„Москва на Медитеранот“ ѝ го врти грбот на Русија
Кипар, поделена островска земја во која рускиот капитал играше голема улога со години, во голема мера се дистанцира од Русија по нејзината агресија врз Украина.
„До 2023 година беа затворени речиси 43 илјади фиктивни руски компании, како и близу 130 илјади банкарски сметки на руски граѓани. Помеѓу 2015 и 2024 година, руските депозити се намалија за 87 проценти на 1,5 проценти од вкупните банкарски депозити“, изјави кипарскиот министер за надворешни работи Константинос Комбос пред група дописници од Брисел поканети на Кипар по повод преземањето на ротирачкото претседателство од страна на Советот на ЕУ.
До 2022 година, по Британците, Русите беа најбројни туристи на Кипар, тие сочинуваа околу 20 проценти од сите туристички пристигнувања. Денес, бројот на руски туристи е намален за околу 90 проценти.
Од 1990-тите, Кипар е привлечна дестинација за богатите Руси и олигарси, а денес, со население од нешто помалку од еден милион, во таа земја живеат од 120 до 140 илјади Руси, во која има училишта на руски јазик, медиуми и културни институции. Русите се особено бројни во Лимасол, туристички град на јужниот брег на островот, кој го доби неформалното име „Москва на Медитеранот“.
Тешка криза
Во 2013 година, Кипар помина низ тешка финансиска и економска криза, доаѓајќи на работ на банкрот, поради што беше принуден да побара помош од ЕУ и Меѓународниот монетарен фонд. Потоа, за да добие меѓународна финансиска помош, мораше да спроведе контроверзна мерка за присилна конфискација на големи банкарски депозити, што силно ги погоди руските граѓани и компании. Кипар потоа почна да им нуди државјанство на богатите Руси за да го задржат својот капитал во земјата.
Нови проблеми се појавија по агресијата на Русија врз Украина во февруари 2022 година, кога Кипар мораше да се прилагоди на санкциите на ЕУ против руските олигарси и компании, што доведе до прекин на долгогодишните финансиски врски. Денес, кипарската влада силно ја поддржува Украина и строго се придржува до санкциите на ЕУ против Русија.
„Според нашето искуство, ние сме слични на Украина, ние сме жртва на агресијата на помоќен сосед, а Украина ќе биде приоритет на нашето претседателство“, рече Комбос.
Кипар е поделен од 1974 година, кога турската армија ја окупираше северната третина од островот како одговор на државниот удар на кипарските Грци кои сакаа да го припојат островот кон Грција. На северот од островот беше прогласена Турската Република Северен Кипар, која не ја признава никој освен Турција. Меѓународната заедница го признава целиот остров како Република Кипар. Никозија е единствениот поделен главен град во светот.
Две цели на надворешната политика
Непосредно пред пристапувањето во Европската Унија на 1 мај 2004 година, во април истата година, беше одржан референдум за планот на ОН за обединување на островите на федерална основа. Планот беше отфрлен на референдумот, за што во голема мера придонесоа ветувањата од ЕУ дека Кипар ќе стане членка без оглед на исходот од референдумот. Тогашниот комесар за проширување Гинтер Ферхојген ја обвини грчко-кипарската влада дека ја измамила Европската Унија преправајќи се дека го прифаќа планот, а воедно ги повика граѓаните да гласаат против него.
Огромното мнозинство кипарски Грци, 78 проценти, гласаа против, додека 60 проценти од кипарските Турци беа „за“. Денес, грчката страна се залага за федерален аранжман, додека Турците го отфрлаат и бараат создавање на две независни држави.
Поделбата на островот денес создава тешкотии за Кипар во исполнувањето на две цели на надворешната политика – приклучување кон Шенген зоната и НАТО. Кипарскиот претседател Никос Христодулидис очекува да се приклучи кон Шенген зоната во првата половина од оваа година за време на неговото претседателствување. Кипар ги исполни повеќето технички барања, но останува прашање загрижувачко за некои земји дека кипарската влада не ги контролира целосно своите граници.
Што се однесува до НАТО, каде што е потребен и консензус од сите земји-членки за проширување, главната пречка за кипарските амбиции е Турција. По 2022 година, Кипар престана да купува ново оружје од Русија и започна со модернизација на своите вооружени сили со опрема од западни и други партнери.