20 мај во историјата – Потпишана е Крфската декларација врз која е создадена Југославија

Крфската декларација, потпишана на 20 јули 1917 година на островот Крф, е клучен документ во историјата на создавањето на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците, подоцна познато како Југославија. Овој политички договор помеѓу владата на Кралството Србија и Југословенскиот комитет означи важен чекор кон обединувањето на јужнословенските народи по Првата светска војна.

Декларацијата беше резултат на сложени преговори и компромиси помеѓу различни политички визии, а нејзиното значење лежи во обидот да се создаде заедничка држава заснована врз принципите на еднаквост и слобода.

На почетокот на 20. век, јужнословенските народи живееја под различни влади: Србите беа претежно под власта на Кралството Србија или Австро-Унгарија, додека Хрватите и Словенците беа дел од Австро-унгарската монархија.

Првата светска војна (1914–1918) дополнително ја искомплицира политичката ситуација. Кралството Србија беше сојузник на Антантата (Велика Британија, Франција, Русија), додека Австро-Унгарија беше дел од Централните сили. Разорувањето од војната и политичката неизвесност ја поттикнаа идејата за обединување на јужнословенските народи во заедничка држава, што беше главната визија на Југословенскиот комитет, организација основана во 1915 година во Лондон, предводена од Анте Трумбиќ.

Југословенскиот комитет, кој ги собра хрватските, српските и словенечките политичари од Австро-Унгарија, се залагаше за создавање заедничка држава заснована на рамноправност на сите народи. Од друга страна, српската влада, предводена од Никола Пашиќ, зазеде поцентралистички пристап, претпочитајќи српска доминација во идната држава.

Преговорите меѓу двете страни беа предизвикувачки, а Корфската декларација беше компромисен документ кој се обидуваше да ги помири различните интереси под притисок од сојузниците на Антантата кои ја поддржуваа идејата за обединување со цел да се ослабне Австро-Унгарија.

Крфската декларација ги дефинираше основните принципи на идната држава:

Обединување: Областите населени со Срби, Хрвати и Словенци, вклучувајќи делови од Австро-Унгарија и Кралството Србија, ќе бидат обединети во Кралството на Србите, Хрватите и Словенците.

Политичка структура: Државата ќе биде уставна монархија под династијата Караѓорѓевиќ.

Рамноправност: На сите народи им е загарантирана национална и верска равноправност.

Демократски процес: По војната, Уставотворно собрание, избрано на слободни избори, ќе усвои устав со мнозинство гласови.

Декларацијата ја потпишаа Никола Пашиќ, премиерот на српската влада, и Анте Трумбиќ, претседателот на Југословенскиот комитет, а подоцна беше прифатена од Црногорскиот комитет на 27 август 1917 година. Додека Југословенскиот комитет и српската опозиција ја сметаа декларацијата за чекор кон слободата и равноправноста, Пашиќ ја потпиша под притисок од Антантата, сметајќи ја повеќе за симболичен чин отколку за вистински план.

Крфската декларација беше првиот формален документ што ја артикулираше идејата за заедничка јужнословенска држава. Сепак, нејзиното спроведување беше далеку од замислените идеали. Обединувањето од 1918 година и усвојувањето на уставот од 1921 година (познат како Видовденски устав) не ги почитуваа принципите на равноправност содржани во декларацијата.

Наместо федерална структура, новата држава беше централизирана, доминирана од српските политички елити, што предизвика незадоволство кај Хрватите, Словенците и другите народи.

И покрај овие недостатоци, Крфската декларација останува значаен документ бидејќи ги постави темелите за создавање на Југославија и ги одразуваше аспирациите на јужнословенските народи за самоопределување. Нејзината важност лежи и во фактот дека беше резултат на преговори меѓу различни политички струи, со што се демонстрираше можноста за компромис во сложени историски околности.

Сепак, со текот на годините, Крфската декларација стана прилично безвреден документ, со оглед на тоа што српскиот премиер Никола Пашиќ очигледно имаше различни, центристички планови за развој на нова заедничка држава. Дури и потписници како Анте Трумбиќ станаа видливо разочарани од пресвртот на настаните низ годините.