Пред една година смртта на една жена во Иран предизвика протести против шамиите. Ново бојно поле сега е бизнисот

ТЕХЕРАН – Со месеци, иранските власти прават малку за да го спроведат законот за жените да ја покриваат косата, но сега теократијата на земјата се залага да ги направи бизнисите ново бојно поле за задолжителната шамија.

Обидот доаѓа пред првата годишнина од националните протести што избија по смртта на Махса Амини на 16 септември во притвор на полицијата за морал во земјата. Во акцијата на безбедносните сили што следеше беа убиени повеќе од 530 луѓе, а над 22.000 беа уапсени.

Деновиве, со непокриените жени кои се вообичаена глетка на улиците во Техеран, властите почнаа да вршат рации во компаниите каде жените вработени или клиенти биле видени без шамија или хиџаб. Иранскиот парламент расправа за закон кој ќе ги зголеми казните за непокриените жени и бизнисите што ги посетуваат.

Случувањата може да поттикнат нови немири додека се наѕираат парламентарните избори следната година и економијата на земјата се бори под тежината на меѓународните санкции наметнати поради иранската нуклеарна програма.

„Ако се соочам со глоби и казни, ќе носам шамија бидејќи сум во … истакната позиција“, рече Парванех, лекарка кој ги лекуваше демонстрантите повредени за време на демонстрациите минатата година. Како и неколку други жени кои зборуваа за Асошиетед прес, таа побара да се користи само нејзиното име поради страв од одмазда.

„Но, младите луѓе што ги третирав за време на протестите нема да се повлечат назад“, додаде таа.

За внимателните муслиманки, покривката на главата е знак на побожност пред Бога и скромност пред мажите надвор од нивните семејства. Во Иран, хиџабот – и сеопфатниот црн чадор што го носат некои – долго време е и политички симбол, особено откако стана задолжителен во годините по Исламската револуција во 1979 година.

По смртта на Амини, која беше приведена поради нејзината наводно пуштена шамија, полицијата се двоумеше строго да го спроведе исламскиот кодекс на облекување – можеби за да избегне уште пошироки демонстрации и покажувања на пркос. Но, во последните недели тонот се промени.

„Ви велам дека дефинитивно ќе му се стави крај на овој недостаток на хиџаб“, рече во средата тврдокорниот претседател Ебрахим Раиси.

Властите почнаа да испраќаат пораки за предупредување до жени видени без превез во автомобилите: беа испратени околу 1 милион пораки. Со текот на времето, околу 2.000 автомобили беа конфискувани, а над 4.000 жени беа испратени кај обвинителите.

Следно, безбедносните сили ги пребаруваа социјалните мрежи за компании со слики на непокриени жени на работното место. Една од канцелариите на „Дигикала“, многу популарна веб-страница за дигитална малопродажба со повеќе од 40 милиони активни месечни корисници, беше затворена. Исто така, накратко беа затворени онлајн книжарницата „Тагчех“ и осигурителниот пазар „Азки“.

Репресијата се прошири и надвор од главниот град Техеран. Во северниот град Лахаиџан, локалните здравствени власти им наредија на болниците и клиниките да престанат да даваат услуги на непокриената жена. Во Дамаванд, град на околу 60 километри источно од Техеран, обвинителите наредија апсење на менаџер на банка и на шалтер бидејќи служеле жена која не носи хиџаб.

Седиштата во кафулињата на отворено сега се забранети во североисточниот град Машхад, а тврдокорните во Исфахан сакаат да ја забранат мешаната работа на мажи и жени во продавниците.

Се следи и забавната индустрија. Полицијата се закани дека ќе ги затвори филмските продукции кои имаат жени без шамии кои работат зад камери.

„Наместо да се занимава со легитимните поплаки на луѓето, режимот продолжува да се опседнува со хиџабот и да се однесува како неговиот опстанок да зависи од тоа дали жените се облекуваат скромно“, рече Халех Есфандијари, соработник во Центарот Вилсон со седиште во Вашингтон, која има иранско и американско државјанство и која беше држена од Техеран во 2007 година.

Нов предлог-закон пред иранскиот парламент може да ги направи казните за жените уште посериозни. Тој бара парични казни до 360 милиони ирански риали (720 долари) и затворски казни за жени без шамија. Нацрт-законот, исто така, повикува на построга поделба на половите во училиштата, парковите, болниците и другите локации.

Предвидува и казни за бизниси со женски персонал и клиенти кои не носат хиџаб до три месеци од нивниот приход, додека на навредливите познати личности може да им се забрани да ја напуштат земјата и да настапуваат.

Нацрт-законот, исто така, ќе им даде овластување на разузнавачките агенции и Басиџ – доброволната сила на иранската паравоена Револуционерна гарда која насилно ги задушуваше протестите низ целата земја во минатото – да се спротивстават на жените без хиџаб.

Тврдокорните долго време бараат од Басиџј да влезе во борбата за хиџабот, при што некои скандираа на петочната молитва во Техеран: „Гардо, дојди на улица, стави крај на отстранувањето на хиџабот!“

„Тоа е она што го наредува Исламот“, рече Рахеле Каргарнеџад (29), цврст поддржувач на носењето хиџаб. Нејзините две ќерки, на возраст од 9 и 11 години, носат чадор, додаде таа.

Но, критиките за предложениот предлог-закон веќе се крчкаат.

Езеатолах Заргами, поранешен командант на Гардата и актуелен министер за културно наследство, предупреди дека строгите казни како што е задолжителната работа во мртовечница „ќе предизвикаат повеќе и значителни проблеми наместо да го решат проблемот со хиџабот“.

Врховниот суд на Иран ја поништи судската наредба за задржување на автомобил на непокриена жена на една година и одземање на нејзината дозвола, што претставува преседан.

Дури и да помине, истакнатиот адвокат Махмуд Ализадех Табатабеи го опиша нацрт-законот како бесмислен бидејќи „мнозинството жени не веруваат во него“.

„Тие ќе откријат дека законот не е спроведлив“, рече Табатабаеи.

Во меѓувреме, политичарите познати во Иран како реформисти го искористија спорот за хиџабот додека се обидуваат да ја променат теократијата на Иран од внатре во системот. Поранешниот претседател Мохамад Катами, еден од најистакнатите реформисти во земјата, се сомневаше дали спроведувањето на хиџабот било „мудро и продуктивно“.

Со доминирање на тврдокорните во парламентот и претстојните избори во март, хиџабот може да стане спорна тема пред изборите.

Но, коментарите против хиџаб можеби не се доволни бидејќи реформистите забележаа дека нивната популарност опаѓа по пропаѓањето на нуклеарниот договор од 2015 година под тогашниот претседател Хасан Рохани, кој исто така се сметаше за умерен.

На улиците, многу Иранки и девојки сè уште се откажуваат од шамијата и покрај можните последици.

„Откако слушнав за законот, ја донесов мојата одлука – ќе одам во моето училиште со целосен хиџаб, но ги охрабрувам моите ученици да го тргнат секогаш кога е можно“, рече Мојган, 37-годишна наставничка во средно училиште.

„Моите студенти веќе се пред мене во тоа“, додаде таа. (АП)