Европа дава пет милијарди евра за седум мегафабрики за вештачка интелигенција, Хрватска е меѓу кандидатите

Европската унија објави тендер за изградба на седум мегафабрики за вештачка интелигенција, во вкупна вредност од 30 милијарди евра, со цел забрзување на развојот на европските модели за вештачка интелигенција и намалување на технолошкиот јаз со САД и Кина.

18 земји-членки, вклучувајќи ја и Хрватска, аплицираа за домаќинство и кофинансирање на седум мегафабрики за вештачка интелигенција во вредност од 30 милијарди евра, но Европската комисија ќе избере максимум седум проекти.

Станува збор за големи центри за податоци кои комбинираат суперкомпјутери и инфраструктура за обука на најнапредните модели за вештачка интелигенција. Проектот го објави претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, на почетокот на годината на Парискиот самит за вештачка интелигенција, кога зборуваше за пет центри и инвестиции од 20 милијарди евра. Поради големиот интерес на земјите-членки, планот оттогаш е проширен на седум проекти во вкупна вредност од 30 милијарди евра.

Европската комисија ќе обезбеди пет милијарди евра од европскиот буџет, додека земјите-домаќини ќе инвестираат иста сума. Преостанатото финансирање, околу две третини од вкупната вредност на проектот, се очекува да дојде од приватниот сектор.

Тендерот предвидува изградба на четири помали центри за вештачка интелигенција со помеѓу 25.000 и 75.000 специјализирани чипови за вештачка интелигенција и три поголеми центри со помеѓу 40.000 и 100.000 чипови. Се очекува победниците на тендерот да бидат објавени на почетокот на 2027 година, а тие ќе имаат 18 месеци да ја завршат изградбата, што значи дека првите мегафабрики треба да почнат со работа кон средината на 2028 година, пишува Политико.

Германија, Италија, Шпанија, Португалија и Грција аплицираа да бидат домаќини на најголемите мегафабрики за вештачка интелигенција, додека Франција, Полска, Финска, Данска и Чешка се натпреваруваат за помали проекти. Хрватска, заедно со Естонија, Унгарија, Ирска, Латвија, Литванија, Словачка и Шведска, моментално учествува во конзорциуми на други земји и не е спомената како домаќин на сопствена мегафабрика за вештачка интелигенција, открива Еуроактив.

Според Универзитетот Стенфорд, околу 60 проценти од напредните модели на вештачка интелигенција моментално се развиваат во Соединетите Американски Држави, околу 30 проценти во Кина, додека Европа придонесува помалку од пет проценти. Брисел верува дека постојната мрежа од 19 центри за вештачка интелигенција, која ЕУ ја кофинансира од 2022 година, повеќе не е доволна за развој на конкурентен европски екосистем за вештачка интелигенција, пишува „Ле Монд“.

Една од главните цели на проектот е зајакнување на европскиот технолошки суверенитет, но Брисел признава дека во првата фаза ќе продолжи да зависи од американските производители на чипови како што се „Нвидија“ и „АМД“.

Европската комисија истакнува дека Европа моментално нема сопствено производство на најнапредните процесори за вештачка интелигенција потребни за вакви центри за податоци, но очекува европските решенија постепено да бидат вклучени во идните фази на развој.

Некои европски пратеници и аналитичари предупредуваат дека новите центри би можеле дополнително да ја зајакнат зависноста на Европа од американската технологија, додека Комисијата одговара дека постојните компјутерски капацитети веќе не се во можност да ја задоволат побарувачката на европските компании за развој на вештачка интелигенција.

Покрај технолошките предизвици, проектот покренува и прашања за одржливост. Како и големите центри за податоци, мегафабриките со вештачка интелигенција ќе трошат огромни количини електрична енергија и вода за ладење на системите.

Европската комисија вели дека приоритет ќе им се даде на проекти со највисоки стандарди за енергетска ефикасност и одржливост, додека некои експерти бараат построги критериуми, вклучувајќи употреба на нови извори на енергија со ниска емисија на јаглерод, забрана за дизел генератори и поголема употреба на системи за ладење со вода.

Исто така, постои неизвесност околу финансирањето. Од петте милијарди евра што треба да ги обезбеди Европската комисија, четири милијарди се планирани од следниот повеќегодишен буџет на ЕУ, за кој земјите-членки сè уште преговараат. Сепак, Брисел тврди дека има алтернативни сценарија доколку дел од планираните средства не бидат одобрени.