Ердоган ја губи поддршката и во лојалните провинции

Турскиот претседател се соочи со протести во неговата родна провинција Ризе поради тоа што во чистите и недопрени шуми наложи да се изгради каменолом за да ги задоволи градежните апетити на компаниите блиски до владата

ИКИЗИДЕРЕ, Турција – Селаните секогаш имаат две природни придобивки во чистите шуми на провинцијата Ризе во североисточна Турција: претежно нечепнат пејзаж, богат со диви животни и потоци исполнети со пастрмка и најпопуларниот и најмоќен локален граѓанин од регионот, претседателот Реџеп Таип Ердоган.

Но, сега, во време кога Ердоган е под политички притисок на национално ниво, неговата родна провинција стана бојно поле меѓу некои од овие селани и претседателот. Со недели тие организираа протести против плановите на  Ердоган за каменолом што се заканува да уништи 220 хектари шума што стрмно се издигнуваат зад редица и се витален извор за руралната област Ијидере

Ова е нашиот рај, вели Гунгор Баш, кој живее во куќата на неговите дедовци покрај поток веќе затнат со кал наполнет од багерите. Пиевме од потокот. Но сега 10 дена треба да пиеме вода во шишиња.

Протестите против каменоломот минатиот месец беа важни бидејќи избувнаа во Ризе, лојална провинција на Ердоган на брегот на Црното Море. Неговите политички противници ја искористија можноста да го поткопаат веќе опсадениот лидер, кој е во ситуација да се брани поради несигурната состојба на економијата и падот од пандемијата.

Протестите кои продолжија во Икиздере започнаа на крајот на април и опозициските политичари, желни да ги искористат сите пукнатини во власта на Ердоган, дојдоа во областа.

Ердоган повеќе не толерира протести освен оние на неговите приврзаници, а полицијата за немири употреби силни средства за да ги разбие протестите во Ризе.

Каменоломот, во близина на селото Гурдере, е последниот од многуте големи проекти што Ердоган ги поддржа да генерира раст и работни места во земјата во текот на изминатите 19 години. Со висока невработеност и инфлација, тој им вети на своите приврзаници уште повеќе.

Но, за неговите противници, уништувањето на Икиздере оди во срцето на она што не е во ред со Ердогановото авторитарно лидерство и кронизам по 19 години на власт. Претседателот и високи функционери неодамна беа потресени од обвинувања за корупција и врски со организиран криминал.

Противниците на Ердоган велат дека големиот бизнис е на прво место, а владата и органите за спроведување на законот се повеќе во служба на градежните компании отколку на луѓето.

Ова се типови на проекти кои се дизајнирани да заработат пари, рече Јакуп Окумушоглу, адвокат за животна средина кој застапува некои селани. Не мислам дека ова е напредок за луѓето.

Министерот за транспорт Адил Караисаилоглу ги отфрли критиките за проектот како изум на политичката опозиција. Неодамна се проширија лажни гласини за каменоломот, рече тој за време на посетата на регионот.

Ризе е место на голем број други масивни развојни проекти надгледувани од Ердоган, вклучувајќи брани, автопати и пристаништа долж брегот на Црното Море.

Две најголеми градежни компании во Турција, кои имаат блиски врски со владата и имаат изградено многу претседателски проекти, го добија тендерот за изградба на ново пристаниште во градот Ијидере и лиценца за експлоатација на црн базалт за ова пристаниште на Гурдере, и двете во округот Икиздере.

Селаните велат дека никогаш не биле консултирани за каменоломот.

Тие првпат слушнаа гласини за планот пред две години, изјави неодамна Муса Јилмаз, бизнисмен кој се врати дома да помогне во организирањето на протестот. Потоа, на крајот на минатиот месец, селаните беа разбудени од своите кревети од звукот на булдожери кои ја распарчуваа шумата.

Ние не го сакаме овој проект и ќе бидеме тука сè додека тие не запрат, рече Јилмаз, застанувајќи пред шаторот за отпор каде демонстрантите поставија протестен камп под местото за каменоломот. Тие не треба да ја уништуваат природата за камења.

Демонстрантите велат дека не се противат на планираното пристаниште, но инсистираат на тоа дека каменот за него може да се вади на друго место наместо да се жртвува област вредна поради нејзиниот биодиверзитет, каде земјоделците одгледуваат чај во стрмни долини и собираат скапоцен мед од пчели кои собираат полен од дивите рододендрони и дрвја од костен.

