Петер Маѓар му стана конкурент на Орбан во национализмот

По повеќе од една деценија доминација во политиката на Унгарија, Виктор Орбан е надминат во национализмот.

Како што земјата се движи кон изборите во април, конзервативниот лидер на опозицијата, Петер Маѓар, се појави како најсериозен предизвикувач на премиерот досега, користејќи ја националистичката реторика и евроскептицизмот на Орбан како оружје – и користејќи ги нив за да го нападне неговиот успех.

Овој пристап помогна во подемот на Маѓар во анкетите, но исто така ги намали надежите во Брисел дека тој ќе претставува чисто проевропско отстапување од конфронтирачкиот стил на Орбан.

Целта на Маѓар, велат неговите сојузници, е да ги натера гласачите да се запрашаат што всушност испорачала националистичката реторика на Орбан.

„Не е дека го свртевме неговиот националистички јазик против него“, рече Мартон Хајду, шеф на претставниците на партијата Тиса во Европскиот парламент. „Ги насочуваме неговите лаги за заштита на унгарските национални интереси против него“.

Заобиколувајќи го Орбан

Маѓар – поранешен инсајдер во националистичката партија Фидес на Орбан – се обиде да го надмудри Орбан на некои од најчувствителните националистички терени: етничките Унгарци кои живеат надвор од границите на Унгарија и ромското малцинство во земјата.

Фидес историски обезбедуваше силна поддршка меѓу етничките Унгарци со тоа што им даваше државјанство и право на глас, ја зацврстуваше нивната заштита во уставот и финансираше училишта на унгарски јазик и медиуми кои го промовираат наративот на владејачката партија надвор од Унгарија.

Но, неодамнешните погрешни чекори на Орбан му дадоа можност на Маѓар.

Една жаришна точка се случи кон крајот на минатата година откако словачкиот премиер Роберт Фицо протурка закон со кој се казнува јавната критика на повоените Бенешови декрети, збир закони од времето по Втората светска војна кои им ги одзедоа државјанството и имотот на етничките Унгарци и Германци во поранешна Чехословачка.

Додека Орбан – кој се здружи со Фицо кога се справуваше со Брисел – реагираше претпазливо, Маѓар јавно ја повика Братислава да ја повлече мерката и го обвини својот ривал дека го игнорира проблемот. Оттогаш, двете страни го ескалираа прашањето. „Првичната претпазливост на Орбан одразува стратешки компромис“, рече Мартон Бене, аналитичар во Институтот за политички науки ТК. „Орбан не сакаше да го загрози тој однос [со Фицо] поради малцинско прашање што би можело да предизвика конфликт со Братислава“.

Слична динамика се одвиваше и во Романија, каде што Орбан го поддржа крајнодесничарскиот претседателски кандидат Георге Симион и покрај неговата историја на антиунгарски дејствија. Откако етничките унгарски гласачи со огромно мнозинство го поддржаа противникот на Симион, Маѓар маршираше од Будимпешта до градот Орадеа, со унгарско мнозинство, означувајќи го ставот на Орбан како предавство.

Маѓар, исто така, се заложи во одбрана на ромската заедница во Унгарија откако висок функционер на Фидес ја навреди групата, традиционално клучна изборна конституенца на владејачката партија.

„Унгарската влада постојано се залага за зачувување на идентитетот на унгарските заедници што живеат надвор од нејзините граници“, изјави портпаролот на владата во соопштението.

Брисел наспроти Будимпешта

Се чини дека позиционирањето на Маѓар му помогна на анкетите. Неговата партија Тиса има 49 проценти, според прор на анкетитет, што е далеку пред Фидес со 38 проценти. Но, тоа исто така ги комплицира надежите во Брисел дека Маѓар би можел брзо да ги ресетира односите со ЕУ по години судири со Орбан околу владеењето на правото, миграцијата и поддршката за Украина во нејзината војна против Русија.

Маѓар беше јасен дека нема намера да ѝ предизвика на Европската Унија уште една нелиберална главоболка.

„Стратегијата на Маѓар досега не беше да го надмудри Орбан во национализмот, туку да го разоткрие јазот помеѓу националистичката реторика и неуспехот во управувањето“, рече Рудолф Мец, политиколог во Институтот ТК во Будимпешта. „Од перспектива на Брисел, ова го прави помалку непредвидлив националистички ризик и потенцијално стабилизирачки актер“.

Во исто време, тој внимаваше да не изгледа премногу близок до Брисел, изјавувајќи за „Политико“ во 2024 година дека не „верува во европска супердржава“.

Тиса е „целосно проунгарска партија“, рече Хајду. Таа ќе ги претставува унгарските интереси „внатре во ЕУ, а не надвор и не против неа“.

Балансирањето се рефлектира и во наведените политички ставови на Тиса. Золтан Тар, европратеник од партијата, изјави дека партијата сака „да ја задржи граничната ограда, да се спротивстави на задолжителните квоти за миграција и забрзаниот пристап кон Украина, да се стреми кон мир, да се бори против руската пропаганда, да ги зајакне V4 [Унгарија, Полска, Чешка и Словачка] и Централна Европа без да биде лошото момче на Европа“.

Сепак, позиционирањето на Маѓар понекогаш го доведуваше во конфликт со Брисел.

Дома, Маѓар се фокусираше многу на притисоците врз трошоците за живот, дистрибуирајќи огревно дрво во руралните области за време на екстремни студени периоди и промовирајќи програми за поддршка на домувањето. Но, тој се претстави и како бранител на унгарските земјоделци со тоа што се спротивстави на трговскиот договор со Меркосур, за кој се залага претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, и се придружи на протестите на земјоделците во Стразбур, каде што го обвини Фидес дека „ги оставил напуштени“.

Во врска со Украина, Маѓар зазеде претпазлив тон, признавајќи ја Русија како агресор, но – како и Орбан – исклучувајќи ја можноста за испорака на војници или оружје.

Најголемиот судир на Маѓар со естаблишментот беше во Европскиот парламент, каде што седумте претставници на Тиса беа санкционирани од нивната панеевропска група, централно-десничарската Европска народна партија, откако не се појавија да гласаат за Фон дер Лајен на гласањето за доверба во јануари.

Групата им забрани да зборуваат на пленарни седници или да бидат известувачи во следните шест месеци.

„Пратениците во Европскиот парламент на Тиса ја земаат предвид одлуката“, рече Маѓар во објава на Фејсбук. „Во исто време, ние сме благодарни за потврдата од Брисел дека политичарите од Тиса немаат сопственици“.

Орбан брзо реагираше, обвинувајќи ја Тиса за лицемерие затоа што не ѝ се спротивставила на ЕПП поцелосно со гласање против претседателот на Комисијата.

„Празни места, празни ветувања. Судбината на Унгарија беше во прашање, а партијата Тиса дури и не се потруди да излезе да гласа. За нив Брисел е на прво место“, рече Орбан. (Политико)