Само Вучиќ, насекаде Вучиќ: Дојче Веле за тоа како српската влада се однесува кон медиумскиот простор

На денот на слободата на медиумите  Србија беше многу блиску до тоа да биде полна само со пропаганда.„Регресија“, „притисок“, „политичко влијание врз уредувачката политика“ – вака меѓународните извештаи ги опишуваат медиумите во Србија. Година по година, дијагнозата е иста: додека просторот за професионални медиуми се стеснува, владината пропаганда се шири.

„Главната цел на Српската напредна партија беше да ја стави целата медиумска сцена под строга контрола откако ја презедоа власта во 2012 година. И тоа го направија систематски“, изјави за DW новинарот и медиумски аналитичар Недим Сејдиновиќ.

Моделот, вели тој, бил многу едноставен: медиумите што се согласиле да соработуваат со властите добивале финансиска и институционална поддршка, додека оние што одбиле се соочиле со економска и политичка изолација.

Преземање на медиумите
Еден од првите потези било преземањето на РТВ Војводина, каде што откако СНС дојде на власт во Војводина, целиот менаџмент бил заменет, како и уредниците и водителите на информативната програма.

„Но, еден од најважните елементи на медиумскиот инженеринг е купувањето на медиуми, особено локално, од страна на луѓе кои се дел од владата, како што е семејството на (министерот) Братислав Гашиќ, или тајкуни со врски со владата како што е Радојица Милосављевиќ“, вели Сеѓиновиќ, потсетувајќи дека овој процес сè уште е во тек.

„Резултатот е дека околу 90 проценти од медиумите се директно или индиректно поврзани со режимот на Александар Вучиќ.“

Финансиска поддршка за пропаганда
Овие медиуми, вели Сејдиновиќ, се финансирани од владата со пари на граѓаните, преку неколку паралелни канали, што е потврдено од бројни истражувања на организации за надзор.

Според анализите на БИРН и Центарот за одржливи заедници, во последните десет години владата потрошила околу 120 милиони евра за конкурентно кофинансирање на медиумите, при што најголемиот дел од средствата завршуваат во медиуми кои отворено ја поддржуваат владата.

Вториот, значително поголем и поскриен канал е државното рекламирање, за кое бројни анализи покажуваат дека е претежно насочено кон истите овие медиуми.

Третата форма на притисок доаѓа од пазарот. „Создадената атмосфера е таква што дури и големите приватни компании избегнуваат рекламирање во независни медиуми, за да не се наруши односот со владата, а во дерегулирана политичка и економска средина, ова е неопходно за секој бизнис“, вели Сејдиновиќ.

Вучиќ излегува од фрижидер
Владата така создаде широка мрежа на медиуми кои известуваат речиси исто и секогаш исклучително позитивно за оние на власт. Јавниот простор е целосно заситен со присуството на претседателот Александар Вучиќ. Неговите говори се емитуваат во живо, прекинувајќи ја редовната програма, а партиските митинзи се емитуваат истовремено на националната телевизија, како и на локалните канали.

Таквата доминација стана дел од политичкиот фолклор. За време на една кампања, претседателот дури симболично се појави „надвор од фрижидер“ во студиото на ТВ Пинк, алудирајќи на сопственото сеприсуство во медиумите.

Степенот на контрола врз медиумскиот простор беше особено видлив за време на претседателската кампања во 2017 година, кога речиси целиот дневен печат се појави со реклами за тогашниот премиер Александар Вучиќ.

Во редовното известување, опозицијата речиси исчезна од политичката сцена, додека неистомислениците се претставени како „предавници“, „странски платеници“ или „непријатели на државата“, во атмосфера во која таргетирањето и дискредитирањето станаа вообичаен дел од медиумскиот наратив.

Од лојалисти до „суперлојалисти“
Како што се продлабочува политичката криза, особено по бранот протести, контролата врз медиумите влегува во нова фаза, вели Недим Сејдиновиќ. „Сега имаме лојалисти кои се заменуваат со суперлојалисти“, вели тој.

Како што објаснува тој, делот од медиумите што претходно ја поддржуваа владата претежно се држеа до афирмативно известување и ги игнорираа критичките гласови.

„Но, тоа очигледно не беше доволно, а сега целта е сите медиуми да се претворат во примитивно политичко оружје што ќе шират најобични лаги, клевети, ќе користат примитивен речник и генерално ќе создадат атмосфера на сериозни политички поделби во општеството“, објаснува Сејдиновиќ.

Во овој контекст, тој гледа и промени во Радио телевизија на Србија, која доби нов генерален директор, Мања Грчиќ, по што следеа уреднички промени на неколку нивоа.

„РТС работеше во корист на владата и претходно, но не како таблоид. Сега потегот е да се пополни целиот медиумски и институционален простор со луѓе кои се подготвени на сè“, заклучува Сејдиновиќ.

Центар за социјална (не)стабилност
Здружението на независни електронски медиуми (АНЕМ) исто така укажува на нова фаза на дисциплинирање на медиумската сцена, забележувајќи го брзото основање на нови медиуми. Само од почетокот на годината се регистрирани 78.

„Станува збор за проширување на медиумската машинерија за владина пропаганда. Нивните текстови се непотпишани и речиси идентични. Тие повеќе личат на памфлети отколку на новинарска содржина, а се користат за кампањи против критичарите на владата“, вели Бојан Цвејиќ од ANEM за DW.

Како што додава тој, најголемиот број од овие медиуми се регистрирани од Zapple Media Group, а сите имаат ист главен уредник – Градимир Банковиќ, соработник на Центарот за социјална стабилност.Центарот за социјална стабилност (CZDS) е прорежимска „тинк-тенк“ организација која прво служеше како база за аналитичари кои ги претставуваат и бранат политиките на владејачката партија во провладините медиуми. Сепак, во последниве години, Центарот за социјална стабилност масовно продуцира телевизиски емисии насочени против опозицијата, независните новинари и организациите на граѓанското општество, кои потоа се емитуваат преку цела мрежа на провладини телевизиски станици, портали и социјални мрежи.

СНС како противник на медиумските слободи
Во меѓувреме, професионалните медиуми се соочуваат со недостаток на пари, постојани кампањи за таргетирање и сè поинтензивни вербални и физички напади.

Јавноста сега е загрижена дека е во тек и офанзива против телевизијата Н1, која со години е трн во окото на владејачкиот естаблишмент. По разрешувањето на директорот Игор Божиќ, медиумската заедница и опозициските граѓани стравуваат дека и оваа телевизиска станица ќе ја прилагоди својата уредувачка политика, што би довело до исчезнување на највлијателниот критички медиум во Србија.

„Автократските власти како оваа работат во услови на медиумски мрак и паралелни реалности. Тие не толерираат дисонантни гласови, па затоа се обидуваат да ги стават под контрола дури и ретките независни медиуми. Очигледно, за ова не се штедат ресурси“, вели Недим Сејдиновиќ.

Тој предупредува дека следниот чекор би можел да биде дополнителен притисок врз дигиталниот простор, моделиран според моделите што се гледаат во други авторитарни системи.

„Проблемот со слободата на медиумите во Србија е политички проблем. Тешко е да се реши без промена на владата, бидејќи оваа влада, по својата структура, е во суштина противник на професионалното новинарство“, заклучува Сејдиновиќ. (Danas)