Што се случува со Евреите во Иран?

Илјадниците Евреи кои живеат во Иран ги прекинале сите контакти со своите роднини во странство, барајќи безбедност во тишина, објавува „Тајмс оф Израел“.

Важно е да се напомене дека статијата објавена во „Тајмс оф Израел“ морала да добие одобрение од израелскиот воен цензор пред објавувањето, кој бара материјалите поврзани со состојбата на еврејските заедници во „непријателските земји“ да бидат доставени за преглед.

Статијата е напишана врз основа на интервјуа со роднини, пријатели и членови на заедницата надвор од Иран. Поради воената состојба и исклучувањето на интернетот во Иран, речиси е невозможно да се добијат информации од прва рака за околностите во кои живеат иранските Евреи.

Повеќето ирански Евреи живеат во Техеран

Се проценува дека помеѓу 8.000 и 15.000 Евреи живеат во Иран, претежно во Техеран и во помали заедници во градови како Исфахан и Шираз. Од основањето на Израел, десетици илјади ирански Евреи емигрираа во еврејската држава, каде што нивната заедница, претежно родена во Израел, сега брои околу 200.000.

Иранскиот режим официјално прави разлика помеѓу ционизмот и јудаизмот и формално им дава на Евреите одреден степен на верска слобода. Лидерите на еврејските заедници во земјата редовно ги осудуваат израелските постапки. По масакрот на Хамас на 7 октомври 2023 година, како и за време на неодамнешната војна, еврејските заедници издадоа остри осуди на Израел.

Тешко е да се процени дали овие изјави ги одразуваат вистинските ставови или се резултат на притисок од властите.

Иранецот, кој сега води продавница во Ерусалим, и кого „Тајмс оф Израел“ го нарекува Давид, не разговарал со своите роднини во Техеран повеќе од една година. Иако се грижи за семејството што го оставил одамна, тој е свесен за опасноста во која би ги довел едноставно со тоа што ќе им се јави.

„Најбезбедно е да се држите подалеку“, рече тој. Тој не знае ништо за ситуацијата во која се наоѓа неговото семејство, освен дека се „во страв“.

Како и роднините на Давид, многу Евреи во Иран ја прекинале или минимизирале комуникацијата со најблиските во странство. Прекините на интернет ги ограничија врските, но во многу случаи молчењето е намерно. Контактот, особено со оние во Израел, носи ризик од привлекување сомнеж кај властите.

Лидерите и активистите во иранската еврејска заедница предупредуваат дека обидите за контактирање од Израел би можеле да ги загрозат животите на Евреите во Иран, поради што новинарите на „Тајмс оф Израел“ не контактирале директно со никого во земјата.

„Нема контакт откако започнаа протестите“

Евреите родени во Иран кои успеале да контактираат со роднини велат дека заедницата се справува, но се сеќаваат на минатите случаи во кои режимот ги таргетирал Евреите во време на криза.

Затоа е најдобро да не привлекуваат внимание кон себе. Многу новинари со кои разговараа одбија воопшто да разговараат за темата, а некои рекоа дека намерно избегнувале да им се јават на роднините откако започнаа нападите.

Едно еврејско семејство во Иран испрати кратка порака преку активисти во Лондон: „Условите не се погодни за разговор во моментов. Се надеваме на подобри денови“.

Рабинот Менди Читрик од Истанбул, претседател на Унијата на рабини во исламските земји, рече: „Од мојот контакт со членовите на еврејската заедница во Иран, разбирам дека тие се физички добро. Се молиме за нивна понатамошна безбедност и благосостојба“.

Џозеф, исто така псевдоним, се преселил од Техеран во Ерусалим во 2005 година. Тој вели дека не слушнал ништо од своите две тетки во Техеран од бруталното задушување на антирежимските протести претходно оваа година, во кое некои проценки велат дека биле убиени до 30.000 Иранци.

Израелските власти го наведоа насилството како еден од факторите што ја предизвикаа одлуката за напад врз Иран. Џозеф објаснува дека во време на немири, сомнежот брзо паѓа врз малцинствата.

„Режимот секогаш обвинува некого дека е поврзан со непријателот, тврдејќи дека тој ги предизвикал сите немири. И секако, првите луѓе на кои се сомневаат се Евреите. Така ја научивме нашата лекција. Сите веднаш го прекинуваат контактот. Не разговараме. Нема никаков контакт откако започнаа протестите“.

Пријавени апсења

За време на неодамнешните протести, имаше непотврдени медиумски извештаи за неколку членови на еврејската заедница кои биле уапсени под сомнение за учество во протестите, иако претставниците на заедницата наводно го негираа ова. Слични извештаи за апсења и обвинувања за врски со Израел, без никакви докази, се појавија и по 12-дневната војна меѓу Израел и Иран во јуни.

„Режимот апсеше луѓе кои немаа апсолутно никакви врски со Израел, обвинувајќи ги за шпионажа и затворајќи ги. Значи, за еден Евреин да проговори денес, особено во вакви времиња, тоа е како да бара проблеми“, рече Џозеф.

Тој додаде дека дури и користењето шифрирани апликации како WhatsApp или Телеграм може да биде опасно. „Дури и ако не ја знаат содржината на разговорот, фактот дека знаат дека еден Евреин во Иран разговарал со некого со израелски телефонски број е проблем сам по себе.“

Џозеф вели дека за време на јунската војна, водачите на еврејската заедница „многу силно предупредувале да не се разговара со луѓе во Израел, а ако разговарате, тоа треба да биде само за секојдневни работи, а не за политика“.

Исто така, постои опасност од контактирање со роднини надвор од Израел. Еден ирански Евреин кој живее во Соединетите Држави рече дека повремено разговара со роднини во Шираз, но тие внимаваат никогаш да не го спомнат Израел, од страв „да не бидат обвинети за шпионажа“.

Џозеф се сеќава дека пред револуцијата во 1979 година, неговиот дедо патувал од Иран во Израел најмалку двапати годишно. Тој се надева дека сегашниот конфликт ќе доведе до пад на режимот, што би можело да ги отвори врските меѓу двете земји и да му овозможи повторно да го види своето семејство. „Како некој што живеел таму, се надевам дека еден ден ќе можам да одам во посета. Само за да ја посетам мојата татковина“.

„Сè што режимот направи во последните четириесет години е едно. Но, она што го направија неодамна со потиснување на протестите, тоа беше на сосема друго ниво“, рече тој.

„Како човечко суштество, очекувам ова да заврши, бидејќи сè додека се тие на власт, насилството ќе продолжи. Верувам дека ако војната престане и режимот не падне, тие ќе го угнетуваат народот уште повеќе“, додаде тој.