Србија е подготвена да направи отстапки за приклучување кон ЕУ

Војната на Русија против Украина донесе промена во претходно стагнираната политика на проширување на Европската Унија, пишува Франкфуртер Алгемајне Цајтунг и наведува кои земји се моментално веројатни, а кои се помалку веројатни кандидати. Така, Турција и Грузија се кандидати „само на хартија“.

Кога станува збор за Србија, „Европската комисија неодамна испрати построги критики“, и дека во таа земја „веќе нема мнозинска поддршка за приклучување кон ЕУ“. Сепак, постои сериозна пречка што нема никаква врска со кандидатите, имено „правото на вето и прашањето за функционалноста на ЕУ“, кое, со оглед на геополитичката ситуација, стана „поважно од кога било“.

Бидејќи „Европската Унија сè уште е често ограничена со вета или закани за вето, често од Будимпешта, понекогаш од Братислава, Никозија или други главни градови“, наведуваат тие.

„Да замислиме ЕУ во која Кишињев, Киев, Тирана или Подгорица исто така би имале можност за блокада, а да не ги спомнуваме Белград, Сараево или Тбилиси. Како Унијата во такви околности може да одговори на геополитичките потреби, а да остане способна да дејствува?“

Можности за блокирање на ЕУ
„Бидејќи укинувањето на принципот на едногласност во ЕУ е малку веројатно само по себе, бидејќи би барало едногласност што не е на повидок, веќе неколку години циркулира идеја која неодамна доби многу поголемо внимание: ЕУ би можела да прифати нови членки, но да им го одземе правото на вето.“

Албанскиот премиер Еди Рама веќе се согласи на ова за својата земја, но тој исто така верува дека и српскиот претседател Александар Вучиќ покажува отвореност за условен прием.

„За Србија, членството во ЕУ без право на вето е прифатливо. Најважниот аспект за нас е единствениот пазар, како и слободното движење на стоки, луѓе и капитал. Ова се клучните вредности што сакаме да ги постигнеме со членството во ЕУ“, рече Вучиќ.

„Сепак, зад затворени врати, сликата не е толку јасна“, вели Антон Хофрајтер (Зелените), кој го води комитетот за прашања на ЕУ во Бундестагот од 2021 година. Според него, тој добива сигнали од земјите од Западен Балкан дека овој предлог е оценет како конструктивен и реалистичен. „Јавно, има цела низа влади кои го отфрлаат со гадење и негодување. Приватно, е поинаку“.

Откажување од вето
Хофрајтер јасно става до знаење дека „не ја поддржува идејата дека правото на вето е привремено суспендирано, а потоа, на пример, десет години по пристапувањето, автоматски преминува на новите членки“.

„Но, дали трајното исклучување од правото на вето би било во согласност со европското право?“ и наведува дека „во германското Министерство за надворешни работи ова се негира, не само со повикување на член 4 од Договорот за ЕУ, кој ја утврдува еднаквоста на сите земји-членки“.

Хофрајтер тврди дека „проширувањето е автоматска измена на договорот. Затоа откажувањето од ветото може да биде вклучено во договорот за пристапување“ и дека „адвокатите му го потврдиле ова“. Хофрајтер исто така рече дека „и во ЦДУ/ЦСУ и во СПД има пратеници, кои не ги именуваше, кои веруваат дека пристапувањето без право на вето е одржливо решение“.

На ЕУ ѝ е потребна реформа
Претседателот на пратеничката група на ЦДУ/ЦСУ, Јенс Шпан, во интервју за порталот Политико, укажува на скептицизмот што владее во најголемата парламентарна група на Бундестагот кон какво било проширување, со или без вето. „Европа прво мора да стане подобра, побрза и посилна во своето донесување одлуки, пред да треба повторно да се шири“.

Според Хофрајтер, „доколку земјата-кандидат се соочи со тежок избор на крајот од процесот на пристапување, дали да влезе без вето или трајно да остане надвор од ЕУ и со тоа да се откаже од сите други привилегии од членството, вклучувајќи ги и огромните економски предности, изборот нема да биде тежок.

Секако, ова решение не е убаво, бидејќи навистина би имало две класи на членови. Но, ситуацијата е таква каква што е: „Една од главните причини за големото двоумење околу проширувањето, особено во Франција и Холандија, но и во други земји, отсекогаш била аргументот дека не ни се потребни дополнителни играчи со вето.

Постојат и други аргументи, но секогаш станува збор за ветото. Додека формално постои ветото, немаме шанси за проширување.“