Монархијата на испит: Скандали го потресуваат норвешкиот престол

Осло – Норвешката монархија, која со децении уживаше стабилна јавна поддршка и имиџ на институција над политичките и личните работи, се најде во средината на својата најсериозна криза досега. Јавноста е фокусирана на крунската принцеза Мете-Марит и нејзиниот син Мариус Борг Хејби, чии имиња се поврзуваат со два одделни, но подеднакво сериозни скандали за угледот на палатата.

Според норвешките медиуми, името на крунската принцеза Мете-Марит се појавува повеќе од илјада пати во новообјавените документи поврзани со американскиот финансиер Џефри Епштајн. Таа претходно призна дека била во пријателски односи со Епштајн, но тврди дека немала сознанија за неговите злосторства.

Кралското семејство соопшти дека контактот бил прекинат во 2013 година, веднаш откако Епштајн беше обвинет во Соединетите Држави. Сепак, новите детали дополнително ја разгореа контроверзноста. Се тврди дека Епштајн организирал стоматолошки преглед за крунската принцеза во Палм Бич таа година и дека таа останала во неговиот дом четири дена. Некои медиуми, исто така, објавија дека таа наводно му дала совети за избор на партнер, што дополнително ја разбранува јавноста.

Мете-Марит јавно се извини за пријателството со Епштајн, нагласувајќи дека жали што покажала „лоша проценка“. Сепак, извинувањето не ги смири критиките. Норвешкиот совет за ментално здравје ја прекина соработката со крунската принцеза, а анкетите на јавното мислење покажуваат дека 47,6 проценти од граѓаните не сакаат да ја видат на тронот.

Судење на синот на крунската принцеза
Друг удар врз угледот на палатата е случајот со Мариус Борг Хејби, 29-годишниот син на Мете-Марит од нејзиниот прв брак. Тој се појави на суд на почетокот на февруари под обвинение за четири силувања. Според истражителите, жртвите биле беспомошни во времето на наводните злосторства, а еден од инцидентите наводно се случил на кралскиот имот Скаугум.

Хејби негираше какво било кривично дело и рече дека не се сеќава на настаните за кои станува збор, барајќи полесна казна и наведувајќи притисок за кој вели дека произлегува од статусот на неговата мајка. Доколку биде осуден, се соочува со затворска казна до 16 години.

Скандалите, исто така, предизвикаа институционална дебата. Норвешкиот парламент гласаше за предлогот за премин кон републикански систем, но со мнозинство од 141 глас „за“ и 26 „против“, беше одлучено да се задржи монархијата. Според политиколозите, Норвежаните сè уште ја перцепираат монархијата како симбол на државна независност и историски континуитет.

Сепак, угледот на Мете-Марит е сериозно разнишан, а јавноста сè повеќе прашува дали таа треба да стане кралица или да го задржи статусот на принцеза. Спротивно на тоа, нејзиниот сопруг, престолонаследникот Хакон, досега ја задржа довербата на поголемиот дел од јавноста и останува релативно настрана од скандалите што го тресат дворот.

Иако институцијата монархија формално го преживеа првиот бран притисок, аналитичарите предупредуваат дека нејзината идна легитимност во голема мера ќе зависи од исходот на судската постапка и од тоа како судот ќе се справи со кризата на доверба. Норвешкото кралско семејство, до вчера перцепирано како пример за модерна и транспарентна монархија, сега се соочува со најтешкиот тест во модерната историја на земјата.