Срушен митот за неизлечивост на Алцхајмер
Повеќе од сто години се сметаше дека луѓето со Алцхајмерова болест не можат да се опорават од оштетувањето на мозокот што го предизвикува. Поради оваа причина, научните истражувања досега главно се занимаваа со спречување на оваа болест или нејзино забавување, а не со закрепнување.
Тоа се промени со нова студија објавена во списанието „Cell Reports Medicine“, во која тим научници од Универзитетските болници, Универзитетот „Case Western Reserve“ и Медицинскиот центар „Луис Стоукс Кливленд“ одлучија да тестираат дали мозокот што веќе е сериозно зафатен од напредна Алцхајмерова болест може да се опорави.
Проблемот со рамнотежата на NAD+
Проучувајќи ја Алцхајмеровата болест кај глувчешки модели и во примероци од мозок од луѓе со оваа болест, тимот покажа дека еден од главните двигатели на болеста е неможноста на мозокот да одржува нормални нивоа на клучниот клеточен енергетски молекул NAD+. Покрај тоа, тие открија дека одржувањето на соодветната рамнотежа на NAD+ всушност може да го промени текот на болеста, а не само да ја спречи нејзината прогресија.
Нивото на NAD+ природно се намалува низ целото тело, вклучително и мозокот, како што старееме. Кога оваа рамнотежа е нарушена, клетките на крајот ја губат способноста да ги извршуваат клучните процеси потребни за нормално функционирање и преживување. Новата студија откри дека намалувањето на нивоата на NAD+ во мозокот на луѓето со Алцхајмерова болест е значително поизразено отколку кај здравите луѓе, а истиот модел е забележан и кај глувчешките модели.
Проф. д-р Среќко Гајовиќ, в.д. директор на Центарот за биомедицински истражувања Шалата, вели дека новата работа сугерира дека основниот механизам на терапијата за Алцхајмерова болест може да биде враќање на рамнотежата на NAD+.
„Тоа е мала молекула која учествува во бројни хемиски реакции, особено оние во митохондриите кои се поврзани со клеточната енергетика. Одамна е познато дека нивоата на NAD+ се намалуваат со стареењето и дека се особено намалени кај Алцхајмеровата болест“, додаде Гајовиќ.
Модели на глувци
Иако Алцхајмеровата болест е специфична за луѓето, таа може да се изучува во лабораторија со употреба на генетски модифицирани глувци кои носат мутации одговорни за развојот на болеста кај луѓето.
Новата студија користела два такви модели. Едната линија глувци носела повеќе човечки мутации поврзани со обработка на амилоид, додека другата имала мутација во човечкиот тау протеин. Овие мутации претходно биле поврзани со Алцхајмеровата болест.
Двете групи глувци развиле оштетување на мозокот многу слично на она што се гледа кај Алцхајмеровата болест. Бариерата што нормално го штити мозокот од штетни супстанции почнала да протекува, нервните влакна постепено се распаднале, а мозокот развил долготрајно воспаление. Во исто време, способноста за создавање нови мозочни клетки во делот од мозокот важен за меморијата била ослабена, а комуникацијата меѓу нервните клетки се влошила. Сето ова било придружено со обемно оштетување на клетките. Како резултат на овие промени, глувците имале сериозни проблеми со меморијата, учењето и ориентацијата, многу слични на оние што ги доживуваат луѓето со Алцхајмерова болест.
Соединение важно за рамнотежата на NAD+
Откако идентификуваа пад на нивоата на NAD+ во мозоците на луѓето и глувците со Алцхајмерова болест, научниците истражуваа дали болеста може да се запре со спречување на ова опаѓање пред да се појават симптомите и дали враќањето на рамнотежата на NAD+ во подоцнежна фаза од болеста може да ја поништи.
Научниците ја поништија рамнотежата на NAD+ користејќи соединение наречено P7C3-A20, кое беше развиено во нивната лабораторија.
Резултатите беа изненадувачки. Одржувањето на рамнотежата на NAD+ ги заштити глувците од развој на Алцхајмерова болест, а лекувањето на животни со напредна болест му овозможи на мозокот да ја поправи големата штета предизвикана од мутациите. Во двата модели, глувците целосно ги повратија своите когнитивни способности.
