Кој е левица, кој десница, а кој олигархиска партија во Бугарија?
Новиот бугарски парламент започнува со работа утре и тоа ќе биде првиот сигнал дали ќе се формира новата влада или не. Сепак, дилемата за која пишува Дојче веле е која партија има најмногу десничарски идеи, кои гледаат лево и каде се смести олигархијата како траен идентитет?
Според медиумот, изненадувачки новата прва политичка сила Има таков народ (ИТН) се покажа дека е најдесничарска партија што ќе се смести во новиот парламент. Од прес-конференцијата на несудениот премиер Николај Василев дознавме за намерите што далеку ги надминуваат предизборните приоритети за управување на ИТН. Василев се заложи за нула буџетски дефицит, за намалување на веќе нискиот данок на претпријатијата, за кратења на јавните трошоци, за концесии за автопати…
Од друга страна, доколку привремените министри се приклучат на идниот владин кабинет, Румен Радев ќе стане практично коалициски партнер во владата. Заедно со неговиот речиси сигурен реизбор, ова значи премногу моќ во рацете на еден човек.
На десната страна, популарните партии сакаат да ги прикријат одземените приходи од масите со други брзи ветувања. Во овој случај – како набавка на таблети за 1 милион деца (а според Министерството за образование и наука потребни се само 104.000). Или со илузорно зајакнување на влијанието на луѓето на управувањето – преку директен избор на јавен обвинител, или пак со колективни соништа за обновена величина, како на пример испраќање астронаути во вселената.
Десниот идентитет на ГЕРБ се потпира на неговите три мандати со ниски даноци и пристоен раст, на лидерството во ЕПП и на нападните колнења во антикомунизмот. Сепак, во пракса, ГЕРБ спроведува олигархиска влада, припитомена во ликот на таткото-мачо-човек-на-народот. И сега тој ќе го брани ова наследство во форма на отпор против нападите врз десните вредности и постигнувања.
Предизвиците за десниот идентитет на здружението Демократска Бугарија се претежно внатрешни – во смисла која од партиите обединети во него е полево. Очигледно, лево е Зеленото движење, следено од либералната партија Да, Бугарија, а десно е конзервативниот ДСБ. Но, економските разлики се тие што предизвикуваат грчење внатре – поддршката за зелената енергија, на пример, е сериозен деловен интерес за либералите и конзервативците, а не само идеолошко кредо на екологистите. Засега се гледаат само вредносните конфронтации: чуварите на традиционалното семејство се иритираат од прекумерната заштита на „половите“, поради што здружението се обидува да ги избегне овие теми, што пак го предизвикува бесот на активистите за човекови права во неговите редови.
ДПС (партијата на Турците) има траен идентитет на олигархиски султанат кој контролира етнички гласови. Но, надвор се продава во целофан како чисто либерална партија. Со нејзиниот центризам и балансирањето секогаш успева да се качи не само на новиот брод пред да потоне стариот, туку директно на управувачкиот мост.
Левиот идентитет на БСП е нарушен од самиот факт дека по вторпат по ред партијата сериозно го губи своето гласачко тело. Таа не се сфаќа сериозно како алтернатива токму затоа што не е призната како доволно лева алтернатива, а двете алтернативи десно – ИТН и ДБ, добиваат нови поддржувачи. Сепак, тешко дека бугарското население е најдесничарско во Европа, бидејќи е најсиромашно и со најголеми социјални разлики, па неизбежно е да го врти погледот на лево.
Малата коалиција „Стани, излези“ не е баш лева. Бизнисменката Марија Капон е противтежа на робинхудовската Маја Манолова, а останатите повеќе се интересираат за јавниот обвинител и за судството, отколку за левата или десната страна. Всушност, реформите во судството и смената на обвинителот Иван Гешев не се прашање на левицата и десницата, туку на државноста воопшто. И околу нив, и покрај разликите, постои сериозно приближување на позициите на партиите во новиот парламент, со исклучок на ГЕРБ и ДПС.
Визиите за зелена и дигитална транзиција, кои се вметнати во ревидираниот предлог на привремената бугарска влада за добивање европски пари, според планот за закрепнување и одржливост, не се предмет исто така на идеолошки поделби бидејќи станува збор за модернизација чија потреба не ја негира левицата, иако ги предлага десницата. Но, левицата не понуди свое посебно читање на овие теми бидејќи сè уште не може да се оддели од старите идеи за реиндустријализација.
Општо, првите месеци од работата на новиот бугарски парламент можат да бидат во суштина неидеолошки и да доведат до конструктивни одлуки. Се разбира, секој ќе бара со „својата одлука“ да го зајакне сопствениот идентитет – ДБ преку напредокот на судските реформи, БСП – преку повторната пресметка на пензиите. Генерално, партиите во Бугарија не се подготвени за вистински корисен судир на линијата левица и десница.