Наванатем „Нави“ Пилај е добитничка на Нобеловата награда за мир

Норвешкиот Нобелов комитет одлучи да ја додели Нобеловата награда за мир за 2026 година на Наванатем „Нави“ Пилај, за нејзините заложби за унапредување на мирот и меѓународното право.

Нобеловата награда за мир за 2026 година ѝ припаѓа на личност која, со исклучителна храброст и интегритет, го трасираше патот кон посеопфатен глобален правен поредок.

Овогодишната лауреатка одигра клучна улога во обезбедувањето воените злосторства, злосторствата против човештвото и геноцидот да бидат предмет на правно гонење.

Посветеноста на Нави Пилај кон универзалните правни начела и нејзиниот цврст морален компас се константи во нејзината долга кариера. Родена во семејство со индиско-тамилско потекло за време на апартхејдот во Дурбан, Јужна Африка, Пилај стана правник и пионер во правото, спротивставувајќи се на длабоката структурна дискриминација, сегрегација и исклученост. Низ нејзината кариера се провлекува заедничка нишка: од нејзината рана работа во одбрана на Нелсон Мандела и другите кои се спротивставија на апартхејдот, па сè до нејзиниот ангажман како судија во некои од клучните меѓународни судски процеси на нашето време.

Овогодишната лауреатка значително ги прошири опсегот и влијанието на меѓународното право. Таа служеше како судија во Високиот суд во Јужна Африка, во Меѓународниот кривичен трибунал за Руанда и во Меѓународниот кривичен суд. Таа беше Висок комесар на Обединетите нации за човекови права, а до неодамна претседаваше со Независната меѓународна истражна комисија на ОН за окупираните палестински територии. Денес, Нави Пилај е судија во Меѓународниот суд на правдата во случајот во кој Мјанмар е обвинет за геноцид.

Во историски меѓународни судски процеси, таа покажа дека правните мерки можат да помогнат во спречувањето на воени дејствија и насилство. Нави Пилај исто така придонесе за зајакнување на институциите на меѓународното право. Нејзината независност, стручност и непоколебливост ја направија една од најпочитуваните меѓународни правнички на нашето време.

Со доделувањето на овогодишната Нобелова награда за мир, Норвешкиот Нобелов комитет сака да го потсети светот дека владеењето на правото – на национално и меѓународно ниво – претставува темел на системот што го воспоставивме за да обезбедиме мир и да ги решаваме конфликтите по мирен пат. Мирот бара правда.

Историјата покажа дека светот што функционира без владеење на правото е неправеден, неразумен и нехуман. Затоа, судиите – оние што ја чуваат тенката црвена линија меѓу редот и хаосот – секако заслужуваат голема пофалба. Но, денес, кога токму тие судии се соочуваат со санкции, а нивните институции се напаѓаат, потребни ни се луѓе со храброст, визија и решителност – квалитети што Нави Пилај ги покажува во својата судиска работа.
Нави Пилај ги повикуваше државите и националните лидери на одговорност и им влеваше надеж на жртвите на насилство и конфликти. На сите функции што ги извршувала, таа ја истакнувала одговорноста на поединците и државите да го почитуваат владеењето на правото. Исто така, таа придонела кон дефинирањето на релевантните норми и правни начела. Нејзиното влијание било значаен фактор кога Меѓународниот кривичен трибунал за Руанда утврдил дека силувањето и сексуалното насилство можат да претставуваат злосторство против човештвото – како и геноцид. Во истиот случај, г-ѓа Пилај одиграла клучна улога во уште еден значаен правен исчекор: за првпат, еден обвинет се соочил со обвиненија за поттикнување на геноцид исклучиво врз основа на ширење пропаганда.

Нави Пилај е еден од големите бранители на меѓународните правни начела во нашето време. Нејзината истакната кариера нè потсетува на потребата да се поддржи, зајакне и прошири глобалното владеење на правото. Посветеноста на Нави Пилај кон правдата и човечкото достоинство претставува извор на надеж и инспирација за сите што се стремат кон создавање помирен свет.

Која е Нави Пилај?

Наванатем „Нави“ Пилај родена е на 23 септември 1941 година, во Дурбан, Јужна Африка.

Таа е јужноафриканска правничка која ја извршуваше функцијата Висок комесар на Обединетите нации за човекови права од 2008 до 2014 година. Како Јужноафриканка со индиско тамилско потекло, Пилај била првата судијка која не е од белата раса во Високиот суд на Јужна Африка. Таа, исто така, служела како судијка во Меѓународниот кривичен суд и како претседателка на Меѓународниот кривичен трибунал за Руанда. Нејзиниот четиригодишен мандат како Висок комесар за човекови права започнал на 1 септември 2008 година и бил продолжен за дополнителни две години во 2012 година.  Во април 2015 година, Пилај станала 16-ти комесар на Меѓународната комисија против смртната казна. Таа е и една од 25-те водечки личности во Комисијата за информации и демократија, иницирана од организацијата „Репортери без граници“. Таа ја добила Нобеловата награда за мир во 2026 година.

Пилај е родена и израсната во Дурбан, Јужна Африка, каде што подоцна студирала на Универзитетот во Натал, стекнувајќи диплома за хуманитарни науки во 1963 година и диплома по право во 1965 година. По завршувањето на универзитетот, Пилај започнала кариера како адвокат и работела под менторство на адвокатот за кривично право Н.Т. Наикер, вклучувајќи се во правната борба против апартхејдот. Во 1967 година, Пилај ја основала својата адвокатска канцеларија и станала првата жена што го сторила тоа во нејзината матична провинција Натал. Во 1981 година, Пилај аплицирала и студирала на Универзитетот Харвард во рамките на програмата за стипендии за размена „Харвард-Јужна Африка“ и се стекнала со титулата магистер по право. Во 1988 година, таа ја завршила својата теза и дипломирала на Правниот факултет при Харвард со докторат по право (Juris Doctor).

Таа моментално ја извршува функцијата судија *ad hoc* во Меѓународниот суд на правдата во предметот „Гамбија против Мјанмар“. Покрај тоа, таа е претседавач со Независната меѓународна истражна комисија на ОН за окупираните палестински територии, претседател на Меѓународната комисија против смртната казна во Мадрид, претседател на Советодавниот одбор на Меѓународната академија за нирнбершките принципи и претседавач со квази-судската истрага за притворот во Демократска Народна Република Кореја.