Викотници и бес: Како Зеленски го смени неговиот клучен сојузник Јермак

Украинскиот претседател Володимир Зеленски го разреши шефот на претседателската администрација, Андриј Јермак, еден од најмоќните луѓе во земјата, во петокот, 28 ноември. Одлуката беше донесена откако антикорупциските власти го претресоа домот на Јермак како дел од истрагата за проневера во државната енергетска компанија „Енергоатом“, објавува независниот руски портал „Медуза“.

Истрагата, која ја потресе украинската јавност во последните недели, долго време беше опкружена со шпекулации. Во политичките кругови се зборуваше дека името на најблискиот помошник на претседателот може да се појави во корупцискиот скандал, а некои советници предложија Зеленски однапред да го разреши. Сепак, Зеленски се обиде да го заштити, па дури и му довери водечка улога во преговорите за мировен план со Соединетите Држави. Сепак, по полицискиот претрес, ова повеќе не беше можно, иако Јермак сè уште не е формално обвинет.

Претресот на станот на Јермак траеше осум часа

Рано наутро на 28 ноември, три возила со истражители од Националното биро за борба против корупцијата (НАБУ) и Специјализираното обвинителство за борба против корупцијата (САПО) пристигнаа во владиниот округ на Киев, кој е заштитен со строги безбедносни проверки. Стражарите прво се обидоа да ги спречат, но мораа да попуштат. Претресот на станот на Јермак траеше осум часа, а беа запленети телефони и лаптопи.

Судската наредба за претресот беше издадена на 21 ноември, што, според украинското правосудство, јасно покажува дека Зеленски знаел со денови однапред дека неговата десна рака е цел на истрагата. И покрај ова, претседателот ја одложи одлуката.

Додека истражителите сè уште беа во домот на Јермак, Зеленски се сретна со првиот вицепремиер Михаил Федоров, шефот на СБУ Васил Малјук и раководителите на НАБУ и САПО. Според „Правда“, претседателот изгледал како човек кој разбирал дека се бори на два фронта, воен и политички, и дека понатамошното прикривање може да се смета за знак на хаос во средината на мировните преговори со Западот.

„Зеленски ги пречека своите гости со духот на човек кој одеднаш сфати дека битките на два фронта, странски и домашен, не се закана за поединечни политички личности, туку за самото управување со земјата“, пишува „Украинска правда“.

Зеленски наводно сакал да најде решение со кое интересот на антикорупциските агенции за шефот на претседателската канцеларија нема да биде сфатен на Запад како „сигнал за хаос“ и нема да ги поткопа мировните преговори za Украина. Федоров верувал дека Јермак треба да биде отпуштен. „Украинска правда“ не го наведува ставот на Малjук, но забележува дека Јермак неодамна се обидел да го разреши шефот на СБУ затоа што Малjук наводно „ги превидел“ подготовките за откритијата во случајот „Енергоатом“ и „не успеал да го заштити“.

Средбата кaj Зеленски траела еден час. Потоа, украинскиот претседател направил пауза за да ја разгледа ситуацијата. Неколку часа подоцна, тој наредил да се подготви писмото за оставка на Јермак. Во тоа време немало контакт со Јермак.

Според „Украинска правда“, кога од Јермак било побарано да напише писмо за оставка, тој реагирал со „получасовен излив на  бес, навреди, прекори и обвинувања“ кон претседателот.

„Јермак не верувал до самиот крај дека Првиот [Зеленски] ќе го отстрани. А уште повеќе – кога се соочил со свршен чин. Велат дека она што најмногу го разбеснило било токму тоа што претседателот го напуштил“, изјавил извор близок до Јермак.

„Украинска правда“ нагласува дека Јермак долго време се обидува да назначи „своите луѓе“ на клучни владини позиции – очигледно во обид да го консолидира или прошири своето политичко влијание. Но, во критичниот момент, неговите штитеници не успеаја да застанат во негова одбрана. Поточно, Олех Татаров, заменик-шефот на претседателската канцеларија, кој ги надгледува безбедносните сили, се залагаше за разрешување на Јермак. Тој ја задржа позицијата заменик на Јермак пет години, и покрај корупциските скандали.

Претседателот на Врховната рада, Руслан Стефанчук, и министерот за одбрана, Денис Шмихал, исто така предложија разрешување на Јермак. Претставници на Белата куќа, исто така, навестуваа за потребата од негова замена неколку месеци, вклучително и преку остри анонимни коментари во печатот.

„[Зеленски на крајот сфати] дека оваа [оставка на Јермак] е неизбежна. И дека е поддржана од сите – од пратениците, безбедносните службеници, општеството и клучните меѓународни партнери. Дека ова беше одлука наметната од државата, неопходна за земјата, за ресетирање на многу клучни институции и критични процеси во земјата“, рече еден од изворите на „Украинска правда“.

Според весникот, некои претставници на „највисоките нивоа на власта“ дури создале и таен чет за да ги координираат напорите за отстранување на Јермак од функцијата. „[Неговата] оставка веќе беше неизбежна реалност. Тој едноставно ги обедини сите против себе“, изјави еден од оние што се придружија на разговорот.

Денот по отпуштањето на Јермак, во четот се појави порака: „Ништо не е попријатно на фотографиите од кабинетот на претседателот во саботата од празната столица од неговата десна страна“. Извор за „Украинска правда“ се пошегува дека разговорот добил најмногу лајкови од почетокот на разговорот.

По претресот, Јермак не беше обвинет за никакви криминали. Сепак, изворите на „Украинска правда“ уверуваат дека тоа е само прашање на време.

Самиот Јермак објави дека ќе оди на фронтот: „Јас сум чесен и пристоен човек. Бев посрамен и моето достоинство не е заштитено, и покрај фактот дека сум во Киев од 24 февруари 2022 година. Затоа, не сакам да му создавам проблеми на Зеленски: одам на фронтот. Навреден сум од валкањето упатено кон мене, а уште повеќе навреден од недостатокот на поддршка од оние кои ја знаат вистината“, изјави тој за „Њујорк пост“.

Иако овие зборови се проткаени со огорченост кон Зеленски, Јермак изјави за „Фајненшел тајмс“ дека нема злоба: „Тој ми беше пријател пред оваа работа, а ќе го паметам и потоа“.

Воената служба нема да го заштити Јермак од кривично гонење, доколку има. Затоа, неговото ветување да оди на фронтот е поверојатно обид да го поправи својот углед. Каде Јермак има намера да служи сè уште е непознато. Новинарката и политичарка Татјана Чорновол изјави дека би била подготовка да го прифати во својот вод како оператор на дронови: „Тој ќе биде обичен војник без минато“.

Зеленски сега се соочува со задачата да назначи нов шеф на неговата канцеларија. „Во зависност од избраниот кандидат, ќе стане јасно дали раскинувањето со Јермак било само козметичка реконструкција на претседателската администрација или подготовка за голема реконструкција на системот на владеење“, пишува „Украинска правда“.

Според весникот, потенцијални кандидати се првиот вицепремиер и министер за дигитална трансформација Михајло Федоров, министерот за одбрана Денис Шмихал, заменик-шефот на претседателската канцеларија за воени работи Павло Палиса и првиот заменик-министер за надворешни работи Сергеј Кислица.

Наместо Јермак, украинската делегација на преговорите со САД ја предводеше Рустем Умеров, секретар на Советот за национална безбедност и одбрана, чие име се појави и во кривичниот случај против „Енергоатом“. Умеров сведочеше во тој случај како сведок.