Една долга, мрачна ноќ

Кога пред два месеци, сега веќе познатиот графит се појави на фасадата на зградата во населбата Утрине во Загреб, каде што живее писателот Миљенко Јерговиќ – напишан со црна боја во спреј „Една августовска ноќ, на Миљенко нема да му биде добро“ и додадено со сина боја „Нашата земја, наши правила“ – цела Хрватска се крена на нозе за да го открие непознатиот автор. На крајот од својата приватна истрага, Јерговиќ иронично заклучи дека „се сомнева во премиерот на Република Хрватска Андреј Пленковиќ и министерот за внатрешни работи Давор Божиновиќ“, кои, прифаќајќи симболично високо покровителство на концертот на Томпсон на Хиподромот во Загреб, официјално ја нормализираа усташката идеологија и усташкото насилство во јавниот простор, додека истрагата на владата заврши – како што обично завршуваат истрагите во криминалистичките романи – со неочекуван пресврт: самиот Миљенко Јерговиќ беше одговорен за пишувањето на недвосмислената закана. „Владата ќе продолжи да придонесува за создавање толерантна и инклузивна атмосфера во општеството“, објави кабинетот на Пленковиќ помирливо на крајот, „и се надеваме дека г-дин Јерговиќ ќе почне да го прави истото“.

Добро, разбираме, Јерговиќ е одговорен за „нетолерантната и исклучива атмосфера во општеството“, што на крајот резултираше со закана на фасадата на неговата зграда. Сепак, кој – ако не Пленковиќ и Божиновиќ – навистина го напишаа тој графит таа августовска вечер? Сè уште не знаеме денес, цели два месеци подоцна. Никој не е приведен или испрашуван за ова, а камоли обвинет. Истрагата, така да се каже, е во застој.

Доколку, пак, владата на Пленковиќ и полицијата на Божиновиќ се справија со авторот на заканувачките графити наместо со нетолерантниот Јерговиќ, исто како што вообичаено се справуваат со нетолерантните жртви наместо со толерантните криминалци – и дури и да се справија со осомничениот Јерговиќ на начинот на кој полицијата всушност се справува со осомничените – истрагата ќе траеше точно десет минути. Детектив ќе има задача да прочита што напишал осомничениот босанско-југословенски писател, а по само десет минути ќе го открие текстот на Јерговиќ, кој е стар само месец и пол, колумна од јули оваа година, која започнува вака: „Една ноќ во август 2019 година, некој непознат испрскал сина боја на подвозникот помеѓу Утрине и Запруѓе, како и на станбените згради во тие две населби. Заедно со симболите на Динамо и навивачката група на Динамо, нацртано е и клемпаво У со или без крст, како и два други интересни знаци: двојниот старогермански рунски знак, кој го означува Шуцстафел, преторијанската гарда на Адолф Хитлер, и свастиката, хакенкројц или свастика“. Една од овие свастики, „напишана на детско игралиште една августовска ноќ во 2019 година, убава и голема, а шест години подоцна уште стои подобро зачувана од Плочата од Башка“, забележа Јерговиќ во тој текст, објавен под наслов „Зошто свастиката е нормална на детско игралиште во Нов Загреб?“.

И јасно, еден месец подоцна, на зградата на Јерговиќ во Утрине, се појави – „Една августовска ноќ, Миљенко нема помине добро“.

Во целата историја на Полициската управа во Загреб, никогаш немале полесен случај. Во прво одделение на средното полициско училиште „Јосип Јовиќ“, тие поставуваат вакви прашања за да ги тестираат своите вештини за логичко расудување: во која дупка влегува зелената дрвена коцка, во која влегува сината дрвена топка, кој е крилестиот натрапник на цртежот со рибата и кој напишал „една августовска ноќ“ на зградата во Утрине?

Никогаш полесен случај.

Или барем никогаш полесен случај за полицијата што врши полициска работа. Наместо тоа, сепак – наместо рација меѓу членовите на Хитлерјугенд и усташката младина од редовите на навивачката група Динамо – Пленковиќ и Божиновиќ го обвинија самиот Јерговиќ. Зошто? За да го сторат тоа, тоа сега е барем јасно, да ја скријат сопствената трага.

Не поминаа ни два месеци, на фасадата на зграда во сплитскиот кварт Мануш, каде што живее новинарот и писател Јурица Павичиќ, се појави графит напишан со спреј во црна боја, „Ѓубре комуњарско, ќе те ебеме во газот“, заедно со несмасно нацртан знак со кој се забрануваат свртувања лево.

