Црна Гора: Алта банка под „клуч“, истраги за М-тел и Алта Груп за медиумско влијание

Црногорскиот премиер Милојко Спајиќ изјави дека неодамнешните случувања во земјата и регионот ја потврдуваат сериозноста на информациите што ги поседуваат домашните и партнерските безбедносни служби за можна хибридна активност. Неговите коментари уследија по барањето на неговото движење „Европа сега“ (ПЕС) парламентот да ги испита врските меѓу националните телевизиски емитувачи и М-тел (во мнозинска сопственост на српскиот Телеком Србија), Алта банка и Алта пеј груп (поврзана со српскиот бизнисмен Давор Мацура).

Пишувајќи на X, Спајиќ изјави дека сегашните процеси „ја потврдуваат сериозноста и квалитетот на информациите достапни на нашите и партнерските безбедносни служби, за кои предупредив на крајот на август“. Тој рече дека очекува институциите, врз основа на факти, да утврдат „кој навистина ги бранеше државните интереси, а кој, потпирајќи се на неформални центри на моќ од други држави и користејќи неовластени механизми, се обиде да ја поткопа стабилноста на Црна Гора и да го запре нејзиниот пат кон Европската Унија“.

Претходно Спајиќ објави дека владата поседува сериозни оперативни безбедносни информации што укажуваат дека затворањето на новите преговарачки поглавја со ЕУ може да биде придружено со координирана хибридна акција во која ќе бидат вклучени функционери од најмалку две регионални држави. Тој не ги именуваше земјите во тоа време, но рече дека се очекува поддршка од одредени политички актери и делови од црногорската медиумска сцена.

Парламентарната група на ПЕС поднесе иницијатива за контролно сослушување пред Комисијата за безбедност и одбрана на Собранието во врска со можното хибридно странско влијание врз медиумскиот и политичкиот простор на Црна Гора. Предложеното испитување би ги опфатило финансиските, сопственичките и деловните односи на телевизиските емитувачи со национално покривање со М-тел, Алта банка, Алта пеј груп и други поврзани субјекти, како и сите врски што би можеле да укажуваат на организирано политичко влијание од странство.

Според иницијативата, целта е да се утврди дали финансиските, телекомуникациските и медиумските канали се користени за влијание врз јавното мислење, уредувачката политика и демократските процеси и дали постојат безбедносни ризици за Црна Гора. ПЕС предлага комисијата да одржи контролно сослушување со претставници на надлежните безбедносни и државни институции, да побара релевантни податоци за врските, да размисли за вклучување на комисиите за образование/култура и за економија/финансии и да побара проценка на можните елементи на хибридно странско влијание. Иницијативата не презентира докази дека се случило такво влијание; бара од надлежните институции да истражат.

М-тел работи во Црна Гора од 2007 година и е еден од најголемите телекомуникациски оператори во земјата, кој нуди мобилни и фиксни телефонски услуги, интернет и телевизиски услуги. Мнозинствено е поврзан со српскиот државен Телеком Србија. 

Алта банка и Алта Пеј Груп се дел од деловниот систем на српскиот бизнисмен Давор Мацура. Народната банка на Србија ја одзеде лиценцата за работа на Алта банка на 30 октомври откако супервизорските проверки открија значително влошување на финансиската состојба на банката и ризик од понатамошно влошување на ликвидноста, загрозувајќи ги интересите на штедачите. Менаџментот беше префрлен во Агенцијата за осигурување на депозити и беа покренати постапки против банката, нејзините акционери, менаџментот и другите одговорни лица. EUalive претходно извести за одземањето на лиценцата пред зори, собирањето на штедачи надвор од филијалите и претходната улога на банката во плаќањата и сметките за руски клиенти.

Централната банка на Црна Гора (CBCG) објави дека Алта банка нема лиценца за банкарски операции во Црна Гора и дека одлуката на српскиот регулатор не ја загрозува стабилноста на црногорскиот финансиски систем. Сепак, Алта Пеј Груп Подгорица поседува лиценца од централната банка издадена во јануари 2024 година за обезбедување услуги за плаќање и трансфер на пари. Таа не е банка и не прифаќа депозити. CBCG соопшти дека веќе започнала проверки – пред најновите настани во Србија – за тоа дали Алта Пеј Груп Подгорица продолжува да ги исполнува законските услови за обезбедување услуги за плаќање.

На Мацура му беше одбиен влез во Црна Гора на 14 октомври по слетувањето на аеродромот во Подгорица. Според извештаите на подгоричкиот весник „Вијести“, забраната е изречена од причини поврзани со националната/внатрешната безбедност. Весникот подоцна објави дека одлуката на Полициската управа е издадена на 18 јули и трае две години. 

Правните застапници на Мацура изјавија дека не се објаснети никакви конкретни акти со кои тој би ја загрозил државната безбедност, побараа укинување на забраната и предупредија на можноста за меѓународна арбитража.

Мацура е поврзан со сопственоста со системот Алта Пеј. Алта Груп беше 100% сопственик на Алта Банка, а тој беше претседател на нејзиниот одбор на директори. Црногорските медиуми, исто така, објавија дека Мацура неодамна се обидел да склучи договори за сосопственост за одредени луксузни имоти на брегот, но дека тоа било спречено. (EU Alive)