Осум години од Преспа: Бугарија работи за Грција
Грција не се лути за застојот во спроведувањето на Преспанскиот договор. Нејзината работа за блокада по поткопувањето на договорот од страна на ВМРО-ДПМНЕ ја врши Бугарија
Во овие денови пред осум години, Грција и тогашната ПЈРМ живееја во атмосферата на потпишувањето (17 јуни 2018 година) – под погледот на меѓународниот фактор – во Преспа на контроверзниот истоимен договор, кој требаше да го реши нерешеното прашање за името и да го отвори патот за пристапување на соседната земја во НАТО и ЕУ. Договорот ги подели општествата на двете страни, но беше поздравен од меѓународната заедница, која го сметаше за важен чекор кон консолидирање на стабилноста на Балканот.
Текот на неговото спроведување е предмет на многу дебати, при што двете страни не покажуваат подготвеност да ги спроведат договорите. Ако некој сакаше да дели профит, Атина „доби“ регистрација на сложеното име – Северна Македонија – во меѓународните организации, со што го прекина дипломатскиот ќор-сокак што водеше до него со години, а Македонија пристапувањето во НАТО со новото име.
Оттогаш, националистичките лидери на ВМРО ДПМНЕ, кои дојдоа на власт по падот на социјалдемократската влада на Заев, која го потпиша договорот, систематски се вклучија во напорите да го поткопаат. Тие го негираат неговото спроведување на домашен план, каде што инсистираат на „чиста Македонија“ за… сите употреби, а Грција, како „одговор“, инсистира да не се гласа во парламентот за трите меморандуми што ги предвиде Преспанскиот договор.
Како што стојат работите, иднината на договорот е нејасна, но се чини дека ниту една страна не е загрижена. И додека Грција не е лута поради сегашниот застој, истото не треба да важи и за раководството на Северна Македонија. Оваа земја има главна цел, по НАТО, да се приклучи на ЕУ, што е невозможно без согласност на Атина. Во моментов, грчката страна нема причина да троши дипломатски капитал за да го принуди Скопје да ги исполни своите обврски „под казна за вето“.
Бугарија е застаната на патот за пристапување и ја блокира со вето, барајќи уставно признавање на сопственото малцинство во Северна Македонија.
Дури и ако националистичкиот популист и обожувач на Орбан, премиерот Христијан Мицкоски, ја надмине – со повлекување – пречката на Бугарија, тој ќе ја најде Грција пред себе и вртелешката на јужниот Балкан ќе продолжи.
Брисел ја сака Северна Македонија, главно од геополитички причини, во европското семејство, но без проблеми и нерешени етнички прашања со соседните земји-членки во својот багаж.
Секако, сегашните лидери во Скопјe го знаат ова, но се чини невозможно за нив да ги надминат своите (националистички) лични ставови, дури и ако сите плаќаат за тоа – оние што гласале за нив и оние што не.
(Ставрос Ѕимас е познат новинар од Грција и извнреден познавач на ситуацијата во регионот. Текстот е објавен во „Катимерини“.)