Ниту по авторство, ниту по поезија, ниту по светоглед, ниту по политика, ниту по идеологија, ниту на кој било начин, нема два лика во нашата мала комуњарска заедница што се подалечни еден од друг од Миљенко и Јурица. Накратко кажано, тие не можат да се поднесат еден со друг. Или, па, тешко се поднесуваат еден со друг. Накратко, нивната единствена заедничка нишка е нивното цврсто противење на Андреј Пленковиќ и неговата влада, или поточно на усташизацијата на Хрватска: исто како што Јерговиќ го обвини премиерот за нормализирање и стандардизирање на усташизмот по десничарската летна културна револуција, така и Павичиќ јавно го обвини по концертите на Томпсон во Загреб и Сињ и усташките скандирања на Пољуд. „Во текот на целиот тој ‘марш на Загреб’, Пленковиќ се однесуваше и се однесува како Виторио Емануеле: подобро е да ги земам фашистите под мое крило отколку да ги имам за непријатели. Па, во пресрет на концертот на хиподромот на Томпсон, тој му пријде во Канос Каноса и му го бакна прстенот. Па, испрати четворица свои министри на концертот. Па, дозволи еден од тие министри да признае дека извикал „За дом спремни“, бидејќи, се разбира, тоа беше контекстот. Имаше „двојна конотација“, напиша Павичиќ во текстот насловен – „Крај на преправањето: Пленковиќ им ја отвори вратата, а сега се однесува како да не го гледа тоа“.

Низ тие широко отворени врати, целиот отпадок од хрватското општество потоа влета во јавниот простор, а во таа буица и без пример поплава од хуманоидни хемороиди од нешто што се вика „Хрватски тједник“, кој објави класичен налог за апсење со фотографии од „седум новински бандити“ на насловната страница: покрај Јерговиќ, тука се и Анте Томиќ, Ивица Иванишевиќ, Бранимир Пофук, Виктор Иванчиќ, потписникот на овие редови и, секако, Јурица Павичиќ.

На површниот набљудувач на хрватските општествени и политички околности, можеби му изгледа прилично идиотски да нè нарекува седумте стари и изморени писатели и новинари бандити, но не и на оние што се запознаени. „Владата ќе продолжи да придонесува за создавање толерантна и инклузивна атмосфера во општеството и се надеваме дека г-дин Јерговиќ ќе почне да го прави истото“, ќе нè потсети упатениот на зборовите од изјавата на владата на Пленковиќ, која штотуку ја обвини жртвата дека е нетолерантна и исклучителна. Накратко, сфаќате што значи, еден закоравен бандит како и ние шестмина, предводен од стариот тепач Јура.

И јасно, точно еден месец подоцна, на зградата на Јура во Мануш се појави знак – „Ѓубре комуњарско, ќе те ебеме во газот“.

Андреј Пленковиќ сега, сепак, интересно, молчи. Поминаа четири дена откако познатата банда Непознати Сторители напиша графити на зградата на Павичиќ, а и министерот за внатрешни работи, министерката за култура и самиот премиер молчат и се преправаат дека не слушаат или гледаат ништо: ниту заканите кон Јура, ниту усташите на јавни места, ниту таа, како што се нарекува, атмосфера во општеството. „Пленковиќ им ја отвори вратата, а сега се однесува како да не го гледа тоа“.

Во целата историја на Сплитско-далматинската полицска управа немале полесен случај. Во прво одделение на полициското училиште за средно училиште „Јосип Јовиќ“, поставуваат вакви прашања за да ја тестираат способноста за логичко расудување: во која дупка влегува зелената дрвена коцка, во која влегува сината дрвена топка, кој напишал во Утрине во Загреб „Една августовска ноќ Миљенко нема добро да си помине“, кој во една топла и влажна октомвриска ноќ сакал да ги ебе шугавите комуњари во задник и кој е единствениот во цела Република Хрватска кој се однесува како да не го гледа тоа?

Никогаш, велам, полесен случај.

Па кој е следен? Ех, кој е следен. Како може хрватската полиција да го знае тоа? Никогаш не би бил полесен случај, само ако некој усташки весник, под симболично високо покровителство на владата на Пленковиќ, објави, пред полицијата, некаков список со имиња, презимиња и фотографии од сите главни бандити кои придонесуваат за нетолерантната и исклучива атмосфера во хрватското општество. И тоа, на пример, на насловната страница, за да не може никој да се преправа дека не гледа.

За да може Хрватска конечно да се ослободи од сите тие тепачи и шугави комуњари. И да стане толерантна, инклузивна, убава и наша, онака како што Андреј Пленковиќ сонува илјада години.

(Борис Дежуловиќ е хрватски новинар. Текстот е објавен во хрватскиот магазин „Новости“.)