Следниот кошмар на НАТО: Францускo излегување од Алијансата

БРИСЕЛ — НАТО се подготвува за многу реалната можност следниот француски претседател да направи голема дупка во алијансата.Додека алијансата се бори со сомнежи околу одбранбената посветеност на Вашингтон кон Европа и се вооружува за да се подготви за евентуален напад од Русија, неодамнешните француски анкети покажуваат дека околу половина од француските гласачи на изборите следната година ги поддржуваат тврдокорните кандидати кои имаат забелешки кон НАТО.

Марин Ле Пен од крајно десничарската партија Национален собир сака да го извлече Париз од интегрираната команда на блокот, додека Жан-Лук Мелешон од крајната левица изјави дека сака да се повлече од алијансата.Повлекувањето од НАТО од страна на Франција – единствената нуклеарна сила на ЕУ – би испратило шок-бранови низ алијансата, ставајќи ги во прашање француските распоредувања во Романија и Естонија, ограничувајќи го пристапот до клучниот комплет за бојно поле и затапувајќи ја воената координација меѓу 32-те членки.

И времето не може да биде полошо. Под водство на Доналд Трамп, САД почнаа да ги намалуваат силите во Европа, ставајќи ги другите сојузници во ситуација што побрзо да мораат  да изградат својата одбрана како одговор на предупредувањата дека Русија би можела да го нападне алијансата оваа деценија.

„Со помало присуство на САД, она што не го сакате е голема европска земја да се дистанцира од алијансата, особено во време кога главната  цел е Европејците, вклучително и Франција, секако, да преземат поголема одговорност“, рече Џејми Шеј, виш соработник за одбрана во тинк-тенкот „Пријатели на Европа“ и поранешен портпарол на НАТО.

Последиците од напуштањето на обединетата команда на НАТО би претставувале проблеми за Париз, како и за алијансата.

„Се надеваме дека Франција ги разбира долгорочните придобивки од силен НАТО… и тоа [бара] и Франција целосно да се интегрира во структурите на НАТО“, изјави финскиот министер за одбрана Анти Хаканен. „Затоа се надеваме дека во одбранбената политика… тие ќе ја задржат својата политичка линија на силна позиција.“

Со оглед на тоа што претседателските избори се по осум месеци, исходот е далеку од сигурен. Исто така, постои можност кандидатите да ги омекнат своите ставови за алијансата откако ќе бидат избрани – слично како што направи италијанската премиерка Џорџија Мелони во 2022 година. Но, со оглед на историски напнатиот однос на земјата со алијансата, заканата за НАТО е сериозна.

„Се плашам од тие избори“, рече еден дипломат на НАТО, кој како и другите за оваа сторија доби анонимност за слободно да зборува за чувствителната работа. „Губењето на Франција би било ужасно.“

Ова не би бил прв пат Франција да ја напушти интегрираната команда на НАТО. Во 1966 година, тогашниот француски претседател Шарл де Гол го прекина учеството на неговата земја во воените структури на НАТО, наведувајќи ја потребата од поголем суверенитет. Тој избрка околу 26.000 војници и го принуди НАТО да се премести во Белгија. Париз ја поништи таа одлука дури во 2009 година, под водство на поранешниот претседател Никола Саркози.

„Ако тоа се случи повторно, Париз веројатно нема целосно да ги прекине врските со алијансата“, рече Фабрис Потие, извршен директор на политичката консултантска куќа „Расмусен Глобал“ и поранешен раководител на планирањето на политиките на НАТО. „Сепак, би било глупаво да се мисли дека ќе има континуитет под нов тврдокорен претседател“, рече тој.

„Французите никогаш не биле најпро-НАТО членки“, рече тој. Според внатрешните анкети на алијансата од оваа пролет, околу 54 проценти од француските гласачи рекле дека ќе гласаат за останување во НАТО – втор најнизок од 32-те членки на НАТО по Црна Гора.

И додека францускиот систем за претседателски избори во два круга претходно ги спречи тврдокорните да победат додека гласачите се собираат околу поумерените кандидати, тоа можеби нема да се случи следната година. И Ле Пен и Меланшон ги искажаа своите аргументи гласно и јасно.

„Мора да ја напуштиме интегрираната команда на НАТО“, рече Ле Пен кон крајот на мај – и тоа не е само реторика на кампањата. Според функционер со познавање од прва рака, таа го истакнала ова и на состанок зад затворени врати со врвен француски воен командант претходно оваа година. Ле Пен, исто така, тврдеше дека Франција на крајот ќе мора да го продолжи контактот со Русија, додаде функционерот.

„Денес, токму проруската фракција ја врати власта во Националниот собир“, рече француски пратеник близок до владата.

