Треба ли Македонија да стравува од енергетската криза во Европа

Невообичаено долгиот период на многу топло време во Европа и намалените водостои на некои од најголемите реки како Рајна и Дунав, од една страна ја зголемија потрошувачката на електрилчна енергија, а од друга, доведоа до намалување на производството кај хидроелектраните и до најави за можно исклучување на некои од нуклеарните централи. Нуклеарката Пакш, која обезбедува дури 40 отсто од потребната електрична енергија во Унгарија, „за влакно“ избегна исклучување, нуклеарната централа „Кршко“ во Словенија, која ја снабдува и Хрватска, го намали производството поради еколошки предиззвици, (зголемување на температурата во реката Сава над дозволениот максимум), во Србија најголемата хидроелектраната „Ѓердап“ работи со четвртина од капацитетот… Сето ова придонесе во некои од овие земји надчежните да побараат индустријата да троши помалку енергија, а граѓаните да штедат.

Каква е ситуацијата во Македонија, дали има непосредна опасност за производството на електрична енергија, или пак посредно да ги почувствуваме последиците поради намалената понуда и зголемената побарувачка на струја во регионот?

Од Министерството за енергетика денеска преку соопштение до медиумите порачаа дека 
континуирано ја следат состојбата во регионот и во Европа, како и домашните хидролошки показатели.

„Според расположливите податоци, состојбата во Македонија е стабилна и во моментов не постојат индикации дека ниските водостои во Европа претставуваат ризик за сигурноста на домашното производство на електрична енергија“, велат од Министерството.

Од таму додаваат дека Министерството, заедно со АД ЕСМ, АД МЕПСО и останатите надлежни институции, редовно ги следи хидролошките параметри, расположливите резерви и прогнозите, со цел навремено да се преземат сите потребни мерки доколку условите се променат.

„Состојбата со акумулациите во моментов е стабилна и овозможува сигурно управување со домашниот хидропотенцијал. Хидропотенцијалот е со вкупна исполнетост на акумулациите од околу 70 проценти. Тоа овозможува да се одговори на актуелните потреби во рамките на планираното производство“, се вели во соопштението. 

Од Министерствот посочуваат дека домашните акумулации се управуваат внимателно и согласно оперативните планови, што овозможува сигурно производство на електрична енергија и стабилно функционирање на електроенергетскиот систем. Истовремено, хидроелектраните продолжуваат да обезбедуваат и системски услуги неопходни за одржување на стабилноста на електроенергетската мрежа.

Притоа, објаснуваат дека показателите за домашното производство се охрабрувачки. Според податоците на Државниот завод за статистика, во мај годинава во Македонија се произведени 462.653 MWh електрична енергија, со што се покриени 96,5 проценти од домашната потрошувачка што претставува значително повисоко учество на домашното производство во обезбедувањето на потребите на државата. Во исто време, податоците од АД ЕСМ покажуваат значително зголемување на производството од хидроелектраните – за 76 проценти во однос на истиот период минатата година, како и раст од околу 10 проценти кај ветерните електрани.

„Овие резултати се потврда дека постепената диверзификација на производните капацитети, внимателното управување со акумулациите и подобреното планирање придонесуваат за поголема отпорност на македонскиот енергетски систем во услови на сè почести климатски промени“, велат од Министерството за енергетика.

Според податоците на Државниот завод за статистика, во мај годинава најголемо учество во бруто производствотo на електрична енергија во земјава имале термоелектраните (31,7 отсто), само малку повеќе од сѐ поприсутните соларни електрични централи (31 отсто). Учеството на хидроцентралите во бруто производството на електрична енергија било 29,8 отсто, а на ветерните електрични централи 6,8 отсто и на биогасните централи под еден отсто.

Сепак, и покрај напредокот, Македонија сѐ уште е нето увозник на електрична енергија, што ја прави ранлива односно е под директно влијание прекуу цените на струјата на берзите за електричмна енергија. Односно, во услови на криза, цените на струјата и гасот во Европа се прелеваат и кај нас, што најдиректно го чувствуваат компаниите, односно големите потрошувачи кои струја набавуваат на слободниот пазар, додека граѓаните и натаму се заштитени преку регулирањето на цената на струјата. Во услови на зголемени трошоци за струја, се зголемуваат и инфлаторните притизоци.

