Кој ќе им каже на Европејците дека треба да облечат џемпери за да го победат Путин?

Никој не сака да биде европскиот Џими Картер. Додека Европа се бори со енергетската криза предизвикана од руската војна против Украина, малку политичари сакаат да им кажат на своите граѓани дека треба да ја намалат потрошувачката на енергија.

Германскиот министер за економија и клима Роберт Хабек во средата стана редок исклучок кога му рече на својот народ: „Ние правиме се што можеме. Направете го и вие истото. Штедете енергија. Со голем напор на заедницата, на владата и луѓето во оваа земја, на компаниите и граѓаните, веќе можеме да станеме понезависни од рускиот увоз на енергија“.

ЕУ плаќа околу 800 милиони евра дневно на Русија за увоз на нафта и гас, според тинк-тенк „Бројгел“. Украинската влада сака тоа да престане, тврдејќи дека готовината помага да се поттикне воената машина на Владимир Путин. Но,повеќето влади на ЕУ не сакаат да ги ризикуваат своите економии и гневот на нивните гласачи дури и кога ќе се соочат со бомбардирани украински градови и мртви цивили.

Не е дека има недостаток на идеи. Меѓународната агенција за енергетика и Европската комисија изнесоа мноштво предлози во последниве недели. Тие вклучуваат намалување на термостатите во домовите за одреден степен за да се намали потрошувачката на гас и да се намали побарувачката на нафта со намалување на ограничувањата на брзината, воведување недела без автомобили,  бесплатен јавен превоз и принудување на луѓето да работат од дома. ИЕА рече дека нејзините мерки би можеле да ја намалат побарувачката на нафта во ЕУ за 6 отсто за четири месеци и увозот на руски гас за една третина до крајот на годината, додека Комисијата предложи сопствен кластер на активности за кои вели дека би можеле да ја намалат побарувачката на руски гас за две третини оваа година. 

Германската федерална агенција за животна средина соопшти претходно дека намалувањето на термостатите за 2 степени ќе го намали увозот на руски гас за 7 отсто. Претседателот на францускиот енергетски регулатор, Жан-Франсоа Каренко, се приклучи на хорот гласови кои повикуваат на мерки за намалување на енергијата  што, како што исто така истакна Хабек, ќе има несакан ефект на заштеда на пари на луѓето.

„Без разлика дали тоа е со намалување на греењето, климатизацијата, светлата, ова е итен случај и секој мора да се потруди“, изјави Каренко. Но, политичарите се прилично внимателни во тоа што бараат од луѓето да направат. Хабек во средата предложи Германците да ги намалат своите термостати за степен или два, признавајќи дека неговиот апел може да звучи „несразмерно“ за оние кои се борат да платат зголемени сметки за енергија. Еврокомесарката за конкуренција на ЕУ, Маргрете Вестагер, изјави во средата: „Контролирајте ги вашите и тушевите на вашиот тинејџер. И кога ќе ја запрете водата, речете: „Земи го тоа, Путин!“

„Промената на однесувањето не  секогаш лесно може да се продаде од власта. Но, мислам дека ако некогаш имало можност, сега се чини дека е време“, рече шефот на одделот за енергетска ефикасност на ИЕА, Брајан Мадервеј. Но, постојат предупредувачки настани за политичарите, од експлозијата на народниот гнев во Франција поради зголемувањето на цените на горивото што го поттикна движењето „Жолти елеци“ во 2018 година, до катастрофата што уследи по повикот на поранешниот американски претседател Џими Картер до Американците да облечат  џемпери за да ја намалат енергијата за време на нафтената криза во 1970-тите. Политички е побезбедно политичарите да ја предизвикуваат Русија со изградба на фарми со ветерници и зајакнување на соларните панели – мерки што многу влади на ЕУ ги поддржаа.

Дури и млаките повици за промена во однесувањето не поминуваат добро. Недолго по руската инвазија, францускиот министер за економија Бруно Ле Мер рече дека секој мора да „направи напори“ да ја намали личната употреба на енергија и да создаде „целосна независност во однос на енергијата“. Поради тоа беше  нападнат од екстремната десница. Со оглед на тоа што претстојат избори дома, администрацијата на францускиот претседател Емануел Макрон сега е уште повнимателна. Кога го промовираше патоказот на ИЕА за побарувачката на нафта о овој месец, француската министерка за еколошка транзиција, Барбара Помпили, само рече дека тој  содржи „некои интересни идеи“.

Иако политичарите се нервозни, некои анкети покажаа силна поддршка за акција против рускиот увоз. Истражувањата на почетокот на овој месец покажаа дека околу половина од Германците поддржуваат енергетско ембарго, нешто што владата не го поддржува -но подоцна друга анкета покажа дека две третини се противат на оваа мерка.

„Мојот впечаток е дека денес многу луѓе во Германија би сакале да придонесат“, рече Франциска Брантнер, државен секретар во германското Министерство за клима и економија. „Можеме да укажеме на разликата што ја прави тоа и, пред сè,  да ги поставиме вистинските стимулации, како и законските рамки и да обезбедиме дека е социјално праведно , но на крајот,  секој од нас сам да одлучи“.

„Избегнувањето на прашањето за намалување на потрошувачката на енергија им прави лоша услуга на Европејците“, вели Елизабета Корнаго, истражувач за енергетска политика во Центарот за европски реформи. „Тоа всушност не им помага на потрошувачите да направат врска помеѓу нивните сметки за енергија, енергетската несигурност со која потенцијално се соочуваме и војната во Украина. Мешавина од јасни пораки и финансиски стимулации би можеле да ја направат доброволната заштеда на енергија поприфатлива за потрошувачите“, додаде таа. „Подобро е да го направите ова отколку да дојдете до точка каде што навистина треба да ја ограничите потрошувачката“. (Политико)