Унгарија – од земја на херои до симбол на предавство

Денес, унгарскиот премиер Виктор Орбан повеќе не зборува како европски лидер, туку како портпарол на поразен свет. Унгарија, некогаш земја на херои во 1956 година, сега е симбол на тивко предавање. Сепак, Европа треба да биде токму спротивното – симбол на отпор, доследност и морал.

 Кога изјави дека формирањето на „коалиција на волните“ – европски земји што финансиски и воено ќе ја поддржат Украина – е „катастрофа што ќе донесе само повеќе смрт“, тој не спомена мир. Наместо тоа, ја повтори старата руска лага за мир под услови на агресорот.

Во секоја реченица во која Орбан повикува на прекин на помошта за Украина, се слуша ехото на Кремљ, а не гласот на Будимпешта. Додека Европа се стреми да ги одбрани своите основни принципи на слобода, право и одговорност, унгарскиот премиер продолжува да ја продлабочува својата политичка потчинетост кон Москва. Ова не е само прагматизам; тоа е и идеолошка зависност. Орбан повеќе не балансира помеѓу Исток и Запад; тој избра страна. И таа страна не ги брани домовите, туку ги уништува.

Реториката за „мир“ што ја промовира не е повик за прекин на војната, туку за предавање. Кога вели дека поддршката за Украина „ќе донесе само нови гробови“, тој всушност тврди дека животите веќе се изгубени и дека повеќе нема смисла да се бориме. Ова е истата логика што некогаш ги оправдуваше окупаторите – дека отпорот е бесмислен затоа што само го продолжува страдањето. Но, Украина не води војна за да страда; таа се бори за да преживее.

Орбан го знае ова. Значи, неговата изјава не е недоразбирање, туку пресметан став. Тој совршено добро разбира дека прекинувањето на помошта за Украина би била најголемата победа за рускиот претседател Владимир Путин. Затоа тој ја користи секоја можност да го поткопа европското единство и да ја претстави Украина не како линија на одбрана за целиот континент, туку како товар. Во оваа смисла, Орбан не е неутрален – тој е дел од рускиот фронт во срцето на Европа.

Унгарија, земјата што се соочи со советските тенкови во 1956 година, денес има премиер кој ги пречекува тенковите од исток со политички аплауз. Повеќе од 2.500 Унгарци ги загубија животите на улиците на Будимпешта кога советската армија изврши инвазија, а над 200.000 луѓе избегаа од земјата. Унгарската револуција беше чин на очајна вера во слободата. Денес, Орбан зборува со зборовите на оние против кои неговите сонародници некогаш се бореа. Тој не бара мир – тој бара заборав. Нема зборови за тоа како Москва ја згази Будимпешта, ниту за жртвите на Унгарците во име на слободата. Нема паралели помеѓу 1956 и 2022 година, бидејќи тогаш ќе станеше јасно дека историјата се повторува – само што овој пат Будимпешта не е жртва, туку соучесник.

Во вокабуларот на Орбан, „мирот“ повеќе не е морална идеја, туку комерцијален термин. Тој го користи како валута со која плаќа за сопствената удобност и политички придобивки. Неговата дефиниција за мир не вклучува прекин на насилството, туку прекин на отпорот. На овој јазик, мирот станува друго име за капитулација. Тоа не е морална категорија, туку технички инструмент за одржување рамнотежа на моќта, во која агресорот ја задржува иницијативата, а жртвата е замолчена. Таквиот мир не смирува – тој ја закотвува неправдата. Затоа е поопасен од војната: затоа што се продава како рационалност и се испорачува како пораз.

Орбан не верува во мир – тој верува во контрола. Во свет растргнат помеѓу вистината и пропагандата, тој ја избира пропагандата затоа што му овозможува да се претстави како „разумен Европеец“, а всушност ја поткопува самата идеја за европско единство. Неговата политика кон Русија не е политика на мир, туку трговија со илузии. Тој знае дека секоја изјава против помошта за Украина ја зголемува неговата вредност во Кремљ и меѓу европските политичари кои се плашат од сопствената сенка.

Орбан не само што ја поткопува европската политика кон Украина, тој ја уништува и самата идеја дека Европа има душа. Ако европските лидери ја прифатат неговата логика на „неутралност“, тоа ќе биде моментот кога Европа ќе го изгуби правото да зборува за вредности. Вредностите што не се бранат исчезнуваат.

Унгарија, некогаш земја на херои во 1956 година, денес е симбол на тивка капитулација. Но, Европа мора да биде спротивното – симбол на отпор, доследност и морал. Оние што денес не стојат покрај Украина, утре нема да имаат каде да застанат. Орбан го знае ова. Затоа се обидува да ги убеди другите да го игнорираат очигледното: злото се запира со одбрана од насилство, а не со молитва за мир.

Европа може да преживее економски кризи, политички несогласувања и бирократски конфликти, но не може да преживее морален кукавичлук. Кога земја-членка на ЕУ станува гласноговорник на Кремљ, повеќе не станува збор за политика – станува збор за интегритет. Оние што го оправдуваат нападот на Русија врз Украина денес, утре ќе оправдаат секој удар врз послабата страна, секоја избришана граница и секоја лага во име на „реализмот“. Така се умира одвнатре – без да се испука ниту еден куршум.

Во оваа тишина, Украина стана она што некогаш беше Европа: континент на совест, отпор и надеж. Додека руските бомби уништуваат градови, Европа треба да се осврне на оние што копаат во урнатините за да спасат дете, а не на оние што ги бројат доставените гранати и освојуваат политички поени. На оваа фронтовска линија, помеѓу вистината и пресметката, видлива е јасна разлика: Украина избра достоинство, додека некои во Европа избраа заборав.

Историјата ќе се сети: во време кога се одлучуваше за судбината на слободата, Украина не беше сама. Само некои од нејзините соседи избраа да не бидат верни на своето минато. (Киев Пост)