Што е емоционална злоупотреба и како да се справите со неа

Емоционалната злоупотреба е модел на однесување во кој едно лице систематски користи нефизички форми на агресија и манипулација за да контролира друго.
Иако не остава видливи траги, може сериозно да го оштети менталното и физичкото здравје. Затоа често е тешко да се препознае. Знаците се суптилни и се развиваат постепено.

Облици на емоционална злоупотреба
Емоционалната злоупотреба не се случува само во романтичните врски. Може да се појави во врски со пријатели, членови на семејството, колеги, ментори, но и помеѓу старатели и постари лица и родители и деца.

Целта на ова однесување е обично изолација и контрола. Некои од почестите форми вклучуваат:
– Изолација, т.е. ограничување на контактот со семејството и пријателите;
– Закани кон вас, вашите деца, домашни миленици или закани за самоповредување;
– Негирање на љубов, внимание, поддршка или наклонетост;
– Омаловажување и критикување на вашите чувства, изглед, одлуки или способности;
– Обвинување и префрлање на одговорност за проблеми и конфликти;
– Срам и понижување, често преку „шеги“ или чувствителни теми;
– Манипулација, односно преку употреба на вина и емоции за постигнување контрола.

Како да препознаете дека сте емоционално злоупотребени
Бидејќи често е невидливо, емоционалното злоставување постепено ја еродира самодовербата и чувството за самовредност. Важно е да се обрне внимание не само на однесувањето на другата личност, туку и на тоа како ве тера да се чувствувате.
Можни знаци вклучуваат: чувство на изолација, осаменост или безвредност, повлекување од општествениот живот, ниска самодоверба и чувство на несаканост, емоционална зависност од лицето кое ве злоупотребува, прилагодување на вашиот изглед или однесување за да се избегне конфликт, чувство како да „одите по лушпи од јајца“, страв од гневот или љубомората на друга личност, промени во спиењето, исхраната или хигиената, појава на анксиозност и депресија или хроничен стрес.

Последици од емоционална злоупотреба
Иако не остава физички повреди, истражувањата покажуваат дека емоционалната злоупотреба може да биде една од најштетните форми на злоупотреба.
Луѓето кои се емоционално злоупотребени почесто доживуваат анксиозност и депресија и имаат зголемен ризик од нарушувања во исхраната, злоупотреба на супстанции и самоубиствени мисли.
Таквото искуство може трајно да го промени начинот на кој лицето се перцепира себеси. Самодовербата се намалува, регулирањето на емоциите станува тешко и се развиваат негативни обрасци на размислување.

Како да се справите со емоционална злоупотреба
Првиот чекор е да ја признаете сопствената реалност. Игнорирањето или потценувањето на проблемот може да има сериозни долгорочни последици, додека препознавањето на ситуацијата ги зголемува шансите за закрепнување.
Клучот е да се изгради мрежа за поддршка. Ова вклучува членови на семејството, пријатели или професионалци за ментално здравје кои можат да ви помогнат да донесете безбедни одлуки.

Ако сè уште не сте подготвени да ја напуштите врската, некои стратегии што можат да помогнат вклучуваат:
– јасно поставување и одржување граници
– избегнување конфликти кога се користат насилни тактики
– оддалечување од опасни ситуации
– креирање план за безбедност.

Важно е да се знае дека емоционалната злоупотреба може да ескалира во физичко насилство, особено во моментот на раскинување на врската.

Како да се започне со закрепнување?
Терапијата е еден од најефикасните начини за лекување, особено за анксиозност, депресија или ПТСН. Истражувањата покажуваат дека когнитивната бихејвиорална терапија (КБТ) е особено ефикасна по доживување на злоупотреба.
Важно е да се нагласи дека злоупотребата никогаш не е ваша вина. Не можете да го контролирате однесувањето на друго лице или да го промените преку сопствени напори. Со вистинска поддршка, можно е да се обнови самодовербата, чувството на сигурност и сопствениот идентитет.