Добредојдовте во Бугарија, каде што НАТО е виновно за војната во Украина

НАТО е виновно за провоцирањето на „специјалната воена операција“, како што Владимир Путин ја нарече инвазијата на Украина. Вашингтон му помогна на Киев да изгради тајни лаборатории за биолошко оружје. Украина ја бранат нацистите, а светот ги поддржува напорите на Москва да ја ослободи земјата од фашистичкиот режим.

Овие лажни наративи и теории на заговор – дизајнирани да ја зајакнат поддршката за војната на Путин – треба да се очекуваат во Русија и од про-Кремљ троловите на интернет.

Но, додека заканата од лажните вести е глобална, Бугарија стана нулта точка за тоа како таквите дезинформации продолжуваат да се шират главно неконтролирано во Европската унија.

Постојаниот проток на проруски ставови ја преплавува дебатата во Бугарија за војната. Главните поенти на Кремљ ги повторуваат и политичарите, мејнстрим медиумите и експертите. Како резултат на тоа, инвазијата го подели јавното мислење, поттикнувајќи ги стравувањата дека демократските вредности се под закана во најсиромашната земја во ЕУ.

„Бугарија со години е цел на систематски кампањи за дезинформација – и тие напори се исплатат сега“, вели Горан Георгиев, аналитичар од софискиот Центар за проучување на демократијата. „Некои Бугари недвосмислено веруваат во теориите на заговор и ја изгубија довербата во традиционалните медиуми“.

Тоа ги загрижува не само борците за демократија, туку и новата бугарска влада, формирана минатата година под Кирил Петков, чија кампања се фокусираше на чистење на политиката и борба против корупцијата.

За западноевропските очи, примерите на каскадни приказни за заговор и навлегувањето на про-Путин ставови се шокантни. Набргу откако Русија ја нападна Украина кон крајот на февруари, Петков мораше да го отпушти сопствениот министер за одбрана, кој постојано ја нарекуваше нелегалната инвазија како „специјална операција“, прифаќајќи го омилениот еуфемизам на Путин.

Популарни јавни личности и медиуми во Бугарија шират проруски приказни и од други места. Земете го случајот со фабриката за челик „Азовстал“ во Мариупол, каде што мала група украински војници се држеше против руската опсада со недели додека на крајот не се предадоа.

Рускиот провладини таблоид „Комсомолска правда“ пренесе верзија на настаните што ги прикажуваше украинските војници како нацисти. Написот потоа беше преведен и препечатен во бугарскиот таблоид „Труд“, популарен весник со симпатии на Москва. Во него се тврди дека украинските војници што се предале биле пронајдени покриени со тетоважи на свастики и цитати од Хитлер – и тоа го нуди како доказ дека Путин има оправдување да ја нападне Украина – папагалски разоткриени тврдења дека украинската војска е составена од фашисти.

Самата приказна беше доволно лоша. Но, написот го привлече вниманието на бугарскиот новинар и телевизиски водител Мартин Карбовски, кој го сподели со своите 530.000 следбеници на Фејсбук. Во држава од 7 милиони луѓе, тој е една од најпопуларните личности на социјалната платформа.

Во април, еден од коалициските владини партнери на Петков го номинираше Карбовски за позиција во бугарскиот медиумски регулатор кој ги надгледува јавните радиодифузери и медиумскиот плурализам. Кандидатурата на Карбовски предизвика бес кај новинарската заедница во Бугарија и за неколку часа тој ја повлече својата кандидатура.

Карбовски се прикажа себеси дека на крајот не сака да стане државен службеник, прифаќајќи работа од оние на власт кои му биле непријатели.

Според Божидар Божанов, бугарскиот министер за е-влада, проблемот е тешко да се поправи. Бугарија имаше системска слабост кон руската пропаганда долго пред почетокот на војната, рече тој.

„Кремљ користи фабрики за тролови, анонимни сајтови и локални медиуми кои ги контролираат на еден или друг начин“, изјави Божанов за „Политико“. „Како и во другите источноевропски земји, не можеме едноставно да затвориме неколку медиуми под контрола на Русија и да го решиме проблемот со дезинформациите“.

Повторените напори на владата да ги принуди Фејсбук и другите компании за социјални медиуми да преземат повеќе чекори за отстранување на руската пропаганда од нивните платформи, исто така, во голема мера останаа неодговорени, рече Божанов.

Полска и Унгарија исто така се мачеа да се справат со проруската пропаганда. Но, зошто Бугарија е очигледно толку ранлива? Одговорот е делумно културен.

