Ацо Чирибирибела

Секоја година во ова време го посетувам Саемот на книгата во Белград, секоја година мојот српски издавач љубезно ме поканува да се сретнам со нивните други таканаречени домашни автори, предводени од познатата писателка Мирјана Бобиќ-Мојсиловиќ, на нивниот штанд со кафе и ракија, и секоја година учтиво им се заблагодарувам, бидејќи ги познавам нивните други таканаречени домашни автори, предводени од познатата писателка Мирјана Бобиќ-Мојсиловиќ, долго време: секој пат прашуваат каков е мојот проблем со споменатата дама, и секој пат убаво им објаснувам каков е мојот проблем со споменатата дама. И така сè до следната година, кога мојот српски издавач повторно ме пречека убаво во Сала 1 и ме покани да се сретнам со нивните други таканаречени домашни автори на нивниот штанд со кафе и ракија, предводени од познатата писателка Мирјана Бобиќ-Мојсиловиќ.

Се сеќавам како да беше вчера. Беше есента на воената 1991 година, југословенската армија и црногорските резервисти го гореа и ограбуваа Конавле, низ белградската „Кнез Михајлов“ одекнуваше Баја Мали Книнџа и „Морем плови једна мала барка“, а јас, како млад репортер на „Слободна Далмација“, седев во поголема новинарска група, коментирајќи го ликот и делото на сега неправедно заборавениот Небојша Јевриќ, кој таа недела во „Дуга“ објави извештај од дубровничкиот фронт под наслов „Гаќишките на хрватската пејачка“, фотографирајќи се себеси во базенот на Тереза Кесовија со целата долна облека од нејзиниот плакар. А новинарката на „Дуга“, Мирјана Бобиќ-Мојсиловиќ, потоа егзалтирано објаснува во кафулето дека станува збор за антивоено дело од последниот белградски боем и српски Ернест Хемингвеј. После тоа, се разбира, го испратив почесниот собир у п…у материну и го напуштив кафулето, за никогаш повеќе да не ја видам споменатата дама.

Или барем не ја видам до пред неколку години, кога на саемот на книгата во Белград, мојот српски издавач љубезно ме покани да се сретнам со другите таканаречени домашни автори на кафе и ракија на нивниот штанд, предводен од прославената писателка Мирјана Бобиќ-Мојсиловиќ.

Мислам, српската бесчесност има долга и луксузно богата традиција: белградската чаршија, на пример, сè уште се смее како хиена денес кога разбушавениот боем од кафеана Јевриќ ѝ раскажува за своите херојски воени подвизи, а кога зборува за силувањата во Босна, прво сериозно објаснува како „жените се легитимен воен плен“, а потоа многу смешно раскажува како го зафркнал американскиот новинар Рој Гутман во Пале, велејќи му дека „најмногу були во Босна превртел Грубан Малиќ“, поради што тој лик од „Херој на магаре“ на Миодраг Булатовиќ завршил, хахаха, во хашкото обвинение. Или кога се сеќава како друг боем, легендарниот Ристо Ѓого – претпоставувам српскиот Конан О’Брајен – во Дневникот на Канал С на Пале во зимата 1993 година, со своето ненадминливо чувство за хумор, се шегуваше сараевчани дека се како најсреќните луѓе на светот, бидејќи „додека сите играат лото и не добива ништо, тие имаат по седум артилериски удари“.

Меѓутоа, она што се случи во Белград два дена по моето враќање од саемот на книгата и мојата неочекувана средба со српската Оријана Фалачи, не го памети ниту луксузно богатата историја на српскиот цинизам и бесчесност.

Дури ни последниот, разбушавен белградски боем, ниту српскиот Хемингвеј, ниту српскиот О’Брајан не би замислиле што слезе од демонскиот ум на поддржувачите на Александар Вучиќ минатата недела, кога по комеморативниот собир во Нови Сад, Дијана Хрка, мајката на дваесет и седумгодишниот Стефан, една од жртвите на смртоносната натстрешница, пристигна во Белград пред Народното собрание за да започне штрајк со глад во очајна потрага по убијците на нејзиниот син, а во Ќациланд од другата страна на полицискиот кордон, разбушавени напредњачки боемци ја пречекаа со песна од моќен звучник, целиот гол српски Брус Спрингстин, и со полни стомаци и грла пееја – „Тргна мајката да го бара својот син“.

„Тргна мајката да го бара својот син“. Па, да ви ебам мајката, тоа би било единственото нешто што еден чесен човек би можел да го каже на тоа, само ако таков човек – за разлика од ѓубрето од Ќациланд, за кое туѓите мајки се легитимен воен плен – не би ги почитувал сите мајки, вклучително и нивните, ни криви ни должни што родиле зли имбецили. А кога не може да каже „да ви ебам мајката“, единственото нешто што му преостанува на еден честит човек е само да занеми.