Опоравувањето беше придружено и со враќање на нивоата на тау-протеин 217 во крвта на нормални вредности. Ова дополнително потврди дека болеста навистина е поништена, бидејќи тау-протеинот 217 е биомаркер за Алцхајмерова болест кај луѓето.
„Бевме исклучително возбудени и охрабрени од резултатите“, рече д-р Ендру А. Пајпер, главен автор на студијата.
„Враќањето на енергетската рамнотежа на мозокот доведе до патолошко и функционално закрепнување кај двата модели на напредна Алцхајмерова болест. Фактот дека ова го видовме кај два многу различни животински модели, со различни генетски причини, силно ја поддржува идејата дека враќањето на рамнотежата на NAD+ би можело да им помогне и на луѓето со оваа болест.“
Достапни се додатоци, но потребна е претпазливост
Интересно е што во САД, додатоците во исхраната кои служат како претходници на NAD+ може да се купат без рецепт, но Пајпер предупредува дека кај животинските модели, тие покажале тенденција да ги зголемат нивоата на NAD+ на опасно високи нивоа што можат да го поттикнат развојот на ракот.
Пристапот што се користи во новата студија се базира на агент кој им овозможува на клетките да одржуваат соодветна рамнотежа на NAD+ во услови на сериозен стрес без прекумерно да го зголемат нивото на оваа молекула. „Ова е исклучително важно во контекст на клиничката примена“, нагласи Пајпер.
Гајовиќ вели дека тестирањето на молекулата P7C3-A20 кај глувчешки модели покажало дека таа регулира бројни метаболички патишта кои се нарушени и кај глувците и кај заболените луѓе и дека ги одржува нивоата на NAD+ на нивоа кои не се ниту премногу ниски ниту премногу високи.
„Ова секако инспирира оптимизам за можниот успех на сличен лек кај луѓето“, додаде тој. Авторите објавија дека нивниот следен чекор ќе бидат клинички испитувања кај луѓето.
Важно откритие за механизмот на закрепнување
Гајовиќ вели дека тврдењето на авторот дека Алцхајмеровата болест не само што може да се запре, туку и нејзините симптоми можат да се намалат, односно пациентите можат да се опорават, дава надеж.
„Симптомите на оваа невродегенеративна болест се резултат на губењето на невроните што започнува многу порано отколку што пациентот ќе забележи проблеми. Затоа во ова истражување на глувци се разгледува не само дали има функционално закрепнување, туку и кои механизми водат до тоа.
Подобрувањето се базира на запирање на губењето на невроните, зголемена синаптичка пластичност, како и на поголемото значење на младите неврони што се формираат во мозокот на глушецот. Авторите на трудот го нарекуваат ова отпорност на мозокот на оштетување и тврдат дека подобрувањето на симптомите не мора нужно да биде поврзано со враќањето на изгубените неврони, туку дека отпорниот мозок го компензира ова со прилагодување кон добиената штета“, објаснува Гајовиќ.
Суплементите се контроверзни
Научникот предупредува дека ефектите на NAD+ и неговите прекурсори, кои моментално се достапни како додатоци во исхраната, се доста контроверзни.
„Се тврди дека се способни да го спречат стареењето, но нивната употреба може да има и значителни несакани ефекти. Во моментов е нејасно дали дури и толку едноставни додатоци во исхраната би можеле да ја вратат рамнотежата на NAD+, особено во мозокот. На пример, NMN (никотинамид мононуклеотид), како еден од ветувачките прекурсори на NAD+, сè уште е под лупа на Европскиот орган за безбедност на храната, кој евентуално би можел да го одобри во категоријата нова храна, односно како додаток во исхраната што не е користен претходно и не можеме да ги процениме неговите долгорочни ефекти. Слично на тоа, треба да се биде претпазлив со супстанциите што, како во оваа студија, се ефикасни кај глувците, бидејќи е отворено прашање дали би биле слично ефикасни кај луѓето и дали би можеле да предизвикаат неочекувани несакани ефекти“, истакнува Гајовиќ.