот.

И покрај обврските за намалување на употребата на HFC, агенциите за спроведување на законот ширум Европската унија се борат да ги следат илегалните пратки што влегуваат преку Турција, Русија или Украина, а шверцерите прибегнуваат кон сè пософистицирани тактики за да избегнат откривање, објави ЕИА по две години тајна истрага.

„Сè уште е прилично лесно да се најдат нелегални HFC на европскиот пазар“, рече Фин Валравенс од EIA. „Постојат знаци дека трговците ги прилагодуваат своите методи, стануваат малку попаметни во обидот да ги избегнат властите“.

„Ако можете да шверцувате најзагадувачки, најгаден гас, всушност ќе добиете најмногу пари“.

Шверцерите се и овластени производители
Како дел од амандманот од Кигали на Монтреалскиот протокол од 2016 година, европските и другите индустријализирани земји се обврзаа да ја намалат нивната употреба на HFC за 85 проценти од 2012 до 2036 година. 

Но, бидејќи побарувачката е сè уште силна, постепеното намалување ги зголеми цените, создавајќи поттик за шверцерите – од кои многумина се и овластени трговци – да направат поголема понуда, се вели во извештајот.

„Многу е полесно да ја надминете вашата квота, ако имате лиценца: толку е тешко да се докаже тоа“, рече Валравенс. „Целта на етапното намалување е да ги поскапи HFC-те и да ги натера луѓето да мислат дека алтернативите се подобри и поисплатливи, но ако има нелегална трговија и се продава по половина од цената, целиот систем се распаѓа“.

Истрагата за ОВЖС од 2021 година покажа дека нелегалните HFC шверцувани во Европа може да изнесуваат 20-30 проценти од обемот на легалната трговија, што е еквивалентно на до 30 милиони тони CO2. Новиот извештај не дава ревидирана проценка, но Валравенс рече дека „многу малку се променило“.

Кина е најголемиот светски производител на HFC, со 39 овластени производители кои добија дозволи за производство на еквивалент на 185 милиони тони CO2 оваа година. Во декември беа издадени нови правила за казнување на компаниите кои ги надминуваат нивните квоти.

„Дури и кога се достапни алтернативни производи, спроведувањето на исфрлањето на хемикалиите  е голем предизвик, при што некои влади „не можат или не сакаат да се справат со тоа“, рече Иан Рае од Универзитетот во Мелбурн, технички советник на Монтреалскиот протокол.

„Се чини дека секогаш има побарувачка од клиентите кои беа задоволни со стариот производ и се двоумат дали да се префрлат на новиот, кој може да биде поскап“, рече тој.