Кои европски земји најмногу ја чувствуваат кризата во Oрмуз?

Пo краткото затишје по договорот меѓу САД и Иран, кризата во Ормускиот теснец повторно предизвика вртоглаво зголемување на цените на нафтата. Пловењето низ клучниот морски пат меѓу Иран и Оман останува исклучително ризично поради неодамнешните напади врз танкери за нафта од страна на Иран и јеменските бунтовници Хути. Иако САД тврдат дека преминот е отворен, се заканија со напади врз иранската инфраструктура ако инцидентите продолжат. Новите тензии директно влијаат на цените на нафтата во Европа, објавува Euronews.

Привремено олеснување во јуни
Порастот на цените на горивата во Европа беше привремено запрен минатиот месец откако Вашингтон и Техеран постигнаа меморандум за разбирање од 14 точки што вклучуваше прекин на огнот. Според новите податоци на Евростат, цените на дизелот паднаа за 6,4% во јуни во споредба со мај, додека цените на бензинот паднаа за 4,2%.

Најголем пад на цените на дизелот е забележан во Чешка (-11,3%), Полска (-9,7%) и Бугарија (-9,4%), додека најмал пад е забележан во Унгарија (-0,6%), Италија (-1,4%) и Словенија (-1,6%). Што се однесува до цените на бензинот, Кипар (+0,7%) и Италија (+0,5%) беа единствените земји од ЕУ кои забележаа зголемување.

Цените паднаа во сите други земји, особено во Шведска (-7,8%), Белгија (-7,0%) и Полска (-6,6%). Сепак, нова фаза на тензии повторно нагло ги зголемува цените на горивата. Цената на суровата нафта на светскиот пазар минатата недела надмина 100 долари за барел, што е највисоко ниво од почетокот на јуни.

На годишна основа, од јуни 2025 до јуни 2026 година, најголемо зголемување на цените е забележано во Бугарија, Литванија и Романија, каде што се зголеми за повеќе од 23 проценти. Во некои земји надвор од Европската Унија, зголемувањето беше уште поголемо – речиси 32 проценти во Турција и речиси 30 проценти во Грузија.

Критики во Брисел
Со исклучок на Малта, најниските зголемувања на цените на горивата во ЕУ се забележани во Унгарија (2,3%), Полска (5,8%) и Шпанија (7,9%). Унгарија ги ограничи цените на горивата, додека Полска и Шпанија успеаја да ги ублажат зголемувањата на цените со намалување на стапката на ДДВ за бензин и дизел.

Овој потег предизвика критики во Брисел, бидејќи Европската унија препорача намалување на акцизите, а не на ДДВ. Шпанија, исто така, се потпира на отпорен систем за рафинирање и дистрибуција. Иако е во голема мера зависна од увозот на сурова нафта, Мадрид има развиена мрежа на рафинерии, што ја прави помалку зависна од увозот на готови горива и трошоците за снабдување.

Меѓународната агенција за енергија (ИЕА) истакнува дека „Шпанија има уникатен систем на нафтена инфраструктура со голема географска покриеност и поврзаност, кој вклучува 11 терминали во нафтени пристаништа, широка мрежа на цевководи и капацитети за складирање поврзани со рафинерии“.