На берзата Хупекс, која е водечка берза за електрична енергија во Унгарија, но и во регионот, минатата недела на пазарот за ден однапред цените се движеа од околу 178,57 евра за мегатачас до 186,90 евра, додека цените на врвното оптоварување (PL) се стабилизираа околу 150,34 евра за мегават час до 158,74 евра, што ги одразува цврстите услови на летната побарувачка.

Од Министерството за енергетика во соопштението велат дека последните глобални енергетски кризи уште еднаш потврдија дека енергетската независност денес претставува едно од најважните мерила за отпорноста на секоја современа држава.

„Државите кои инвестираат во сопствено производство и во диверзифицирани енергетски врски се поотпорни на надворешни шокови, поконкурентни и поуспешно ги штитат интересите на своите граѓани и економија. Климатските промени претставуваат сериозен фактор што мора да биде земен предвид при планирањето на националните енергетски политики“, се вели во соопштението, при што се додава дека Министерството продолжува со долгорочни политики насочени кон поголемо домашно производство, јакнењето на енергетската отпорност преку диверзификација на производните извори, инвестиции во обновливи извори на енергија, модернизација на електроенергетската инфраструктура, развој на складирање на енергија и унапредување на регионалната енергетска поврзаност. Истовремено, продолжува и процесот на подобрување на системите за планирање, следење и управување со ризици, со цел енергетскиот сектор да биде подготвен за сè поизразените климатски предизвици.

„Министерството ќе продолжи внимателно да ја следи состојбата во земјата и регионот и навремено ќе ја информира јавноста за сите релевантни информации, со единствена цел – обезбедување стабилно, сигурно и одржливо снабдување со електрична енергија за граѓаните и стопанството“, се вели во соопштенито.

Инвестиции во нови капацитети

Од Министерството за енергетика велат дека паралелно се инвестира во нови капацитети за производство од обновливи извори, во модернизација на електроенергетската инфраструктура, во развој на батериски системи за складирање на електрична енергија, како и во проекти што ќе овозможат поголема флексибилност и побрзо прилагодување на системот во услови на климатски и пазарни промени.

Во тек е изградбата на втората фаза од ветерниот парк „Богданци“, со што неговиот инсталиран капацитет ќе достигне 50 MW, а започнуваат и активностите за реализација на фотонапонските електрани „Битола 1“ и „Осломеј 2“, додека подготовките за „Битола 2“ и „Битола 3“ се во напредна фаза. Истовремено, се создаваат услови за поширока примена на системи за складирање на електрична енергија, кои ќе овозможат поефикасно искористување на обновливите извори и поголема стабилност на системот.

Покрај домашното производство, значајна улога има и регионалната енергетска поврзаност. Интензивно се реализира проектот за гасниот интерконектор со Грција, кој ќе овозможи пристап до нови извори на природен гас, а паралелно се подготвува и реализацијата на интерконекторот со Србија.

Истовремено, Македонија обезбеди покана за приклучување кон Вертикалниот гасен коридор – една од најзначајните европски иницијативи за диверзификација на снабдувањето со природен гас и зајакнување на енергетската стабилност во Југоисточна, Централна и Источна Европа. Со ова приклучување во координирана европска мрежа од национални гасоводи, интерконектори и терминали преку кои природниот гас ќе може да се движи по повеќе правци, од југ кон север на Европа, значително се зголемува и стратешката вредност на интерконекторите со Грција и Србија.

Наместо да бидат само национални проекти, стануваат дел од поширока европска транспортна мрежа, што ќе овозможи подобро искористување на капацитетите, поголема флексибилност и повисоко ниво на сигурност во снабдувањето, а со тоа земјата станува и важна транзитна точка за снабдување со гас во регионот и Европа, велат во соопштение од Министерството за енергетика.