Пирова радост на Александар Вучиќ

Секоја чест за Александар Вучиќ. За време на неговото владеење, тој ја поларизираше Србија на незамисливо опасно ниво, а сега успева да ја подели Европската унија на сојузници и противници на неговата политика.

Како и со што српскиот владетел успеа да ја добие поддршката од Европската комисија за својата антиевропска и авторитарна политика, дали е прашање на милион (можеби и повеќе) евра?

Тој остана со кратки ракави во Европскиот парламент, иако и таму создаде поделби. Групата на Европската народна партија, чиј придружен член е СНС, се обиде да спречи каква било дебата пред да се усвои резолуцијата за Србија, и на крајот успеа да ја сведе само на презентации од претставници на секоја од политичките групи во ЕП.

Социјалистите, демократите и Зелените ја протуркаа својата резолуција, која користи остра реторика за да го опише назадувањето на Србија на европскиот пат, недостатокот на демократија, нарушеното владеење на правото и загрозените медиумски и други слободи.

Србија веќе еднаш ја подели Европската унија околу Косово, бидејќи пет члена одбиваат да ја признаат независноста на Косово. Сега Европската комисија и Европскиот парламент се во колизија.

Брисел се обидува да го оживее замрзнатиот процес на интеграција на Србија, сето тоа со надеж дека ќе ги „охрабри“ властите во Белград конечно да покажат политичка волја за реформирање на општеството. За многумина, ова, заедно со владеењето на Вучиќ, изгледа како Сизифовска работа и тие веруваат дека Србија не заслужува никакви награди, дури и ако се повеќе симболични.

И покрај ова, Европската комисија, со агитирање на претседателката Урсула фон дер Лајен и комесарката за проширување Марта Кос, испрати информативна нота до членовите објаснувајќи зошто верува дека неодамнешните реформи го оправдуваат отворањето на Кластер 3. Клучниот аргумент е дека капацитетот на Обвинителството за организиран криминал е зајакнат.

Не изгледаше убедливо, а за секој што ја познава малку подобро ситуацијата во Србија, тоа беше повеќе од недоволно. Осум земји беа против незаслуженото наградување на Србија. Проценката е дека тоа би го загрозило кредибилитетот на процесот на проширување.

Така се достигна точката на разделување. Некои претставници на ЕУ веруваат дека одржувањето на дијалог со Белград е од стратешко значење и покрај заостанувањето на Србија во однос на демократијата или нејзиното одбивање да се придружи на санкциите против Русија. Од перспектива на Комисијата, повлекувањето значи ризик од слабеење на влијанието на Унијата во Западен Балкан.

Критичарите сметаат дека откажувањето од контроверзната судска реформа, таканаречените Мрдиќеви закони, е недоволен и неубедлив чекор за да се награди српската влада со отворањето на Кластерот 3. Премалку, предоцна.

Како што се очекуваше, Вучиќ рече дека „ја разбрал пораката на ЕУ“, но дека не е важно што Кластерот 3 не е отворен. „За нас е важно нашиот животен стандард да се зголеми“, вели претседателот и се фали дека Србија „е пред земјите од Европската унија и оние што наводно се пред нас на европскиот пат“. Тоа „наводно“ наскоро ќе го видиме во случајот со Црна Гора.

„Не е сè засновано на заслуги“, се обидува Вучиќ иронично да го протолкува негативниот став на две или три членки (ги имаше осум). Тој е во право, бидејќи кога ќе се отстрани иронијата, останува заклучокот дека Србија нема заслуги што треба да се наградат.

Вучиќ упорно повторува дека пред сè ги брани интересите на Србија и затоа е подготвен да трпи критики од меѓународните партнери. Дали знаеме кој е интересот на Србија?

Геостратешката цел е одамна дефинирана: интеграција во Европската унија и корисна соработка со сите други, вклучувајќи ги САД, Русија и Кина.

Парадоксално е што Белград има најмногу проблеми во првата насока. Голем дел според сопствена заслуга. Не зборувам тука за реформи што не постојат, туку за потези во надворешната политика што нè оддалечуваат од ЕУ.

Пркосното невоведување санкции против Русија некако падна во сенка за време на четирите години војна во Украина, иако не е заборавено. Потоа дојде време за балансирање, па српската муниција отиде на украинската страна од фронтот, на отворено незадоволство на Москва.

Американците вршат притисок врз НИС со намера да ги избркаат Русите, а воведуваат санкции врз кинеските производители на бакар и автомобилски гуми во Србија со јасна порака дека Белград го рекалибрира своето „челично пријателство“ со Кина.

Вучиќ им го понуди „Ѓердап 3“ на Американците, првенствено на оние што се заинтересирани за енергијата на Западен Балкан. Вашингтон прифати и отвори стратешки дијалог – под сенката на најновите српски нарачки за кинеско оружје.

Неодамнешните настани во Киев, на самитот Украина-Југоисточна Европа, се најдобра илустрација за сериозните недостатоци на стратешката ориентација на српската дипломатија.

Вучиќ се откажа од својот инает, како кога одби да учествува на самитот ЕУ-Западен Балкан. Тој отиде во Киев, што треба да претставува гест на солидарност со земјата, жртва на руската агресија.

Потоа одби да положи венец за украинските жртви и беше единствениот од учесниците што не ја потпиша конечната декларација. Зошто горчливо-слатко однесување? Секоја анализа на трошоците и придобивките покажува дека штетите ги надминуваат придобивките.

Подобро ќе беше да остане во Белград, отколку да ја прифати улогата на претставник на интересите на Владимир Путин среде Киев. Ако мислеше дека ова ќе ја израдува Москва за НИС, се погреши. Двојно голо.

Фактот што Вучиќ носи раздор каде и да се појави скапо ја чини Србија, и ќе продолжи да ја чини Србија скапо. Единственото нешто што му преостанува на претседателот и неговата суета е Пирово ликување дека успеал да ги подели Европејците. За него доволно, но не доволно за Србија.

(Бошко Јакшиќ е истакнат српски новинар и надворешно-политички коментатор. Текстот е објавен во порталот „Савремена политика“.)