Улогата на моето семејство во хрватската контрареволуција

Пред дваесет и пет години, кога, по смртта на Таткото на нацијата, д-р Фрањо Туѓман, режимот на ХДЗ доживеа пад и за прв пат ги загуби изборите, новата власт – помладите читатели нема да се сетат – одлучи да ги декласифицира полициските и разузнавачките досиеја на сите „лица од интерес за безбедноста“ кои режимот на Туѓман во 1990-те ги прогонувал, следел и прислушувал за „антидржавни активности“. Како еден од вкупно сто дваесет и шест безбедносно интересни новинари, побрзав во Загреб да го видам моето досие. Во подрумот во „Савска“ – под будното око на полицаец, кој се грижеше да не копирам, запишам или снимам ништо – отворав неуредни и очигледно преполни папки, прелистувајќи ги наредбите за следење и прислушување потпишани од директорот на Службата за заштита на уставниот поредок, Смиљан Рељиќ, читајќи ги транскриптите од нашите прислушувани приватни разговори во редакцијата и во сплитските крчми, обидувајќи се да се сетам на што е можно повеќе имиња и детали, кога мојот поглед падна на наредбата за прислушување потпишана од директорот на Хрватската разузнавачка служба и заменик-шеф на Службата за национална безбедност, сопствениот син на Таткото, Мирослав Туѓман, во која се бараше следење на телефонските разговори во родителскиот дом на Борис Дежуловиќ на улица „Глагољашка“ 15 во Грипе, Сплит.

Бев фасциниран од ефикасноста и информираноста на сезнаечкото Гестапо на Туѓман: во моментот кога Туѓман Помладиот ја потпиша налогот за прислушување на телефоните во „Глагољашка“, не живеев на таа адреса добри десетина години. Се иселив од домот на моите родители во 1987 година и го чекав раѓањето на независна Хрватска како станар на улицата „Димитрова“, во подрумот на куќата на семејството Лозо, во која се одржа историскиот состанок на Иницијативниот одбор на ХДЗ во октомври 1989 година. Само еден кат над мене – и не сомневајќи се дека буквално ги поткопувам темелите на идната држава – газда Томислав го подготвуваше основачкото собрание на Сплитската ХДЗ заедно со висок гостин од Загреб и повереникот на Туѓман Перица Јуриќ, кој само една или две години подоцна ќе стане заменик-министер за полиција и прв шеф на страшната Служба за заштита на уставниот поредок на Туѓман.

Хрватска на крајот се покажа добро со оглед на тоа какви имбецили ја правеа: првиот директор на Службата самиот редовно ми се јавуваше во дворот на семејството Лоза во улицата „Димитрова“ во тие денови, а неговите агенти сè уште ме бараа и ги прислушуваа повиците на моите родители неколку години подоцна. Дури и малку ми беше жал за нив: додека нивните колеги во тие ужасни години со главите во џеб ги разоткриваа антидржавните дејствија на платениците на Сорос, а јас, заедно со моите другари од „Ферал“, впечатливо ги поткопувавме темелите на Татковината, агентите од сплитскаѐта испостава на Службата внимателно ги слушаа со слушалки разговорите на татко ми со тетка ми за тоа дали ќе печат сардини за неделниот ручек, или долгите разговори на мајка ми со нејзиниот брат во Австралија, вредно запишувајќи дали невестата е подобро, дали внуката веќе се породила и како оди бизнисот со клима уреди на вујкото.

И сепак, колку навистина ги познаваме нашите родители? На пример, целиот свој живот бев убеден дека мајка ми е само вработена во СДК, а старецот бравар и работник во бродоградилиштето, и дека пред големото судење на „Ферал“ за „случајот Јасеновац“ во јуни 1996 година, Фрањо Туѓман, во едно големо интервју за лондонскиот „Фајненшел тајмс“, не им објасни на Британците дека ние, „фералците“, сме, цитирам, „деца на офицери на Југословенската армија и потомци на мешани српски бракови“, никогаш не би дознал дека татко ми и мајка ми се мешани Срби, а камоли дека татко ми бил офицер на ЈНА.

Само така ми се кажа од каде на онаа прочуена фотографија од палењето на „Ферал“ на сплитската Пјаца во јуни 1995 година, која беше објавена како еден вид римејк на нацистичкиот оган од непристојни книги на берлинскиот Опернплац во 1933 година и се појави на насловната страница на списанието на Светската федерација на новинари, меѓу палителите и насобраните минувачи се затекна и – мојата мајка.

