Ѓорге Иванов го наруши владеењето на правото: Што пишува во одлуката на Судот во Стразбур за аболицијата

Без многу реакции помина вчера соопштената одлука на Судот за човекови права во Стразбур со која аболицијата на поранешниот претседател Ѓорге Иванов беше прогласена за незаконска. Во големата апатија и депримираност што го зафатија македонското општество последниве неколку години, оваа одлука на Стразбур не ја поздравија ниту оние кои најмногу протестираа против аболицијата и се бореа за владеење на правото. Едноставно, сѐ е како мртво море.

Расправата за аболицијата беше по поднесените жалби на поранешниот градоначалник на Битоа, Владимир Талески, поранешниот министер министер Миле Јанакиески и поранешниот претседател на изборната комисија на Центар, Коста Митровски.

Ова скандалозна аболиција од 2016 година покрена цела една револуција (Шарената), ја внесе Македонија во длабока политичка, општествена и правна криза и предизвика неверување кај меѓународните партнери и институции. По големиот притисок Ѓорге Иванов ја поништи аболицијата од 12 април 2016 година со 107 решенија за 56 лица. Оваа срамна аболиција веројатно ќе остане најмногу во сеќањето на граѓаните за 10-те години претседателствување на Иванов и неговото прикажување како приврзок на партијата ВМРО-ДПМНЕ.

И Судот во Стразбур во образложението на одлуката тој носел одлуки за да ги заштити функционерите од неговата партија.

Во суштина на одлуката на Стразбур е дека претседателот на државата со аболицијата нанел силен удар на владеењето на правото во Македонија.

Еве што пишува во целост во одлуката на Судот во Стразбур:

„Сите тројца подносители на жалби, и покрај нивните последователни приговори, беа осудени според обвинението и осудени на затворски казни, а нивните пресуди беа потврдени по жалба. Во ноември 2022 година, судијката М.Л.Т. (Мирјана Лазарова-Трајковска н.з.) даде телевизиско интервју, во кое даде коментари за одлуките за помилување од 2016 година кои наликуваа на амнестија и изјави дека централното прашање е дали тие имале правно дејство.

По барањата поднесени од подносителите на жалбите за вонредно преиспитување на конечната пресуда, Врховниот суд, заседавајќи во совет од пет судии, меѓу кои беше и судијката М.Л.Т., ги потврди пресудите на подносителите на жалби. Тој изјави дека, во секој случај, помилувањата биле дадени без законска основа, бидејќи Членот од Законот за помилување од 1993 година, кој во минатото му дозволуваше на претседателот на Републиката да дава помилувања без спроведување постапка за помилување, беше укинат во 2009 година. Па, помилувањата затоа немале правно дејство.

Потпирајќи се на член 6 став 1 (право на фер судење), подносителите на барањето се пожалија дека кривичната постапка против нив откако биле помилувани била спротивна на принципите на правна сигурност и владеење на правото. Тие, исто така, се пожалија дека нивното право на независен и непристрасен трибунал било повредено бидејќи еден од судиите во советот на Врховниот суд претходно дал јавни изјави во врска со нивните случаи. Двајца од подносителите на барањето се пожалија дека кривичната постапка против нив била неправедна, бидејќи не им била доставена копија од поднесоците на повисокиот обвинител во постапката пред Апелацискиот суд.

Жалбите беа поднесени до Европскиот суд за човекови права на 30 август 2023 година и 18 март 2024 година. Пресудата ја донесе едногласно совет од седум судии, чиј претседател беше Арнфин Бердсен од Норвешка.

Одлука на Судот

Судот забележа дека случајот се спротивставува на правната сигурност, од една страна, и одговорноста и еднаквоста пред законот, од друга страна. Судот ја зеде предвид исклучителната природа на ситуацијата создадена со одлуката на тогашниот претседател да им даде помилување на јавни службеници, вклучувајќи и високи функционери од неговата политичка партија, без валидна правна основа и со кршење на владеењето на правото. Законодавната интервенција се случи по обемна јавна дебата и потрага по избалансирано решение. Законот за помилување од 2016 година беше донесен помалку од шест недели откако беа дадени помилувањата, а поништувањата следеа една недела подоцна. Во тој период, ниту една одлука за прекин на кривичната постапка против подносителите не беше донесена од страна на истражните органи ниту од страна на судовите.

Со донесувањето на Законот за помилување од 2016 година, законодавното тело се обиде да го врати владеењето на правото со тоа што ќе обезбеди дека јавните службеници, вклучително и оние од највисок ранг, на кои им беше доделен имунитет од гонење од страна на претседателот кој дејствуваше без валидна правна основа, ќе бидат изведени пред лицето на правдата. Затоа, Судот сметаше дека потребата да се одржи одговорноста на јавните службеници и да се осигури дека тие не се ставени над законот, ја надминала потребата да се заштити правната сигурност.

Во однос на учеството на судијката М.Л.Т. (Мирјана Лазарова-Трајковска, н.з.) во панелот на Врховниот суд и покрај тоа што таа даде јавни изјави во врска со случаите, Судот сметаше дека, доколку постапувале совесно, подносителите на барањето, можеле да видат дека судијката М.Л.Т. веројатно ќе биде член на панелот на Врховниот суд кој ќе ги разгледува случаите на подносителите на барањето, и можеле да побараат таа да биде дисквалификувана од случајот. Бидејќи тие не го искористиле тој правен пат, оваа жалба е недозволена.

Во однос на тоа дали кривичната постапка против г-дин Јанакиески и г-дин Митровски била неправедна, Судот повтори дека одговорноста е на националниот суд да се осигури дека подносителите на барањето имаат можност да се запознаат со писмените забелешки на обвинителството пред неговата одлука.

Иако Владата тврдеше дека принципот на контрадикторност сепак бил почитуван,

бидејќи г-дин Јанакиески, заедно со неговиот адвокат и адвокатот на г-дин Митровски, присуствувал на жалбеното рочиште на кое повисокиот обвинител ги презентирал своите поднесоци и затоа можеле веднаш да одговорат на тие поднесоци или да побараат одложување, Судот утврди, особено, дека целосното зависење на одбраната од забелешките на обвинителството од нејзиното присуство на жалбеното рочиште претставувало непропорционален товар врз одбраната и не нужно обезбедувало вистинска можност да коментира за тие забелешки.

Иако подносителите на барањето подоцна поднеле барања за вонредно преиспитување до Врховниот суд, тој преглед бил ограничен по обем и не ги опфаќал сите прашања покренати во поднесоците на обвинителот пред апелациониот суд, со што одредени прашања биле конечно решени во жалебната постапка и не можеле повторно да се разгледаат од страна на Врховниот суд. Единствениот можен начин за

отстранување на недостатоците во жалбената постапка во таква ситуација би бил Врховниот суд да ја поништи жалбената пресуда и да го врати предметот на Апелацискиот суд. Со тоа што не го стори тоа, Врховниот суд не успеа да го исправи прекршувањето на правото на апликантите на контрадикторна постапка. Затоа, имало прекршување на Член 6 став 1 во однос на правото на г-дин Јанакиески и г-дин Митровски на фер судење“.