Кина прави бастион во Унгарија

Изградбата на големиот комплекс за кинескиот универзитет „Фудан“ ќе ја финансира Унгарија со 20% од нејзиниот централен буџет, а остатокот преку заем од 1,5 милијарди долари од кинеска банка

БУДИМПЕШТА – Купишта ѓубре и напуштени згради се расфрлани низ пост-индустриска област на левиот брег на реката Дунав, веднаш јужно од грандиозниот центар на унгарскиот главен град Будимпешта.

Областа беше неискористена со децении, потона во постсоцијалистичко распаѓање 30-ина години откако дојде крајот на советската доминација во Унгарија на крајот на осумдесеттите години.

Но, овде еден од тие рани реформатори, десниот националистички премиер на Унгарија, Виктор Орбан, предвидува изградба на гигантски универзитет, кој вети дека ќе биде лојален на Кинеската комунистичка партија.

Минатата недела, Унгарија потпиша стратешки договор со универзитетот „Фудан“ со седиште во Шангај за отворање на кампус во Будимпешта до 2024 година. Тоа би бил единствениот странски форум на училиштето и првиот кинески универзитетски кампус во Европската унија со 27 земји.

Унгарските власти инсистираат на тоа дека „Фудан“, рангиран меѓу најдобрите 100 универзитети во светот, ќе помогне да се подигнат стандардите за високо образование во Унгарија, обезбедувајќи курсеви за 6.000 унгарски, кинески и други студенти и ќе донесе кинески инвестиции и истражувања во земјата.

Но критичарите велат дека огромната инвестиција носи непотребен финансиски товар на унгарските даночни обврзници и ги покажува затоплените врски на Орбан со автократиите во Москва и Пекинг.

„Тие сакаат да донесат универзитет, кој е навистина сериозен универзитет на меѓународно ниво, но според неговата повелба, тој треба да претставува светски поглед на Кинеската комунистичка партија“, рече градоначалникот на Будимпешта, Гергели Карачони, кој е против планот. „Гледаме многу сериозни ризици на националната безбедност во оваа инвестиција“.

Владините документи добиени во април од страна на унгарскиот истражувачки центар за новинарство „Директ36“ покажуваат дека трошоците за изградба на кампусот од 26 хектари се проценуваат на 1,8 милијарди американски долари, што е повеќе отколку што Унгарија потроши на целиот свој систем на високо образование во 2019 година.

Државата планира да финансира околу 20% од проектот од нејзиниот централен буџет, а остатокот преку заем од 1,5 милијарди долари од кинеска банка. Според документите, изградбата ќе се изведува со претежно кинески материјали и работна сила.

„Кинезите прават сè, додека ние правиме само една работа: плаќањето“, рече Карачони. „Секој престижен универзитет во светот би отворил кампус тука ако унгарските даночни обврзници плаќаат за сè“.

Унгарската влада, која се впушта во чести битки со ЕУ, спроведе економска стратегија што ја нарекува „Источно отворање“, која фаворизира зголемена дипломатска соработка и трговија со земји како Кина, Русија, Турција и други во Централна Азија.

Карачони рече дека политиките ја направиле Унгарија „еден вид напреден бастион на источните големи сили во Европската унија“.

Минатата година, Унгарија се согласи да земе заем од 2 милијарди долари од кинеската Ексим банка за изградба на железничка линија помеѓу Будимпешта и српскиот главен град Белград, дел од глобалната иницијатива на Кина „Појас и пат“.

Унгарија е исто така домаќин на најголемиот кинески телекомуникациски центар „Хуавеи“, најголемиот центар за снабдување надвор од Кина, и е единствената земја во ЕУ што одобри кинеска вакцина за Ковид-19.

Според Петер Креко, директор на тинк-тенкот со седиште во Будимпешта „Политички капитал“, развојот на Фудан е дел од напорите на Кина да ја прошири меката моќ и влијание преку програми за образование и инвестиции. Тој ја повтори загриженоста на градоначалникот на Будимпешта дека проектот може да ја отвори вратата за шпионажа.

„Во последните неколку години, Унгарија стана нешто како шпионски центар за руските и кинеските шпиони поради… недостаток на подготвеност на разузнавачките сили да го повлечат малигното странско влијание“, рече Креко.

Амбасадата на САД во Будимпешта изрази резерви во врска со доаѓањето на кинескиот универзитет во Унгарија „со оглед на докажаното искуство на Пекинг за користење академски институции за унапредување на агендата за малигни влијанија и задушување на интелектуалната слобода“.

Ниту портпаролот на унгарската влада, ниту министерството одговорно за проектот не одговорија на повеќе барања за коментар.

Орбан ги злоупотреби западните сили за вмешаност во „либералниот империјализам“ и е шампион на она што тој го нарекува „нелиберална демократија“ во Унгарија, засновано на десниот популизам и цврсто спротивставување на имиграцијата.

Неодамнешните измени во управувањето со унгарските универзитети ги обновија тврдењата дека Орбан се обидува да ја прошири својата контрола врз образовните и културните институции во земјата.

Во 2018 година, Централноевропскиот универзитет, една од највисоките унгарски постдипломски институции, беше ефикасно принуден да ја напушти земјата откако беа изгласани амандманите на законот за високо образование, за кои се сметаше дека се насочени кон универзитетот.

Откако го испратија приватниот универзитет „во егзил“, рече Карачони, „сега тие доведоа друг што ја претставува идеологијата на Кинеската комунистичка партија и ги чини милијарди унгарските даночни обврзници“.

Во 2019 година, во кампусот на „Фудан“ во Шангај избија ретки студентски протести откако Министерството за образование на Кина ја смени повелбата на универзитетот, отстранувајќи ги упатствата за „академска независност и слобода на мислата“.

Повелбата наведува дека училиштето „се придржува до раководството на Кинеската комунистичка партија (и) целосно ја спроведува партиската образовна политика“.

За време на неодамнешната посета на универзитетот „Цингхуа“ во Пекинг, кинескиот претседател Ши Џинпинг рече дека универзитетите во земјата треба да обучат нова генерација „лојални на социјалистичката кауза“ и на КПК.

Местото на Дунав, закажано за кампусот „Фудан“, претходно беше избрано за домаќин на „Студентски град“ што ќе обезбеди сместување, рекреација и спортски објекти за 8.000 унгарски студенти.

Кристина Барањи, градоначалничката на областа во Будимпешта, каде што се планира проектот, рече дека интересите на главниот град и неговите студенти се заменуваат со проектот „Фудан“. Таа рече дека ќе започне локален референдум за блокирање на градбата.

„Нема дијалог, тие не нѐвклучуваат во ништо“, рече таа. „Мислам дека референдумот е единствениот начин да се покаже дека не се согласуваме со ова“. (АП)