Во кои земји можете да се купи повеќе храна со минимална плата отколку пред пет години?
Цените на храната и безалкохолните пијалоци се зголемија во просек за 34 проценти во Европа и Европската Унија помеѓу август 2021 и август 2026 година, според податоците на Евростат анализирани од Euronews Business.
Највисоко зголемување е забележано во Унгарија, каде што цените се зголемија за 57 проценти, по што следат Бугарија со 54 и Романија со 53 проценти. Најниско, од 21 процент, зголемување на цените на храната и безалкохолните пијалоци е забележано во Кипар. Меѓу 35-те европски земји вклучени во пошироката споредба, зголемувањето беше најмало во Швајцарија, каде што изнесуваше пет проценти.
Во Македонија цените се зголемиле 46 проценти, што е над европскиот просек од 34 отсто. Во Словенија, цените се зголемија за 35 проценти, што е малку над просекот на ЕУ. Во Хрватска за 43, во Италија за 30 и во Австрија за 32 проценти.
Посебен случај е Турција, каде што цените на храната и безалкохолните пијалоци се зголемија за 752 проценти за пет години. „Еуроњуз“ го припишува растот на Турција на продолжениот период на висока инфлација, која беше поттикната и од острата девалвација на лирата. Цените беа поттикнати од поскапите увезени стоки и производствени инпути, делумно поради монетарната политика која се базираше на намалување на каматните стапки до 2023 година и покрај високата инфлација.
Покрај веќе постоечките инфлациски притисоци, порастот на цените на храната во Европа беше поттикнат и од руската инвазија на Украина, која ги зголеми трошоците за енергија, ѓубрива и транспорт и предизвика нарушувања на земјоделските пазари.
Минималните плати генерално растеа побрзо
Минималните плати, исто така, се зголемија во повеќето од 26-те споредени европски земји. Во Македонија во овој период се зголемила за 74 отсто, во Унгарија, законската минимална плата во локална валута се зголеми за 93 проценти, во Германија за 46, во Шпанија за 29 и во Франција за 20 проценти. Зголемувањето беше уште поизразено во Турција, каде што минималната плата се зголеми за 823 проценти. Таа, исто така, се зголеми повеќе од двојно во Србија, за 103 проценти, и во Црна Гора, за 102 проценти.
Во Словенија, бруто минималната плата се зголеми за 45 проценти, а во Хрватска за 86 проценти. Италија и Австрија немаат законска минимална плата. Минималните плати се регулирани со колективни договори.
За да се процени реалната промена на куповната моќ, не е доволно да се спореди процентот на зголемување на платите и цените. Затоа, Euronews пресмета колку храна може да купи работник со една бруто минимална плата во август 2021 година и колку во август 2026 година. Пресметката не ги зема предвид даноците, киријата и другите трошоци за живот, па затоа не го прикажува вкупниот расположлив приход на домаќинството.
Најголемата загуба во Малта, најголемото зголемување на Балканот
Во три од 26-те земји, минималната плата ја изгуби куповната моќ во споредба со цените на храната. Во Малта, работник со минимална плата можеше да купи 100 споредливи кошнички за храна во 2021 година, но пет години подоцна само 94, што е пад од шест проценти. Во Шпанија, загубата беше пет проценти, а во Франција, четири проценти.
Најголемо зголемување на куповната моќ е забележано во Србија и Црна Гора, каде што количината на храна што може да се купи со минимална плата се зголеми за 37 проценти. Куповната моќ на храната се зголеми и за повеќе од една петтина во Хрватска, Албанија, Романија, Унгарија, Бугарија и Литванија. Во Македонија се зголемила за 19 отсто, покажува табелата што ја објави Еуроњус. Во Ирска се зголеми за десет проценти, во Германија за девет проценти, во Грција за седум, во Белгија и Холандија за шест и во Португалија за три проценти.
Во Турција, и покрај екстремната инфлација, куповната моќ на минималната плата во однос на цените на храната се зголеми за осум проценти. Платите се зголемија за 823 проценти, а цените на храната за 752 проценти, но разликата помеѓу овие стапки сама по себе не укажува на промена во реалната куповна моќ. Според „Еуроњуз“, минималната плата во Турција заостануваше зад зголемувањето на цените на храната некое време во 2021 и 2022 година, а од јануари 2024 година, нејзиниот раст остана повисок од зголемувањето на цените на храната.