Китовите и делфините полни со „хемикалии за цел живот“: Нова студија открива алармантни нивоа на PFAS во океаните
Нова студија покажа дека китовите и делфините, дури и оние што живеат длабоко под површината на океанот, не се имуни на таканаречените „хемикалии за цел живот“ (PFAS). Анализата на ткивото од 127 морски цицачи откри рекордни нивоа на контаминација со токсичните соединенија, што може да има сериозни последици за нивното здравје и иднината на морските екосистеми.
Китовите и делфините не се ни приближно толку имуни на ефектите од токсичните хемикалии на PFAS како што се сметаше претходно, според нова меѓународна студија објавена во списанието Science of the Total Environment. Студијата вклучувала 127 лица од 16 видови забни китови и делфини што ги населуваат водите на Нов Зеланд, вклучувајќи ги добро познатите делфини, но и видови како што е кашалот, објавува Euronews.
PFAS (пер- и полифлуороалкилни супстанции) се вештачки хемикалии што се наоѓаат во широк спектар на производи, од ткаенини отпорни на дамки и садови за готвење што не лепат до пакување храна. Тие се нарекуваат „вечни хемикалии“ бидејќи се разградуваат екстремно бавно во природата, понекогаш траејќи илјадници години.
За осум од 16-те анализирани видови, вклучувајќи го ендемскиот Хекторов делфин во Нов Зеланд и три вида клунови китови, ова е првото глобално мерење на нивоата на PFAS. Научниците очекуваа дека видовите од длабокото море ќе имаат пониски нивоа на контаминација од крајбрежните популации, кои се повеќе изложени на загадување од страна на луѓето. Но, резултатите ги изненадија.
„Очекувавме дека видовите што се хранат главно во длабочините, како што се кашалот, ќе имаат пониски нивоа на PFAS од крајбрежните видови како што се Хекторовите делфини“, рече д-р Катарина Питерс, морски еколог и водечки истражувач на Универзитетот во Волонгонг. „Нашите анализи покажуваат дека тоа едноставно не е случај. Се чини дека нема повеќе место каде овие животни би можеле да се кријат од PFAS.“
Загрижувачките потенцијални последици
Иако сè уште не е познато до кој степен овие хемикалии им штетат на морските цицачи, постојат сериозни индикации дека PFAS може да ги наруши имунолошкиот и репродуктивниот систем на дивите животни. Уште во 2022 година, американските научници забележале автоимуни нарушувања слични на лупус кај алигатори изложени на PFAS во Северна Каролина.
Кај луѓето, PFAS сега се наоѓа во телата на речиси сите Европејци, вклучувајќи ги децата и бремените жени, и е поврзан со рак, неплодност, заболувања на тироидната жлезда и нарушувања на имунолошкиот систем.
„Дури и океанските и длабокоморските видови се изложени на споредливи нивоа, што покажува колку е распространето ова загадување“, предупредува коавторот на студијата, д-р Фредерик Салтре, од Технолошкиот универзитет во Сиднеј. „Комбинацијата на PFAS и климатските стресори станува сè поголема закана за морскиот биодиверзитет.“
Авторите на студијата велат дека се потребни повеќе истражувања за да се утврди како PFAS влијае на поединечните животни, како и на целата популација на китови и делфини. Ова, заклучуваат тие, е само почеток на разбирањето на долгорочните последици од изложеноста на „вечни хемикалии“ во длабокото море.