Протестите ескалираа среде неодамнешниот пораст на инфекциите во Ковид, а селаните се спротивставија на строгата блокада за да се спротивстават на полицијата за немири.

Некои од нив се искачија во шумата за да им го блокираат патот на багерите неколку дена сѐ додека владата не распореди паравоена полиција за да ги расчисти. Полицијата ги расчисти прскајќи ги со лут спреј и уапси осум мажи, што поттикна две жени да се искачат на дрвјата во близина, каде седеа неколку часа во воздухот додека локалниот пратеник не ги убеди да слезат.

Местата за кои мислевме дека се наши следниот ден научивме дека не се наши, рече Фунда Окјар, една од оние што се искачи на дрвјата, која рече дека пораснала одејќи по овие шуми.

Селаните биле шокирани кога откриле дека Ердоган потпишал указ со кој се наложува експропријација на нивната земја само неколку дена пред да пристигнат копачите. Околу 15 сопственици на куќи ќе изгубат земја што се користи за одгледување чај и пасење добиток, рекоа тие.

Тој е син на овој регион. Тој треба да нè заштити, но тој не го прави тоа, вели Ајше Баш за претседателот додека таа ја ора земјата зад нејзината куќа. Ова е мојот дом, мојата земја. Каде ќе одам на друго место?

Неколку дена по судирот во Икиздере, опозициските политичари почнаа да пристигнуваат за да ја изразат својата поддршка. Набргу ги следеше г. Караисмаилоглу, министерот за транспорт.

Тој инсистираше на тоа дека пристаништето Ијидере ќе донесе работни места и просперитет во регионот и вети дека каменоломот ќе биде активен само две години, а не 70 години како што се зборувало и дека ќе биде повторно засаден потоа.

Но, селаните и нивните приврзаници не беа убедени, тврдејќи дека виделе уништување предизвикано од градежни проекти на друго место.

Тоа се случи низ целата земја. Но, сè додека тоа не ни се случи нам, не ја разбиравме болката, вели 75-годишниот Мустафа Татоглу, зборувајќи пред неговиот дом во Гурдере.

Проектот ги разоткри нездравите врски меѓу градежните компании и владата на Ердоган, вели Угур Бајрактутан, локален пратеник од најголемата опозициска партија во Турција, Републиканската народна партија.

Владата и компанијата одговорна за каменоломот инсистираа на тоа дека постапувале легално.

Земени се примероци од 10 локации, вклучително и постојните каменоломи, за да се пронајдат потребните резерви на камен отпорни на солена вода, а со непристрасен научен совет беше утврдено дека соодветниот камен е тука, рече Караисмаилоглу на прес-конференција во Икиздере. Ефектите врз животната средина ќе се следат на континуирана основа.

Опозициски пратеник Мехмет Бекароглу се надеваше дека ќе ја одложи работата на багерите и ќе создаде поддршка за протестот, но тој беше песимист.

Мали се шансите да можеме да го запреме ова, рече тој.

Ердоган сè уште ужива силна поддршка во провинцијата Ризе, каде гласачите со огромно мнозинство го поддржаа со 77 отсто на претседателските избори во 2018 година.

Некои селани во Гурдере го пофалија за подобрувањата како што се универзална здравствена заштита, поддршка за пензионери и изградба на патишта што го намалија времето на патување до градовите.

Ако некој е болен, тие само повикуваат брза помош, рече Џеват Тунџер (75). Треба да бидеме благодарни.

Но, лојалноста на еден од неговите соседи се разнишува.

Со поглед кон долината каде што е планиран каменоломот, Џеват Тат само што изгради куќа за пензија откако 17 години работешеи како градежен планер за Партијата за правда и развој на Ердоган во Истанбул. Сега тој размислува за животот со секојдневни експлозии што ја тресат неговата куќа и густа прашина што се таложи на неговите овошни дрвја.

Кога владините службеници и градежната компанија ветија дека ќе го вратат земјиштето во првобитната состојба откако извлекоа стотици тони базалт од планината, тој отиде да види четиригодишен каменолом во соседното село Пазар. Тој беше згрозен кога ја виде долината опустошена и лишена од вегетација.

Срцето ми се скрши, рече тој, гледајќи во зелените ридови. Беше ваква долина и тие ја уништија. (Њујорк тајмс)