Писател без глас е како општество без совест

Mакедонските писатели молчат, а светот вреска. За Македонскиот ПЕН центар , а и Друштвото на писателите на Македонија (ДПМ) како професионални организации во кои членуваат писатели и интелектуалци, очекувате јавен став за крупните општествени, политички, воени и морални прашања.
Зошто молчат или не заземаат став?
Страв од политичка поларизација? Секој јавен став денес лесно се толкува како партиско определување.
Институционална инертност? Здруженијата понекогаш се повеќе насочени кон сопствената културна програма отколку кон јавната улога на интелектуалците.
Поделеност меѓу самите членови. Во мала културна средина , јавната критика може да создаде конфликти со институции, медиуми или политички структури.
Променета улога на писателот. Дел од современите писатели сметаат дека нивното „политичко“ дејствување треба да остане во самото книжeвно дело, а не преку соопштенија на Здружението.
И, секако, можно е едноставно да постои недостиг на храброст и чувство за јавна одговорност.Тоа е веќе вредносна оценка, но не е неразумно да се постави.
Токму тука е суштината: ПЕН и ДПМ не треба да бидат политички организации, но тоа не значи дека треба да бидат аполитични кога се загрозени човековото достоинство, слободата на изразување, мирот, цивилите или културното наследсство.
Особено за ПЕН, тоа е значајно зашто самата меѓународна организација е изградена околу слободата на изразување и одбраната на писателите.
На официјалната страница на ДПМ во 2026 доминираат книжевни и институционални активности, конкурски, награди, или културна соработка.Тоа само по себе не е проблем. Проблемот е што книжевната институција речиси и да не се појавува како глас на книжевниците за пошироките морални и општествени прашања.
А што е со ПЕН?
Тука очекувањата се уште поголеми. Македонскиот ПЕН центар е член на ПЕН Интернационал, организација чија суштинска мисија е поврзана со литературата и одбраната на слободата на изразување на писателите и на јавните личности.
Затоа е легитимно да се праша:
Каде е гласот на македонскиот ПЕН кога се напаѓа слободата на говорот?
Каде е кога писатели се прогонуваат?
Каде е кога цивили страдаат во војни?
Каде е кога културта се претвора во политичка алатка?
Каде е кога јавниот простор се полни со омраза, лаги и дехуманизација?

Не велиме дека ПЕН треба да има став за секоја дневнополитичка тема. Напротив – тоа би било погрешно. Но постои разлика меѓу партиско мешање во политика и морален став за човековите права и слободата на изразување.
Тука е суштинскиот проблем. Прашањето не е само „Зошто ПЕН и ДПМ молчат“
Туку:„ Дали македонскиот писател денес ја чувствува својата општествена одговорност?
Писателот не е само автор на книги. Писателите често биле меѓу оние што јавно и храбро го соопштувале она што другите се плашеле да го кажат.
Ако институциите на писателите се сведат на награди, конкурси, свечености и меѓусебно признавање, а ги нема кога општетството се соочува со сериозни морални дилеми, тогаш се поставува прашањето дали книжевната елита се претворила во затворен културен круг наместо во критичка совест на општеството.