И така, немо, во глув ужас, ја разбра пораката што стихот „Тргна мајката да го бара својот син“ им ја испрати на српските циници и на Александар Вучиќ – Големиот мајстор на сите циници, самиот српски Емил Сиоран – раскошно богатата историја на српската нечесност.

Зборовите од традиционалната српска, да не речам четничка песна „Мал чамец плови по морето“, која Баја Мали Книнџа ја извлече од прашливиот ковчег со народни богатства во деведесеттите години од војната, го евоцираат сеќавањето на една многу поучна историска епизода: „мал чамец плови по морето“, па во песната „мал чамец плови,/ и во чамецот“, сега ова е интересно, не е „чирибириебела Анка“, туку „во чамецот – мајката на кралот Петар“.

Што прави мајката на кралот Петар во чамец среде море? „Тргна мајката да го бара својот син“/ мајката отиде“ –  понатаму знаете и сами – „да го бара својот син“.

Песната – како што гледаме, слушаме и правилно заклучуваме – е создадена во виорот на Втората светска војна, кога, по приклучувањето кон Тројниот пакт, демонстрациите во Белград и германскиот напад врз Југославија, младиот крал Петар II Караѓорѓевиќ, заедно со својата дворска свита и владини министри, избегал во странство со воен авион од Никшиќ, влечејќи со себе осум сандаци со четиринаесет илјади унци злато од југословенските трезори, а неговата очајна мајка, кралицата Марија – ќерка на романскиот кралски пар Фердинанд Хоенцолерн и Мери од Единбург, внука на британската кралица Викторија – не била мрзелива, се качила во мал чамец и тргнала да го бара.

„Тргнала“ така „мајката да го бара својот син,/ па му се јави на генералот Дража“. Како кралицата Марија, пловејќи по целиот пат низ морето со мал чамец, пристигнала среде Србија, на Равна Гора во Моравичкиот округ – сува рамнина под сува планина чие име самото го кажува Сувобор – остана непознато до крајот на песната и овој текст. Само таму, мајката го прашува генералот Дража: „Чича Дражо, каде е моето дете?“, на што четничкиот командант одговара да не се грижи, бидејќи „српски бајонети го чуваат“.

За разлика од многу народни песни, знаеме точно кога е напишана: на почетокот на летото 1941 година. Како го знаеме тоа? Така што во оригиналниот текст, како што е снимен на албумот „Песни на српските четници“, објавен во српското расејување во педесеттите години, чичко Дража на прашањето на кралицата Марија „каде е моето дете?“ тој не одговара „го чуваат српски бајонети“, туку ја теши со зборовите: „О, кралице, почивај во мир, /твојот Перо сега е во Каиро“. Младиот крал Петар II Караѓорѓевиќ, летајќи со мал авион натоварен со злато над Ерусалим сè до Лондон, накратко слета во Каиро, каде што остана еден месец, од средината на јуни до средината на јули 1941 година.

До крајот на песната и историјата на светот, ќе остане непознато како точно бајонетите на храбрите четници од Равна Гора го чуваат кралот Петар во далечниот Египет, но разбравте што сакаше да каже народниот поет. Но што сакаше да каже историјата на српскиот цинизам и бесчестие?

Историјата на српскиот цинизам и бесчестие сакаше да го каже следново: „малото чамче “ од народната песна и звучниците во Ќациланд се врати по осумдесет години и повторно се закотви, како и порано, чекајќи ја мајката на српскиот крал, која во тоа време, на крајот од Пионирскиот парк, во Караѓорѓевиќовиот дворец, исто како кралот Петар, полека пакува куфери со долна облека и сандаци со злато од српските трезори. По пристапувањето кон Тројниот пакт на Русија, Кина и Америка, по демонстрациите во Белград и нападот на усташките нацисти од српските универзитети – ја разбравте пораката на хумористичната историја на српскиот цинизам – мал авион повторно ќе лета на небото, а мал брод ќе плови по морето, само што овој пат тоа ќе биде Чирибирбибела Ацо, а старата Ангелина, „мајката на кралот Ацо“, ќе плови по морето.

Нејзиниот син, вистина е, сè уште ќе биде чуван од „српски бајонети“ и четници на чичко Дража во Ќациленд – на Равна Гора помеѓу Новиот двор и Народното собрание, но Александар Втори Лигавиот, сега знаеме, повеќе нема да биде на дворот на Караѓорѓевиќ: „О, кралице, почивај во мир, / твојот Ацосега е во Катар“.

Да, во Каиро, се извинувам.

(Борис Дежуловиќ е хрватски новинар. Текстот е објавен во хрватскиот магазин „Новости“.)