Кои европски земји имаат најзагаден воздух? Македонија во црвено!

Италија, земја позната по својот „сладок живот“, има сериозен еколошки проблем: највисоки локални концентрации на опасни PM2.5 честички во Европа. Овие ситни честички прашина продираат длабоко во белите дробови и крвотокот, а се предизвикани од патен сообраќај, рафинерии, цементарници, согорување на фосилни горива и шумски пожари. Според најновиот извештај за квалитетот на воздухот од страна на Европската агенција за животна средина (EEA), до 20 проценти од мерните станици во Европа регистрирале нивоа на загадување над тековните стандарди на ЕУ, објавува Euronews.

Во периодот од 2024 до 2025 година, највисоки годишни просечни вредности се регистрирани во јужна Италија. Градовите Чеље Месапика и Торкијароло имаа најлоши резултати, со мерење од 117 и 113 микрограми на кубен метар (µg/m³), соодветно, што е далеку над годишната граница на ЕУ од 25 µg/m³.

Зошто воздухот е толку загаден?

Џанлуиџи Де Џенаро, професор по хемија и влијание врз животната средина на Универзитетот во Бари, ги објаснува причините. „Како што видовме претходно, ваквите скокови главно се должат на согорувањето на биомаса во зима, главно од домашни камини“, рече тој. Тој додаде дека загадувањето станува посериозно бидејќи способноста на атмосферата да ги растера штетните честички е намалена во тој период од годината.

Ова се должи на понискиот и погуст планетарен граничен слој, најнискиот дел од атмосферата на Земјата. Северна Италија, главниот индустриски центар на земјата, е уште една област од особена загриженост, со голем број локации каде што годишните нивоа на честички се приближуваат до границата од 25 µg/m³.

Покрај Италија, региони во осум други земји, исто така, ја надминаа границата во истиот период, вклучувајќи ги Полска, Хрватска, Босна и Херцеговина, Србија, Северна Македонија, Романија и Турција.

Изненадувачка бројка е забележана дури и во Данска, каде што 95 µg/m³ се измерени на една локација во Копенхаген. Некои од највисоките концентрации во Европа се забележани во Сараево и индустриските области на Северна Македонија.

Балканот и Источна Европа со највисоки стапки на смртност
Балканот и Источна Европа се регионите со највисоки проценети стапки на смртност на 100.000 жители поврзани со долготрајна изложеност на честички PM2.5. Земјите најпогодени се Албанија, Бугарија, Грција и Романија.

Италија повторно се издвојува со проценета стапка од 101 смртни случаи, значително повисока од земјите со слична големина како што се Шпанија (41), Франција (34) и Германија (37). Најниските стапки се регистрирани во северна Европа: Исланд, Финска, Шведска, Естонија и Норвешка.

Сепак, генерално, повеќе од девет од десет Европејци се изложени на небезбедни концентрации на загадување на воздухот според построгите стандарди на Светската здравствена организација (СЗО), која ја поставува границата за PM2.5 на само 5 µg/m³.

За кои други загадувачи треба да бидеме свесни?

За жал, PM2.5 не е единствениот опасен загадувач. „Квалитетот на воздухот се подобрува, но кај до 20 проценти од мерните станици во Европа, загадувањето е сè уште над сегашните стандарди за квалитет на воздухот на ЕУ“, вели ЕЕА. Агенцијата, исто така, предупредува за PM10, друга респирабилна честичка, и озон на ниво на земја. О

н се формира со интеракција на сончева светлина со јаглеводороди и азотни оксиди од издувни гасови и оџаци, а неговите нивоа се зголемија повеќе од двојно од 1900 година. Друга штетна супстанца е бензо(а)пиренот (BaP), кој се произведува од чад од цигари, изгорена храна и издувни гасови од фосилни горива.

Според експертите, превенцијата започнува со едноставни навики. Професорот Де Џенаро препорачува луѓето во урбаните средини да избегнуваат проветрување на своите домови во текот на шпицот на сообраќајот или да го прават тоа само по 9 часот наутро.

Прочистувачот на воздух може да помогне и во чистењето на воздухот во затворен простор. Експертите на ЕЕА советуваат да користат само сертифицирани печки, да избегнуваат греење во текот на зимските денови со високо ниво на загадување и да избегнуваат активности на отворено, како што е трчањето, во периоди на шпиц на загадување.

Исто така е корисно да бидете информирани за нивоата на загадување преку апликации што обезбедуваат податоци во реално време.