Што можев да знам? Она што ми се чинеше како банален разговор за сардини и неделен ручек, за закоравените агенти на Рељиќ беше кодиран разговор за ликвидација на мали и големи риби, а да не ги спомнувам долгите разговори на мајка ми со Австралија за климата во нашата емиграција. Хрватската тајна полиција знаеше што прави кога, во славните деведесетти, агентите на СЗУП ги посетуваа семејствата и соседите на новинарите на „Ферал“, и еден ден затропаа на вратата од зградата на „Глагољашка“ 15, распрашувајќи се со кого контактирам и со кого се дружам.

Неодамна се сетив на тие, па, древни времиња од нашата славна контрареволуција, кога преживеаните остатоци од режимот на Туѓман ја започнаа сега познатата „Операција престој“, пријавувајќи во полицијата дека јас и Виктор Иванчиќ не живееме на нашите регистрирани адреси. Дали е можно дури и денес, полни триесет години по наредбата на Туѓман да се прислушуваат моите родители во „Глагољашка“, хрватското Гестапо сè уште да има адреса каде што не сум живеел, па, четириесет години? Ја исклучив таа можност, бидејќи дури ни усташите не се толку глупава дружина: според најновите податоци достапни на хрватската разузнавачка служба, јас сè уште среќно живеам, работам и ја поткопувам Хрватска од мојот вековен дом во Белград.

И потоа, минатата сабота, се јави еден од тие кругови државотворниот култ, Дражен Келеминец се вика – претседател на нешто што се нарекува Ендехазиска, Ендемска Хрватска партија на правото, или Автохтона, Автентична, нешто слично – човек кој со години ја малтретира целата земја со своите идиотски усташки настапи, па на обиколка на НДХ, собирајќи ја својата усташка банда под прозорците на парламентарците Далија Орешковиќ и Анка Мрак-Тариташ, и градоначалникот на Загреб Томислав Томашевиќ, минатата сабота со Томпсон на звучникот, тој застана и под прозорецот на главниот штаб на ХДЗ на улица „Гундулиќев“а, во акција што тие дрско ја нарекоа „Операција лустрација на Пленковиќ“, застанувајќи против „казнувањето за знамето на ХОС и поздравот ‘За дом спремни’“ и – „укинување на куната“! Таму, под прозорецот на Пленковиќ Келеминец го најави Сплит како следна станица на неговата турнеја Летечки циркус: во сабота, на 28 февруари, АХСП објави дека „ќе пеат под прозорецот на улица ‘Глагољашка’ 15, а собирот ќе биде насловен како ‘Борис Дежуловиќ ги мрази Хрватска и Хрватите’“.

И повторно бев фасциниран од ефикасноста и информираноста на моите прогонители: поминаа четириесет години откако се преселив од Грипе, Андрија Артуковиќ беше сè уште жив кога живеев на „Глагољашка“, наскоро требаше да започнат поклоненијата во Блајбург, мојот прв газда, заедно со Јуриќ и Туѓман, ја основаа Сплитската ХДЗ, беше основана хрватската држава, помина целата Татковинска војна, Туѓман почина, ХДЗ двапати ги загуби изборите, шефот на СЗУП на Туѓман, Смиљан Рељиќ, беше одликуван со Орден на принцот Домагој со гердан од претседателот Зоран Милановиќ, целиот стар светски поредок во меѓувреме се распадна, на крајот почина и Јеже Манолиќ, а усташите сè уште ме бараат во „Глагољашка“, каде што во целата населба, веројатно само моите родители сè уште се сеќаваат дека таму некогаш живеел оној што ги мразел Хрватска и Хрватите. Ако, сепак – ја дозволувам можноста – ви се чини дека цела новинска страница е посветена на оние кои пеат усташки песни и викаат „За дом спремни!“ е само непотребно трошење хартија, запомнете дека поради еден таков усташки отпадник, токму сега, во 2026 година, мнозинството во парламентот на вашата земја на живеење сериозно виси. Затоа, вие чувајте ја хартијата.

Четириесет години подоцна, вакви храбри воини ќе се соберат под надзор и заштита на хрватската полиција во Грипе во Сплит, ќе го пуштат Томпсон од звучниците и, понесени од песната, не грижејќи се за сопствениот живот, со пркосно „За дом спремни!“ ќе нападнат еден осумдесет и шестгодишен пензионер и осумдесет и осумгодишна прабаба со голи раце. Таман по мерка на поглавникот Келеминец, кој во целиот свој кукавички живот, од сите посилни од него, ја удираше само сопствената жена.

Четириесет години подоцна, хрватските усташи ќе навалат на Грипе. Толку колку што задоцнија на аџилакот во колони и на Блајбург.

Но, ќе стигнат кога-тогаш.

(Борис Дежуловиќ е хрватски новинар. Текстот е објавен во хрватскиот магазин „Новости“.)