Меланшон отиде уште подалеку. Долгогодишен критичар на НАТО, кон крајот на минатиот месец тој ги истакна некои од своите клучни меѓународни приоритети, вклучително и целосно повлекување од НАТО поради „отворено непријателскиот“ став на Америка.

„Не може да се зборува за останување членка на НАТО“, изјави тој на конференција во јуни.
Следењето на таа закана би имало сериозни последици за НАТО.

„Франција не е само членка основач, туку и клучен играч во овој сојуз, не само поради својот нуклеарен арсенал“, рече Мари-Агнес Страк Цимерман, претседателка на одборот за одбрана на Европскиот парламент. „Постои само една група што има корист од ова – а тоа се непријателите на нашата слобода“.

Во теорија, одлуката за напуштање на командните структури на НАТО би можела да се донесе веднаш, објасни францускиот генерал-потполковник Мишел Јаковлеф, поранешен заменик-началник на Генералштабот во воениот штаб на алијансата. Францускиот претседател не треба да се консултира со парламентот, а клаузулата за едногодишно повлекување во договорот на НАТО се однесува само на земјите што ги напуштаат политичките структури на алијансата – што не би било нужно случај според политиката на Ле Пен.

Сепак, во пракса, веројатно би траело околу една година, процени тој, бидејќи транзицијата би вклучувала повлекување на околу 1.000 офицери трајно распоредени во НАТО, како и формирање тело за координација со алијансата во иднина – исто како што направи Де Гол откако Франција ја напушти командата.

Но, дури и по потегот на Де Гол, Париз продолжи да одржува блиски врски со НАТО и често се приклучуваше на распоредувања. Со претседател со тврда линија следната година, тоа би можело да се одвива поинаку.

Најголемите стравувања во тоа сценарио се однесуваат на иднината на борбената група предводена од Франција во Романија од 1.200 војници, неформалната соработка на Франција со НАТО за нуклеарно оружје и нејзините специјализирани капацитети како сателити и разузнавање, според тројца дипломати на НАТО.

На пример, без Франција, воените планери на НАТО би го изгубиле пристапот до единствениот носач на авиони на нуклеарен погон во Европа, амфибиска флота што вклучува бродови од класата Мистрал, разузнавачки сателити ЦЕРЕС и моќна морнарица способна да распореди околу 65 проценти од својата флота – стапка дури и над онаа на САД, рече Јаковлеф.

„Факт е дека имаме по малку од сè“, тврдеше Јаковлеф, додавајќи дека заминувањето на Франција од командната структура би имало и „буџетски последици“ за алијансата – Франција моментално придонесува со 10 проценти од годишниот оперативен буџет на НАТО од 5,3 милијарди евра.

„Тоа би ја ослабело алијансата затоа што ние сè уште сме најзначајната сила по Америка“, рече тој.
Но, напуштањето на командните структури на НАТО би ѝ наштетило и на Франција. Иако земјата би го задржала своето место во политичките тела на НАТО – вклучително и правото на глас за активирање на клаузулата за заемна одбрана на алијансата – нејзините овластувања би се намалиле кога станува збор за воени предлози, бидејќи многу од нив се претходно договорени од воениот персонал на НАТО, рече Јаковлеф. Тоа значи дека Париз може само да „прифати или да ги напушти“ конечните предлози.

Франција, исто така, би изгубила високи позиции во алијансата, рече Јаковлеф, вклучително и функцијата врховен командант на сојузничките сили за трансформација, позицијата заменик-командант во воздушниот воен штаб на НАТО и началник на штабот во нејзината база Брунсум во Германија. И ако Франција престане со споделувањето информации, тоа би можело да го попречи сопствениот пристап до информации за тоа што се случува во остатокот од алијансата.

Заминувањето „сигурно би знаело губење на влијание“, рече Јаковлеф. Тоа „би чинело многу – политички, технички, оперативно и структурно“.

И политички, тоа би можело да значи дека Германија ќе стане водечка членка на НАТО во Европа. „Со Франција надвор и повлекувањето на Американците… Германија би требало да се засили“, рече дипломатот на НАТО цитиран погоре. „Ако излезете, губите сè. Веќе има масовен пресврт економски, политички, кон Германија и Полска, кои сега се големи трошачи во однос на БДП“, рече Шеј, поранешниот портпарол на НАТО. „Тоа едноставно би го забрзало она што веќе се случува.“

За да се спречи најлошото сценарио, тврдеше Шеј, претставниците на НАТО треба да почнат да прават заткулисни обиди до пратениците од Националниот собир и Франција Непокорена за да ги убедат во овие недостатоци – и да му понудат на Париз повеќе командни места за да ја покажат својата важност за алијансата.

Како што се приближуваат изборите, можноста за победа на сила скептична кон НАТО во Париз е растечка загриженост во алијансата.

„Ќе преживееме“, рече истиот дипломат, но „ќе биде многу, многу опасно.“ (Политико)