Призракот на Југославија кружи над Хрватска

Никој не беше претерано изненаден од содржината, но ги изненади силината и вулгарноста на коментарите на водечките членови на ХДЗ, предводени од премиерот Андреј Пленковиќ, откако минатиот викенд за прв пат се соочија со фактот дека има луѓе кои не сакаат да живеат во фашистичко општество и кои се подготвени масовно да излезат на улиците за идејата за слобода. И покрај атмосферата на страв, заканите со насилство, релативизацијата на усташството кое се тркала по улиците од страна на властите и соработката на полицијата кон таа толпа.

Значи, откако граѓанската, антифашистичка Хрватска конечно заврши со повеќедеценискиот страв и престана да бега во молчење и внатрешен егзил, веројатно очекувајќи сè само од себе да се смири, и сфати дека едноставно мора да излезе на улиците и да покаже дека не може да продолжи вака, правејќи го сето тоа навистина одоздола и без логистичка поддршка од политичките партии, СДП и Можеме, чии членови масовно учествуваа на протестните маршеви, но ништо повеќе од тоа, кај десницата прв прво уследи констернација. А потоа следуваше хејтерска контраофанзива, во која повторно ни беше прикажано вистинското шовинистичко, тоталитарно и целосно недемократско лице на омраза на ХДЗ. Но, исто така и бројните луѓе кои себеси се сместуваат во центарот и подеднакво ги нервираат петокраките и усташката „руља“ која напаѓа мирни демонстранти, пее „Еве ја зората, еве го денот“ и скандира „За дом спремни“. Сепак, оние кои веројатно мислат дека се над ситуацијата и дека успеале да ги измамат сите луѓе кои имаат барем нешто имаат во главата, околу тоа на која страна им се симпатиите и за што служи тоа изедначување, во моментов се небитни.

Затоа да се вратиме на ХДЗ и, за почеток, на самиот премиер. Тој беше зафатен со католички обичаи овој викенд, како што му доликува на секој вистински Хрват и патриот, но кога веќе го прашаа, рече дека видел кирилични натписи и знамиња на пропаднати држави, желби за враќање во југословенски и балкански рамки, што сето тоа е голем проблем и неприфатлива работа, а дополнително, овие Југословени се борат против минорни групи кои можеби се залагаат за НДХ.

Министерот за одбрана дополнително ја зајакнува работата и, без да ги бира зборовите, заклучува дека протестот бил против Хрватска и за Југославија. Министерот за внатрешни работи вели дека ќе ги исклучи снимките што прикажуваат кирилични натписи и петокраки ѕвезди, а поранешниот градоначалник на Сплит пишува на Фејсбук за југословенските штетници.

Има уште многу примери, но не треба да одиме понатаму. Имаме доволно од релевантни адреси за да заклучиме дека ова е вистинската ХДЗ. Шовинистичка, лажлива, тоталитарна, проусташка и недемократска партија во секоја смисла на зборот.

Прво, сосема е ирелевантно што знамето на Социјалистичка Република Хрватска за кое станува збор било во стотици, а не само едно, во споредба со значителен број официјални државни знамиња, исто како што е сосема небитно и сите натписи да биле на кирилица и да повикувале на балканска федерација, а ги имаше само неколку, на четири протести и меѓу повеќе од десет илјади луѓе заедно, секој во слободна и демократска земја има право да ги изрази своите политички ставови, сè додека не се залага за насилство и кршење на законот. Исто така, вистина е дека Хрватска на Туѓман, во паника и страв, исто толку и во еуфорија, донесе единствена законска одредба со која се забранува здружување во какви било балкански и југословенски здруженија. Сепак, на трагикомичната хистерија околу еден натпис може да се одговори само со повикување на она што е кажано, каде што никој жив не спомнал ништо на оваа тема, а покрај тоа, како изразен југословенски и државен непријател меѓу десничарите, лично можам да ги смирам со заклучокот дека никој не помислува на обнова на Југославија, ниту пак некој се занимава со националисти од Србија и другите соседни земји покрај своите националисти. И дури и некој да го имал тоа на ум, тоа никогаш не му паѓа на ум на никого со кого евентуално би се здружувал. Впрочем, ако тој план и програма навистина постоеле, тие би добиле минорна поддршка, а ако по некое чудо таа поддршка би била масовна, тоа би значело дека мнозинството од нацијата и општеството сакаат такво нешто, што би ја направило хистеризацијата бесмислена.

Значи, овде станува збор за јасна лага, манипулација и ширење паника.

Кај прашањето за употребата на кирилицата само се искажува вистинскиот усташки сентимент кај членовите на ХДЗ, бидејќи само на таквите луѓе може да им пречи азбуката како таква. Впрочем, протестот во голема мера беше мотивиран од нападите на усташките групи врз Србите, кои се рамноправни граѓани на Хрватска, што ја прави сосем логична солидарната употребата на кирилицата.

Кога сме кај петокраката и знамето на СР Хрватска, а потоа и за сите оние циници кои би биле со антифашистите доколку тие се вистински антифашисти, а не Југословени и комунисти, се соочуваме со надреална низа бесмислици. Ако Хрватска е уставно дефинирана како наследник на ЗАВНОХ, наспроти НДХ, а тоа е. И ако петокраката ѕвезда е симбол на ЗАВНОХ и антифашизмот, тогаш кој е вистинскиот проблем, што е контроверзно и како точно може да се биде антифашист во Хрватска без симболот на овдешното антифашистичко движење?

На крајот на краиштата, сето ова се глупави изговори за да се каже на поубав начин она што го напиша поранешниот градоначалник на Сплит и што всушност сите во ХДЗ мислат за партизаните и антифашистичкото наследство.

Сепак, овде не станува збор за наследството, туку за иднината на земјата. Која ќе биде многу мрачна ако ХДЗ остане на власт, со својот екстремистички сателит. Бидејќи оние што агресивната улична толпа која физички напаѓа обични мирни граѓани од време на време, луѓе што играат народни ора или одат на отворање на изложба, кои напаѓаат новинарки и бараат забрана за културни фестивали, толпата што скандира усташки поздрав на полни стадиони, ги нарекуваат минорни групи кои евентуално би ја обновувале НДХ, нарекувајќи ги како помал проблем од разбеснетите Југословени, т.е. мирни демонстранти, всушност ја туркаат таа толпа да настапува во нивно име. И тоа е сосема јасно по изминатиот викенд.

(Драган Марковина е хрватски историчар. Текстот е објавен во „Пешчаник“.)