Хаос во Иран, властите ја отсекоа земјата од светот, бунтови во сите градови

Врховниот лидер на Иран во петокот сигнализираше дека безбедносните сили ќе се справат со демонстрантите откако тие викаа од прозорците и маршираа низ улиците во текот на ноќта.

Врховниот лидер ајатолахот Али Хамнеи го отфрли Трамп како „извалкан со крвта на Иранците“ додека поддржувачите извикуваа „Смрт за Америка!“ на снимка емитувана од иранската државна телевизија.

Демонстрантите „ги уништуваат своите улици за да го усреќат претседателот на друга земја“, рече Хамнеи, осврнувајќи се на Трамп. Немаше непосреден одговор од Вашингтон, иако Трамп го повтори своето ветување дека ќе го нападне Иран ако бидат убиени демонстранти.

И покрај тоа што теократијата на Иран ја исклучи нацијата од интернет и меѓународни телефонски повици, кратки онлајн видеа споделени од активисти наводно покажуваат демонстранти како скандираат против иранската влада околу огнови и остатоци расфрлани по улиците на главниот град Техеран и други области до петок наутро. Иранските државни медиуми тврдеа дека „терористички агенти“ на САД и Израел запалиле пожари и предизвикале насилство. Исто така, се вели дека имало „жртви“, без да се образложуваат.

Целосниот обем на демонстрациите не можеше веднаш да се утврди поради прекинот на комуникациите, иако тоа претставуваше уште една ескалација на протестите што започнаа поради слабата економија на Иран и што се претвори во најзначајниот предизвик за владата во последните неколку години. Протестите постојано се интензивираа од почетокот на 28 декември.

Полициски полковник беше избоден до смрт надвор од Техеран, објави судската новинска агенција Мизан, додека во градот Лордеган вооружени лица убија двајца припадници на безбедносните сили и ранија уште 30, објави новинската агенција Фарс.

Насилството продолжи и во други делови на Иран. Пет лица беа убиени во напад врз полициска станица во Ченаран, град на околу 700 километри североисточно од Техеран, во недела навечер, потврди заменик-гувернерот на покраината Хорасан за иранската државна телевизија.

Дополнително, Револуционерната гарда доцна синоќа објави дека двајца нивни членови се убиени во Керманшах.

Протестите, исто така, претставуваат прв тест за тоа дали иранската јавност може да биде поттикната од престолонаследникот Реза Пахлави, чиј смртно болен татко избега од Иран непосредно пред Исламската револуција во земјата во 1979 година. Пахлави, кој повика на протестите во четврток вечерта, слично повика на демонстрации во 20 часот во петок.

Демонстрациите вклучуваа извици во поддршка на шахот, нешто што во минатото можеше да донесе смртна казна, но сега го нагласува гневот што ги разгоруваше протестите што започнаа поради слабата економија на Иран.

Досега, насилството околу демонстрациите уби најмалку 42 лица, додека повеќе од 2.270 други се приведени, соопшти американската новинска агенција „Активисти за човекови права“.

„Она што го смени текот на протестите беа повиците на поранешниот престолонаследник Реза Пахлави до Иранците да излезат на улиците во 20 часот во четврток и петок“, рече Холи Дагрес, виш соработник во Вашингтонскиот институт за политика на Блискиот Исток. „Според објавите на социјалните медиуми, стана јасно дека Иранците го прифатија и сериозно го сфаќаат повикот за протести со цел да ја соборат Исламската Република“.

„Токму затоа интернетот беше исклучен: за да се спречи светот да ги види протестите. За жал, тоа веројатно им обезбеди и покритие на безбедносните сили да убиваат демонстранти“.

Протестите во четвртокот навечер му претходеа на исклучувањето на интернетот

Кога часовникот отчука 20 часот во четвртокот, населбите низ Техеран избувнаа во скандирања, рекоа очевидци. Скандирањата вклучуваа „Смрт за диктаторот!“ и „Смрт за Исламската Република!“ Други го фалеа шахот, извикувајќи: „Ова е последната битка! Пахлави ќе се врати!“ Илјадници можеа да се видат на улиците пред да се прекине целата комуникација со Иран.

„Иранците вечерва бараа слобода. Како одговор, режимот во Иран ги прекина сите линии на комуникација“, рече Пахлави. „Го исклучи интернетот. Ги прекина фиксните телефони. Можеби дури и ќе се обиде да ги попречи сателитските сигнали.“

Тој продолжи да ги повикува европските лидери да му се придружат на американскиот претседател Доналд Трамп во ветувањето дека „ќе го повикаат режимот на одговорност“.

„Ги повикувам да ги користат сите достапни технички, финансиски и дипломатски ресурси за да ја вратат комуникацијата со иранскиот народ, за да може нивниот глас и нивната волја да бидат слушнати и видени“, додаде тој. „Не дозволувајте гласовите на моите храбри сонародници да бидат замолчени“.

Пахлави изјави дека ќе понуди понатамошни планови во зависност од одговорот на неговиот повик. Неговата поддршка од и кон Израел предизвика критики во минатото – особено по 12-дневната војна што Израел ја водеше против Иран во јуни. Демонстрантите извикуваа во поддршка на шахот на некои демонстрации, но не е јасно дали тоа е поддршка за самиот Пахлави или желба за враќање во времето пред Исламската револуција во 1979 година.

Се чини дека прекинот на интернетот ги исклучи и државните и полуофицијалните новински агенции на Иран. Потврдата за тоа во петокот во 8 часот наутро претставуваше прв официјален збор за демонстрациите.

Државната телевизија тврдеше дека протестите биле придружени со насилство кое предизвикало жртви, но не даде повеќе детали. Исто така, се вели дека на протестите биле „запалени приватни автомобили, мотоцикли, јавни места како што е метрото, противпожарни возила и автобуси на луѓе“.

Иран се соочи со низа протести низ целата земја во последниве години. Со заострувањето на санкциите и тешкотиите на Иран по 12-дневната војна, неговата валута ријал падна во декември, достигнувајќи 1,4 милиони долари за 1 долар. Протестите започнаа набргу потоа, а демонстрантите скандираа против теократијата на Иран.

Останува нејасно зошто иранските власти сè уште не се справиле построго со демонстрантите. Трамп минатата недела предупреди дека ако Техеран „насилно убие мирни демонстранти“, Америка „ќе им дојде на помош“.

Во интервју со водителот на ток-шоу Хјуит емитувано во четврток, Трамп го повтори своето ветување.

На Иран „му беше кажано многу силно, дури и посилно отколку што ви зборувам сега, дека ако го сторат тоа, ќе мора да пеколно да платат“, рече Трамп.

Трамп се воздржа кога беше прашан дали ќе се сретне со Пахлави.

„Не сум сигурен дека во овој момент би било соодветно да го направам тоа како претседател“, рече Трамп. „Мислам дека треба да ги пуштиме сите да излезат таму и ќе видиме кој ќе излезе“.

Во интервју за Шон Ханити, емитувано во четвртокот навечер на Фокс њуз, Трамп отиде дотаму што сугерираше дека 86-годишниот врховен лидер ајатолахот Али Хамнеи можеби сака да го напушти Иран.

„Тој сака да оди некаде“, рече Трамп. „Станува многу лошо“. (Според агенциите)