Што точно напиша Мерц во писмото за проширувањето?

Писмото на германскиот канцелар Фридрих Мерц до функционерите на Евриопската унија со кое предложи асоцијативно членство за Украина, а градуално пристапување за земјите од Западниот Балкан наиде на различни толкувања – од тоа дека ни ја затвора вратата за членство во иднина на нас, па до толкувањата дека сака да го забрза. Писмото, или како што го нарекоа некои „нонпејперот“ на Мерц најдобро кажува што сака ако се прочита изворно, а не според пренесеното. А, еве што стои во оригиналниот документ:

„Проширувањето на Европската Унија е геополитичка неопходност. Сепак, процесот на проширување трае премногу долго. Разбирливо е што ова создава фрустрација меѓу земјите-кандидатки – а исто така и меѓу земјите-членки. Затоа, убеден сум дека ни е потребна нова динамика за Украина, како и за Западен Балкан и Молдавија.

Да почнам со случајот на Украина: Бидејќи сме во петтата година од руската војна против Украина, треба брзо да напредуваме со членството на Украина во ЕУ. Украина постигнува значителен напредок во преговорите за пристапување. И Европската комисија со право ја рангира земјата меѓу главните фаворити во процесите на пристапување во ЕУ. Ова е уште позначајно со оглед на најпредизвикувачките околности со кои се соочува Украина како земја во војна.

Очигледно е дека нема да можеме наскоро да го завршиме процесот на пристапување, со оглед на безбројните пречки, како и политичките сложености на процесите на ратификација во различни земји-членки. Сепак, со оглед на мировниот процес, немаме време за понатамошни одложувања. Сега е време храбро да продолжиме со интеграцијата на Украина во ЕУ преку иновативни решенија како итни чекори напред.

Сакаме Украина да стане полноправна членка на Европската Унија. Затоа, треба, веднаш и без одложување формално да ги отвориме сите преговарачки групи. Следејќи ги нашите дискусии, исто така и со претседателот Зеленски на нашиот неформален состанок на Европскиот совет во Кипар, предлагам дополнително да се разговара за идејата за она што јас го нарекувам „придружно членство“ за Украина – модел што би значел одлучувачки чекор на патот на Украина кон полноправно членство и би ѝ помогнал на овој пат. Тоа не би било светло за членство, туку би одело многу подалеку од постојниот Договор за асоцијација,
и дополнително би го забрзало процесот на пристапување.

Мојата идеја е да се направи уште сега уникатен чекор на директно вклучување на Украина во
суштината и структурите на Европската Унија, со оглед на специфичната ситуација на која е принудена земјата. Она што го предвидувам е политичко решение што ќе ја доближи Украина значително до Европската Унија и нејзините основни институции веднаш, без да влијае на тековните преговори за пристапување, туку ќе го поттикне и поддржи овој процес. Тоа нема да бара ратификација на Договорот за пристапување според член 49 од Договорот за Европската Унија, ниту какви било измени во Договорот, туку само силен политички договор.
Статусот на придружна земја-членка би можел да вклучува, меѓу другото:

• Учество на состаноците на Европскиот совет и Советот на Европската Унија (без право на учество во гласањето),
• Придружен член на Комисијата (без портфолио, целосно учествувајќи
освен во гласањето),
• Придружни членови на Европскиот парламент (без право на глас),
• Придружен судија на Европскиот суд на правдата (формално „Помошник-известувач“) и така натаму.

• Чекор-по-чекор примена на acquis communautaire според напредокот на Украина во преговорите за пристапување – не автоматски, туку по одобрување од страна на Советот и со соодветни заштитни клаузули,
• Буџетот на ЕУ (и Повеќегодишната финансиска рамка) нема да се применуваат целосно веднаш во Украина. Наместо тоа, програмите под директно управување би можеле да се применуваат чекор-по-чекор според напредокот во преговорите за пристапување и со заштитни клаузули,
• Целосно усогласување со Заедничката надворешна и безбедносна политика од страна на Украина и политичка обврска од страна на земјите-членки да го применат член 42 став 7 од
Договорот за Европската Унија и во однос на Украина, со цел да се создаде значителна
безбедносна гаранција.
• Механизам за враќање во сила  во случај на назадување во фундаменталните вредности на Европската Унија, особено владеењето на правото или структурните чекори назад во преговорите за пристапување.

