Орбан го почна процесот за зачувување на неговата моќ

Идната година ќе се одржат избори во Унгарија кои сега изгледаат како целосно неизвесни. Затоа владата на Орбан реши огромни јавни имоти да ги одземе од државата и да им ги додели на фондации

Минатата недела унгарскиот парламент усвои предлог-закон со кој 70 отсто од средствата на високото образование на земјата се префрлени на фондации.

Формулацијата на законот ја разјасни целта да се обезбеди независност на фондациите од која било влада да биде на власт.

Со следните генерални избори во 2022 година следната година, овој потег може да осигури дека Фидес на премиерот Виктор Орбан може да одржува важни позиции дури и во случај на пораз.

Како прв чекор по усвојувањето на законот, 32 фондации за управување со средства од јавен интерес што ќе вршат јавни функции ќе можат да започнат со работа.

Покрај институциите за високо образование, фондациите ќе добијат сопственост на замоци, одморалишта, пристаништа, паркови, имот, театар, клиники и акции во низа компании.

Главната поента на овој потег е дека државните средства предадени на овие фондации повеќе нема строго да се сметаат за јавен капитал. Наместо тоа, доверителите назначени од сегашната влада ќе управуваат со средствата и исто така ќе добиваат основачки права.

Понатаму, законот забранува укинување на оваа одредба, а повеќето прописи што ја регулираат работата на фондациите можат да се изменат само со двотретинско мнозинство.

Овој потег дојде во моментот кога парламентот усвои друг предлог-закон во согласност со трендот на слабеење на државата.

Нов надзорен орган за регулирани активности ќе го надгледува трговијата со тутун, пазарот на коцката, судското спроведување, регистарот на ликвидатори, како и задачи поврзани со концесија. Импликацијата на оваа последна точка е дека Советот за концесија исто така би работел под новиот орган.

Како и со Советот за медиуми и органот за енергетика, претседателот на оваа институција го назначува премиерот со деветгодишен мандат.

Според коментаторите, претходникот на потезите на владата датира од крајот на социјализмот во Унгарија во 1989 година, кога технократската елита од доцниот период на Јанош Кадар успеа да го зачува нивното влијание и да продолжи да држи важни позиции со децении.

Ова е, наводно, она што го навело Ласло Ковер, член на Фидес и сега претседател на националното собрание, до заклучокот дека „бевме во владата, но не бевме на власт“ по првата администрација на Фидес од 1998 до 2002 година.

Според оваа логика, целта на Орбан може да биде да ѝ ги отежни работите на следната влада, доколку ја води сегашната опозиција.

Можеби е и за одржување на мрежата која била лојална кон него и неговата партија.

На лидерите на Фидес во управните одбори на јавните фондации – кои во моментот имаат важни функции во администрацијата како министри и државни секретари – ќе им се даваат раскошни плати.

Операциите на Системот за национална соработка (НЕР) чинат прилично многу. На пример, медиумската холдинг компанија што собра стотици публикации лојални на Орбан, успеа да генерира загуби во милијарди форинти во 2019 година и покрај навидум бесконечниот прилив на државни реклами.

Финансиската мотивација е сомнителна и поради тоа што додека државните универзитети беа предмет на обврска за јавни набавки, универзитетите кои преминуваат на новиот модел на управување се изземени од него, зголемувајќи ги ризиците од корупција.

Во врска со универзитетите, опозицискиот потпретседател на парламентот, Коломан Бренер, рече дека структурата заснована врз фондација не е суштински погрешна. Надвор од границите на Унгарија, големите универзитети кои нудат сеопфатни програми за образование се поддржани од државата затоа што само така можат да ги одржат своите пошироки портфолија на истражување и образование

Претставникот на Јобик за образовни прашања истакна дека самите универзитетски сенати одлучиле да се префрлат на моделот на фондацијата и дека тие во иднина ќе можат да побараат враќање на моделот поддржан од државата.

Сепак, опозициските политичари покренаа две области на загриженост со приватизацијата на високото образование. Една од нив е дека одборот на доверители, кој е назначен од сегашниот министер, може да избере да остане практично доживотно.

Другото е дека враќањето на државната поддршка не се случува автоматски дури и ако универзитетскиот сенат ја избере таа опција. Потребно е одобрување со двотретинско мнозинство во парламентот.

Иако одборите на доверители имаат прилично обемна надлежност над институциите, Законот за високо образование може да се модифицира со мнозинство од 50 отсто. Со ова релативно е лесно да се обезбеди спроведување на правата на студентот и наставникот со вакви законски заштитни мерки, рече пратеникот на социјалдемократите Гергели Арато. (Телекс)