Историските врски меѓу Бугарија и Русија се длабоки. Многу Бугари зборуваат руски и затоа им е лесно да пристапат до верзијата на настаните во Кремљ. Пред инвазијата на Украина, Москва многумина ја сметаа за сојузник.

За време на руско-турската војна 1877-1878 година, Русија ги порази Турците и стави крај на отоманското владеење во Бугарија. Оттогаш, во Бугарија постои размислување што ја гледа Русија како ослободител.

Слободата на медиумите во земјава е поткопана со години. Бугарија заврши на 91. место во најновиот Индекс за слобода на печатот на „Репортери без граници“, искачувајќи се од 112. место минатата година, а невладината организација сè уште ја опишува состојбата со слободата на медиумите во земјата како „кревка и нестабилна“. Неколкуте преостанати независни публикации се борат да преживеат.

„Кревка и нестабилна“

Само 10 отсто од Бугарите мислат дека медиумите во нивната земја се независни, но многумина очигледно сè уште се подготвени да веруваат во она што го читаат. „Еден од големите проблеми во бугарското општество е недостатокот на критичко размислување“, вели Велислава Попова, главен уредник на информативната страница „Дневник.бг“. „Бугарите имаат поголема веројатност да им веруваат на лажните вести и манипулации бидејќи не знаеме да разликуваме дезинформации“.

За време на пандемијата, теоретичарите на заговор сееја невистини ширум светот и најдоа особено приемчива публика во Бугарија, каде што стапките на колебање со вакцините беа високи.

Преродба, екстремна националистичка партија, капитализираше од заговорите за Ковид-19 за време на изборите минатата есен и се трансформираше од маргинален глас во политичка сила претставена во парламентот. Сега, партијата го насочува своето внимание кон војната.

Организираше „мировни“ митинзи на кои беа емитувани ставовите на Кремљ за војната и се вееја руски знамиња. Снимките од настаните на Преродба се преземени од руските медиуми и претставени како доказ за бугарската поддршка за инвазијата на Украина.

Лидерот на партијата Преродба Костадин Костадинов има околу 270.000 следбеници на Фејсбук и тој доминира во политичката дебата на мрежата. Фејсбук сè уште е најпопуларниот социјален медиум во Бугарија, што е важно затоа што, според извештајот за дигитални вести на Институтот Ројтерс за 2021 година, близу 70 отсто од Бугарите ги добиваат своите вести од социјалните мрежи.

Во март беше лансирана петиција со која се повикува на поголема транспарентност за тоа како Фејсбук ја модерира својата содржина. „Забележавме интересен тренд – профилите на кои не пишуваше ништо лошо беа блокирани, додека оние кои беа агресивни и ја поддржуваа војната во Украина не можеа ни да се отстранат“, вели Мартин Осиковски, предавач по историја на медиумите на Новиот бугарски универзитет, кој стои зад петицијата.

Едно можно објаснување, рече Осиковски, е дека руските тролови таргетираат одредени профили, ги пријавуваат во оценки за наводно кршење на правилата на социјалните мрежи, а алгоритмите на Фејсбук автоматски ги блокираат.

Фејсбук соопшти дека се бори против пропагандата во консултација со властите во Бугарија. „Преземаме обемни чекори за борба против ширењето на дезинформации на нашите услуги во регионот и продолжуваме да се консултираме со надворешни експерти и јавна администрација, вклучително и во Бугарија“, рече портпаролот на компанијата-мајка на Фејсбук, „Мета“.

„Ја отстрануваме содржината што ги прекршува нашите политики и работиме со проверувачи на факти од трета страна во регионот за да ги разоткриеме лажните тврдења. Кога ќе оценат нешто како неточно, ја поместуваме оваа содржина пониско за да ја видат помалку луѓе. Исто така, им даваме на луѓето повеќе информации за да одлучат што да читаат, да веруваат и да споделат со додавање на етикети за предупредување на содржината оценета како неточно“.

Има едно нешто што може да го промени сето ова: самата војна. И покрај изобилството на пропаганда, постојат знаци дека бугарското јавно мислење се сменило од почетокот на инвазијата. Рејтингот на Путин во Бугарија беше 32 отсто во февруари, според анкетата на 1.000 луѓе. До април таа падна на 25 проценти.

„Откако Русија почна да ги гранатира украинските градови“, рече Георгиев, „луѓето инстинктивно почнаа да се сомневаат во лагите“. (Политико)