Украина е членка на европското семејство и ние ќе продолжиме да ја поддржуваме Украина во градењето мирна и просперитетна иднина во рамките на Европската Унија. Со овој пристап Украина би направила огромен чекор напред, веднаш доаѓајќи до полноправно членство. Ние веќе сега би ѝ понудиле на Украина значителен еквивалент на членство што далеку го надминува она што би можеле да го испорачаме на среден рок преку нашата методологија за пристапување, особено со оглед на процесот на ратификација. Паралелно, би продолжиле со редовната постапка за пристапување за да осигуриме дека и формално пристапување ќе го постигнеме што е можно побрзо.

Како што беше дискутирано на Кипар, многу сум свесен за фактот дека овој предлог ќе покрене неколку прашања за неговата политичка, техничка и правна изводливост. Но, убеден сум дека сите овие прашања можат да се решат ако заземеме конструктивен пристап кон овој „специјален статус“, бидејќи тоа ќе биде силен политички сигнал што на Украина и нејзините граѓани толку многу им се потребни во нивната континуирана борба против руската агресија.

Дозволете ми да кажам уште една многу јасна поента: Мојот предлог ја одразува специфичната ситуација на Украина, земја во војна. Ќе помогне во олеснувањето на тековните мировни преговори како дел од договореното мирно решение. Ова е од суштинско значење не само за безбедноста на Украина, туку и за безбедноста на целиот континент. Подеднакво ми е јасно дека ова не смее и нема да влијае на другите земји-кандидатки во нивните процеси на пристапување. Всушност, и тие ќе имаат корист од успешните мировни преговори и безбедна и сигурна Украина.

И треба цврсто да стоиме на нашето ветување дека земјите од Западен Балкан и Молдавија можат да се приклучат кон Европската Унија, како што е утврдено во Копенхашките критериуми и предвидено во Солунската агенда од 2003 година. Нашата цел не е променета: комплетирање на Европската Унија со вклучување на сите земји-кандидатки во Унијата. Предлагам да разгледаме иновативни решенија и за оние земји-кандидатки кои веќе подолго време се подготвуваат за нивниот пристап и дека исто така ќе го забрзаме нивниот процес на пристапување. Заедно со колегите ќе продолжам да работам на ова.

За овие земји можеме да предвидиме и значителни чекори на патот кон членство, со на пример привилегиран пристап до внатрешниот пазар и поблиски врски со европските институции во секојдневниот процес на донесување одлуки, на пр. со доделување статус на набљудувач на земјите од Западен Балкан во сите релевантни институции на ЕУ и со одржување заеднички седници на Европската комисија или Европскиот парламент со претставници на земјите од Западен Балкан поврзани со прашања директно поврзани со регионот. Постепената интеграција може да се воспостави преку градење блокови кои би можеле да бидат основа за целосна примена на соодветните области на политиката, а потоа да бидат придружени со зголемена поддршка во процесот на спроведување на acquis. Покрај тоа, ние би можеле да ја подобриме гореспоменатата институционална интеграција врз основа на суштински напредок. Сето ова би можело значително да ги приближи земјите кандидати до нас и со тоа да поттикне нова амбиција за понатамошни реформи потребни за постигнување полноправно членство.

Со нетрпение очекувам да ги разгледам овие идеи со вас и меѓу нашите колеги во Европскиот совет. Мојата цел би била наскоро да се постигне договор и да се формира посебна работна група за да се разработат деталите. Убеден сум дека ќе најдеме заеднички начин за Украина, како и за другите кандидати!“-пишува Мерц. (С.Ј.)